کتاب ایران گیت؛ ماجرای مک فارلین

تاریخ می‌آموزد که هیچ کس از آن نیاموخت.

کشورها دوستان یا دشمنان دائمی ندارند بلکه منافع دائمی دارند.

بعدها هنگامی که در سال ۱۳۸۱ آمریکا به بهانه سلاح کشتار جمعی به عراق حمله کرد و صدام را سرنگون ساخت خبرگزاری سی‌ان‌ان آمریکا از دونالد رامسفلد وزیر دفاع وقت آمریکا پرسید چگونه شما هنگام جنگ ایران و عراق با آنکه می دانستید عراق از سلاح شیمیایی استفاده کرده است از آن حمایت می کردید و چرا اکنون به بهانه استفاده از سلاح شیمیایی در صدد حمله به عراق هستید.

«آمریکا با هواپیماهای آواکس خود که در عربستان مستقر کرده است، حرکات ارتش دلیر جمهوری اسلامی ایران را ضبط و به عراق گزارش می دهد و همچین با منحرف کردن سیستم های رادار اطلاعات غلط به جنگنده های ما می دهد.»

«به نظر من ایالات متحده به صدام کمک نمی کرد بلکه به جبهه ای که رو در روی ایران ایستاده بود کمک کرد.

جالب اینکه هیئت ایرانی آلبرت حکیم را چنانکه در گزارش تاور نیز آمده است که بصورت گریم شده برای عدم شناسایی وارد مذاکرات شده بود، شناسایی می‌کند.

همان‌گونه که بعدها آشکار شد، سلاح‌های ارسالی از سوی آمریکا در مواردی کهنه و معیوب و از رده خارج بودند که با قیمتی بالاتر نیز به ایران تحویل داده شدند و طبیعتاً این طرز معامله ناصادقانه نمی‌توانست با دغدغه ایجاد رابطه‌ای واقعی صورت گرفته باشد.

در مقابل حل مشکل هواپیمای ربوده شده آمریکایی تی دبلیو ای که با همکاری ما و سوریه حل شد، دلیل اهداف غیرصادقانه آمریکا آمریکا است. اگر آمریکا حسن نیت دارد به وعده قبلی عمل کند تا ما بتوانیم در این مسئله جدید اقدام نماییم.

مقامات آمریکایی خودشان را قانع کردند که در حال کمک به «میانه روهایی» هستند که قصد براندازی حکومت ایران را دارند. در عین حال میانه‌روها کسانی بودند که می‌توانستند عملیات نجات گروگان‌های آمریکایی در لبنان را مهندسی کنند.»(رمز عبور، آبان ۱۳۹۳، ص ۴۳).

تعامل فی نفسه و حتی تبادلات منافع نمی تواند مغایرتی با ارزشهای طرفین داشته باشد اما گاهی ممکن است نتایج چنین تعاملات و اهداف ثانوی ناشی از این تعاملات با ارزشها و اهداف تعریف شده هر یک از طرفین مغایرت داشته باشد.

به شرطی یک هزار تاو را می‌فرستیم که موافقت ایران را نسبت به ورود یک هیئت عالی رتبه آمریکایی به تهران کسب کنیم، شما با تهران تماس بگیرید و جوابش را به ما بگوید.

گزارش تاور در بسیاری موارد به اهداف بلند مدت این پروژه از جمله ایجاد زمینه برای گفتگو با سران ایران اشاره شده که برای معامله سلاح-گروگان ضرورتی نداشت. یا در این گزارش به نزدیکی به جریان میانه‌رو در ایران اشاره شده که بحث رابطه سیاسی و نه مبادله‌ای ساده را می‌رساند.

«مطمئن نیستم. ممکن است [ماجرای مک‌فارلین] فرصت خوبی بوده باشد. ولی علائم منفی در آن زیاد بود. آن موقع موقعیت نظامی ما خیلی بالا بود.

و ما گفتیم که ما اسلحه بالاتر از این‌ها را که پول آن را پرداخت کرده‌ایم از آمریکا طلب داریم. حالا شما اسلحه کلت برای ما می‌فرستید.

پویندکستر ضمن دفاع از عمل ریگان و اشاره به اهمیت استراتژیک ایران و پیش‌بینی تغییرات مهم در داخل ایران می‌افزاید که ما باید در صحنه باشیم تا اشتباهی را که در دهه ۱۹۷۰ مرتکب شدیم و بدون توجه به جریانات، انقلاب اسلامی را نادیده گرفتیم، تکرار نشود. وال استریت ژورنال همچنین در مقاله‌ای دیگر به نقل از مقام بلندپایه کاخ سفید می‌نویسد که ما دو سال و نیم است که از وزارت خارجه تقاضا کرده‌ایم کسی را برای مذاکره در ایران پیدا کند و تنها کاری که این وزارتخانه انجام داده آنست که طی نامه‌ای به ما پاسخ داده است که هیچ‌کس در ایران برای مذاکره وجود ندارد و سپس ما سعی کردیم با سازمان سیا تماس برقرار کنیم که آن‌ها هم جز آلت دست شدن توسط یک عده شاه‌پرست چیزی نصیب ما نکردند، گروهی که هرگز پشیزی نمی‌ارزند.

نقل معروفی از سیاستمدار برجسته قرن بیستم اروپا وجود دارد به این مضمون که کشورها دوستان یا دشمنان دائمی ندارند بلکه منافع دائمی دارند. که توصیه به دوری از هیجانات سیاسی و شعارزدگی و ایجاد روابط بر اساس منافع دائمی تعریف شده برای هر کشور است.

کشورها دوستان یا دشمنان دائمی ندارند بلکه منافع دائمی دارند.

کشمکش‌های سیاسی و رسانه‌ای باعث شد تا رابرت مک فارلین مقصر اصلی این پرونده دو سال پس از این رویداد و در ۲۲ مارس ۱۹۸۷ با خوردن تعدادی قرص والیوم دست به خودکشی ناموفق بزند. ویلیام کیسی نیز ۱۷ اردیبهشت ۱۳۶۶ هنگامی‌که در جلسه دادگاه مشغول توضیح دادن درباره نقش خود در ماجرای ایران گیت بود، ناگهان دچار سکته مغزی شد و پیش از انتقال به بیمارستان فوت کرد.

وفیق سامرایی، رئیس اسبق اطلاعات نظامی عراق، بعدها پس از خارج شدن از عراق در مصاحبه با الحیات درباره کمک های آمریکا به عراق گفت: «به نظر من ایالات متحده به صدام کمک نمی کرد بلکه به جبهه ای که رو در روی ایران ایستاده بود کمک کرد. کمک های آمریکا اساساً عبارت بود از: ۱- ارائه اطلاعات گسترده ای که ماهواره، ابزارهای الکترونیکی و نیروی انسانی فراهم کرد. ۲- کشورهای منطقه را به ارائه دادن کمک های مالی به عراق ترغیب می کرد. ۳- محاصره رژیم ایرا

«آغاز جنگ ایران و عراق نیاز به قطعات یدکی آمریکایی را برای ایرانی ها به وجود آورد و ما تلاش کردیم این فرصت را به منظور به راه آوردن ایرانیان به کار گیریم. در اواسط اکتبر بین خودمان حتی این بحث مطرح شد که این قطعات یدکی را جایی مثل آلمان، الجزایر یا پاکستان بگذاریم تا ایرانی ها با هواپیماهای خودشان بیایند و اینها را بردارند. در همین شرایط بود که با ناراحتی متوجه شدیم اسراییلی ها قطعات یدکی آمریکایی را به ایرانیان داده اند بدون توجه به اینکه ما می توانستیم از این ابزار برای گرفتن دست بالا در مسأله گروگان ها استفاده کنیم.

چند قلم را صورت دادیم که تاو موشک‌های هاگ (هاوک)، لامپ‌های رادارها و موارد دیگر بود که آن موقع برای تهیه آن ها خیلی محدودیت داشتیم. در آن موقع وضع ما به حدی بود که با یک لامپ چند رادار را به نوبت فعال می کردیم لامپ رادارها را گاهی به خارک و گاهی به تهران می بردیم

موشک ضد تانک تاو (TOW) برای عملیات ضد زره ای طراحی شده است تاو یکی از بهترین موشک های ضد تانک در دنیا است و می‌تواند به راحتی انواع تانک به خصوص تانک روسی جدید T-۷۲ را منهدم کند. خود موشک درون محفظه مخصوصی قرار دارد و پس از پرتاب توسط دو رشته سیم به سایت پرتاب متصل است. به این ترتیب پرتاب کننده تا لحظه رسیدن موشک به هدف می تواند فرامین اصلاحی را به موشک بدهد. تاو را می‌توان از روی جیپ، تانک، نفربر و حتی از روی زمین شلیک کرد.

اکبر هاشمی رفسنجانی که نقش اصلی در میدان سیاست و فرماندهی جنگ را ایفا می کرد، یا می‌باید آیت الله خمینی را به توقف جنگ به روش آبرومندانه متقاعد می‌کرد یا باید فرماندهان سپاه را به تداوم جنگ با همان تجهیزات قدیمی فاقد کارآیی با حجم عظیمی از تلفات انسانی و موفقیت‌های محدود به دست آمده از تاکتیک‌ها و نوآوری ها در عملیات‌های شبانه و پارتیزانی متقاعد می کرد یا اینکه راه سوم را برمی گزید. راه سوم، رابطه با غرب یا آمریکا و تأمین سلاح از آنها بود. هر سه کار بسیار دشوار بود اما این یکی آخری با اصول نظام و تمام شعارهایی که تاکنون سر داده می‌شد اساساً مغایر بود.

یاسر عرفات پیش آقای خمینی آمد و به او گفت: «به خدا، فریب‌تان می‌دهند. هیچ وقت نمی‌گذارند پای قشون شما به بغداد برسد و همچنین، هیچ وقت نمی‌گذارند پای قشون صدام به تهران برسد. دنیا اینقدر بی‌حساب و کتاب نیست.

ریگان موافقت خود را با این پیشنهاد اعلام می‌کند که بهتر است به دلیل ممنوعیت فروش سلاح به ایران توسط کنگره، سلاح‌ها از زرادخانه اسرائیل تأمین شود و سپس توسط آمریکا در زرادخانه اسرائیل جایگزین شود.

حسن روحانی فرمانده پدافند هوایی کشور (بعدها به مقام ریاست جمهوری رسید) پس از فرستادن موشکهای هاوک برای آزمایش متوجه چند نکته می شود و آنها را به هاشمی رفسنجانی گزارش می‌کند. اول اینکه مبدأ اولیه موشک‌ها نه اروپا بلکه اسرائیل بوده و روی موشک‌ها آرم اسرائیل به چشم می‌خورد، دوم اینکه مدت زمان مصرف موشک‌ها منقضی شده بود و احتمال داشت خوب عمل نکند یا اصلاً عمل نکند، سوم اینکه قیمت این موشکها با قیمت موجود در لیستی که احتمالاً در نیروی هوایی وجود داشت همخوانی نداشت و بالاتر بود.

اکبر هاشمی رفسنجانی که نقش اصلی در میدان سیاست و فرماندهی جنگ را ایفا می کرد، یا می‌باید آیت الله خمینی را به توقف جنگ به روش آبرومندانه متقاعد می‌کرد یا باید فرماندهان سپاه را به تداوم جنگ با همان تجهیزات قدیمی فاقد کارآیی با حجم عظیمی از تلفات انسانی و موفقیت‌های محدود به دست آمده از تاکتیک‌ها و نوآوری ها در عملیات‌های شبانه و پارتیزانی متقاعد می کرد یا اینکه راه سوم را برمی گزید. راه سوم، رابطه با غرب یا آمریکا و تأمین سلاح از آنها بود. هر سه کار بسیار دشوار بود اما این یکی آخری با اصول نظام و تمام شعارهایی که تاکنون سر داده می‌شد اساساً مغایر بود.

«تلاش کردیم که در لبنان کسانی را بیابیم که بتوانند روی مجاهدانی که گروگان ها را در اختیار دارند، اثر بگذارند و تا حدودی هم موفق بودیم. اما توقعی که ما از آمریکا و فرانسه داشتیم توقع معامله‌ای و یا متقابلی نبود.

تا خرداد ماه ۱۳۶۱ و پیروزی های پی در پی ایران در بیرون راندن سربازان عراقی از خاک خود به نظر رسید سیاستمداران و نظامیان ایران به یک پیروزی در زمانی نه چندان طولانی امید دارند. پیروزی که با دریافت غرامت و خسارات جنگ، تنبیه متجاوز و سرنگونی دولت صدام حسین همراه باشد. در تیر ماه همان سال یعنی درست یک ماه بعد خوشبینی ها به پایان جنگ همراه با شکست رژیم بعثی عراق رنگ باخت.

می‌توان تبعات ماجرای مک فارلین و ضربه حیثیتی به دولتمردان آمریکا را به موارد زیر تخلیص کرد: ۱- افزایش تنش‌ها ۲- حمایت از عراق و شورای همکاری خلیج‌فارس ۳- قطعنامه ۵۸۲ شورای امنیت ۴- قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت