کتاب کلیدهای پرورش اعتماد به نفس در کودکان و نوجوانان

تشويق ويژه، مؤثرتر از تشويق عادی است. اين جمله كه: «من روش تو را در كاربرد متفاوت رنگ‌ها و خطوط سياه اطراف آن نقاشی، می‌پسندم» يك هنرمند جوان را خيلی بيشتر دلگرم می‌كند و به او انگيزه می‌دهد تا اين جمله كه: «تابلوی زيبايی است». برای آنكه بتوانيم طرف مقابلمان را تشويق ويژه كنيم، بايد كمی درباره چيزی كه می‌خواهيم بر زبان بياوريم، فكر كنيم تا مانع از ادامه تشويقی غيرواقعی، پوچ و غيرارادی شود.

اگر می‌خواهيد كودكتان در آينده دارای عزت نفس باشد، بايد او را دوست بداريد. برخورداری از محبت، اساس عزت نفس است، درست همانند پی محكمی كه خانه‌ای محكم بر روی آن ساخته می‌شود.

در يك كلام، همان‌قدر كه گياهان برای رشد به نور خورشيد نياز دارند، كودكان برای رشد مطلوب نيازمند محبت ما هستند

محبت ما به فرزندانمان بايد بی‌قيدوشرط باشد. محبت بی‌قيدوشرط يعنی محبتی كه هيچ شرطی برای ابراز آن تعيين نشده و بی‌دريغ نثار بچه‌ها می‌شود

تا هنگامی‌كه نسبت به تربيت فرزندانتان حالتی توأم با دلواپسی و محبت داريد و به‌رغم اشتباهاتی كه انجام داده‌ايد، فرزندانتان می‌دانند كه دوستشان داريد، می‌توانيد بگوييد كه والدينی موفق هستيد.

ازاين‌گذشته، متأسفانه تمام جنبه‌های نظام آموزشی معطوف به اين است كه نقاط ضعف بچه‌ها نشان داده شود و اين امر غالبآ باعث می‌شود كه حس بی‌كفايتی و شكست در آن‌ها رشد كند.

شروع سن مدرسه مرحله مهمی از مراحل رشد كودك است. در اين مرحله، شما می‌توانيد برای محبت كردن به او، به كارهايی كه در مدرسه انجام می‌دهد توجه كنيد و نشان دهيد كه از خواسته‌های او حمايت می‌كنيد و برای آن‌ها ارزش قائليد.

اگر اتفاقی را كه طی روز برايتان رخ داده با فرزندتان در ميان بگذاريد و يا خاطره‌ای خوش يا ناخوش از دوران كودكی خود برايش تعريف كنيد و نشان دهيد كه دلتان می‌خواهد او هم اين موضوع را بداند، می‌توانيد بيش‌ازپيش به او نزديك شويد و جوّی از نزديكی واقعی بين خود و او ايجاد كنيد.

اگر صحبت خود را تبديل به يك تجربه يادگيری كنيد، بهتر از اين است كه بچه را محكوم يا ضايع كنيد.

برای آنكه كودكتان را رياكارانه تشويق نكنيد جملاتی را به كار ببريد كه با «من...» شروع می‌شود، مثل: «من فكر می‌كنم واقعآ تمام تلاش خودت را برای تحقيق مدرسه‌ات انجام داده‌ای.» يا «من دوست دارم وقتی امروز دوستت برای بازی با تو می‌آيد، اسباب‌بازی‌هايت را به او هم بدهی.» وقتی صحبت‌های خود را با «من» شروع می‌كنيد، تشويق شما بيشتر جنبه واقعی پيدا می‌كند، زيرا واقعی بودن اساس تشويق درست است.

بعضی از پدر و مادرها از محبت خود به‌عنوان راهی برای كنترل فرزندانشان استفاده می‌كنند. اين قبيل والدين تنها هنگامی به كودك خود محبت می‌كنند كه رفتار او باعث شادی آن‌ها شده باشد و در غيراين‌صورت محبت خود را از او دريغ می‌كنند. ازآنجاكه بچه‌ها نياز شديدی به محبت والدينشان دارند، پدر و مادر مسلمآ با استفاده از اين روش قدرتمند می‌توانند رفتار آنان را كنترل كنند، ولی اين شيوه نه‌تنها پيامدهايی جدی برای رشد شخصيت كودك دارد، بلكه اساسِ حسِ امنيت را نيز در وی دچار تزلزل می‌كند.

پدر و مادری كه از حربه عدم ابراز محبت برای كنترل رفتار فرزندشان استفاده می‌كنند، درواقع مانع می‌شوند كه در بزرگسالی فردی مستقل، با اعتماد به‌نفس و باعاطفه شود و رشد اين سه جنبه اساسی را در او به خطر می‌اندازند.

ممكن است بزرگسالانی را ديده باشيد كه درظاهر موفق به‌نظر می‌رسند، ولی اعتمادبه‌نفس آن‌ها پوسته‌ای بسيار شكننده دارد. درواقع آن‌ها هنوز كودكانی آسيب‌پذيرند كه به‌دليل عدم اطمينان نسبت به محبت والدينشان، دچار كمبود اعتمادبه‌نفس هستند.

اگر می‌خواهيد كودكتان در آينده دارای عزت نفس باشد، بايد او را دوست بداريد. برخورداری از محبت، اساس عزت نفس است، درست همانند پی محكمی كه خانه‌ای محكم بر روی آن ساخته می‌شود.

بچه‌هايی كه والدينشان آن‌ها را در آغوش نكشيده‌اند، مسلمآ در آينده از آن دسته والدينی خواهند شد كه نمی‌توانند بچه‌های خود را در آغوش بگيرند.

گرچه همه می‌دانند كه فرزندتان را دوست داريد، اما خود او نيز بايد حس كند كه واقعآ دوستش داريد. اين حس برای رشد اعتمادبه‌نفسِ او ضروری است. اگر بچه‌ای درست رشد كرده و بر مسائل زندگی مسلط باشد، اما از حس اعتمادبه‌نفس برخوردار نباشد، به‌ندرت می‌تواند رشد شخصيت خود را كامل كند، ممكن است بزرگسالانی را ديده باشيد كه درظاهر موفق به‌نظر می‌رسند، ولی اعتمادبه‌نفس آن‌ها پوسته‌ای بسيار شكننده دارد. درواقع آن‌ها هنوز كودكانی آسيب‌پذيرند كه به‌دليل عدم اطمينان نسبت به محبت والدينشان، دچار كمبود اعتمادبه‌نفس هستند.

اگر شديدآ مانع كسب تجربيات طبيعی (مثل خستگی، سرما، باران، كثيف شدن) آن‌ها شويم و اگر فرصت مقابله با كمی ناراحتی و سختی را به آن‌ها ندهيم، چگونه خواهند توانست با مشكلات بزرگ‌تری كه در آينده در زندگی تمام افراد به‌وجود خواهد آمد، روبه‌رو شوند؟

ورزش، يكی از مشغوليات زندگی بسياری از بچه‌هاست. آن‌ها با ورزش می‌توانند رقابت سخت و فعاليت جسمی پرخطری را تجربه كنند و بياموزند كه به‌هنگام بروز مشكل نبايد تسليم شوند. آموختن درس شجاعت از طريق ورزش ميسر خواهد بود. در موقعيت‌های فراوانی كه در زمينه فعاليت‌های ورزشی و ديگر انواع فعاليت‌های خارج از خانه برای جوانان پيش می‌آيد، فرصت رقابت برای آن‌ها ايجاد می‌شود. آن‌ها از اينكه از عهده انجام كاری مشكل برآمده‌اند، احساس رضايت خاطر می‌كنند.

نوجوانان پرمشغله‌ای كه خود را شديدآ مشغول درس و ورزش می‌كنند، عمومآ وارد مشغوليات پرخطری مثل اعتياد نمی‌شوند. نوجوانانی كه به موفقيت‌های برتری در ورزش دست می‌يابند، نه‌تنها از تسلط خود بر مهارت‌های سطح بالا لذت می‌برند، بلكه پيروزی‌های گاه‌وبيگاه هم آن‌ها را بسيار مسرور و خوشحال می‌كند. اصولا اين‌گونه بچه‌ها چون با فعاليت‌های مختلف ارضا می‌شوند، نيازی به اعتياد يا اعمال غيراخلاقی ديگر ندارند.

علاوه‌براين، گوش كردن مشتاقانه به حرف‌های كودك راهی بسيار عالی برای كمك به اوست تا خودش مشكلات روزمره‌اش را حل كند، خواه اين مشكلات كوچك باشد، خواه بزرگ.

اگر كودك شما احساس كند كه واقعآ به حرف‌هايش گوش داده و او را جدّی گرفته‌ايد، بلافاصله قفل صندوقچه ناراحتی‌هايش باز می‌شود و شما مشكل او را بهتر و آسان‌تر درك خواهيد كرد.

اگر به‌عنوان والدين بچه‌ها، با بی‌طرفی به رفتارمان بنگريم، متوجه می‌شويم كه بعضی از برخوردها، رفتارها و توقعات ما درواقع بی‌دليل و غيرمنطقی است. اين نوع برخوردهای گاه ناآگاهانه می‌تواند ناشی از تجربيات كودكی و عصبی‌مزاجی ما باشد (يعنی همان چيزی كه همه ما كم‌وبيش به آن دچاريم!).

فشار خردكننده فقر بر والدين، باعث می‌شود انرژی كمتری را برای وقت‌گذرانی با بچه‌های خود صرف كنند.

فرصت صحبت كردن و تصميم‌گيری درباره هر مسئله خانوادگی، خصوصآ اگر مربوط به خود بچه‌ها باشد، باعث افزايش حس اعتمادبه‌نفس در آن‌ها خواهد شد.

اگر فكر می‌كنيد كه درمورد فرزندتان به‌طور يكنواختی فقط ايراد می‌گيريد، خود را با روش «يك‌بار در روز تشويق كن!» از اين مخمصه رها كنيد، يعنی هر روز فقط به‌دنبال يك چيز مثبت حتی كوچك در فرزندتان بگرديد، زيرا باعث می‌شود كه از بچه تعريف يا قدردانی كنيد و او را موردتشويق قرار دهيد.

تشويق از نوع خوب بچه‌ها را دلگرم می‌كند، رشد می‌دهد، فعال و باانگيزه و تواناتر می‌كند. برای اينكه بچه‌ها بتوانند به خودآگاهی كامل و درستی دست يابند، تشويق يكی از ضروريات است.

مهم‌ترين دليل اين مسئله آن است كه شما به‌عنوان پدر يا مادر او و اينكه درگير مسائل رفتاری فرزند خود هستيد، حساسيتی خاص نسبت به رفتارهايش نشان می‌دهيد و به‌طور حتم نمی‌توانيد نسبت به بدرفتاری‌های او نيز آرام، منصف و صبور باقی بمانيد.