کتاب معلم باید در خط مقدم باشد

امام‌خمینی (ره) تربیت و تزکیه را هدف و غایت بعثت می‌داند و می‌فرماید: «گرفتاری همه ما برای این است که ما تزکیه نشده‌ایم، تربیت نشدیم. عالِم شدند، تربیت نشدند، دانشمند شده‌اند، تربیت نشده‌اند، تفکراتشان عمیق است، لکن تربیت نشده‌اند. آن خطری که از عالمی که تربیت نشده است و تزکیه نشده است بر بشر وارد می‌شود آن خطر از خطر مغول بالاتر است. غایت بعثت این تزکیه است، غایت آمدن انبیا این تزکیه است و دنبالش آن تعلیم. اگر نفوسی تزکیه‌نشده و تربیت‌نشده وارد بشوند در هر صحنه، در صحنه توحید، در صحنه معارف الهی، در صحنه فلسفه، در صحنه فقه و فقاهت، در صحنه سیاست، در هر صحنه‌ای که وارد بشوند، اشخاصی که تزکیه نشدند و تصفیه نشدند و از این شیطان باطن رها نشدند، خطر این‌ها بر بشر خطرهای بزرگ است.»

شما معلمین هم باید قدر خودتان را بدانید؛ یعنی به معلم‌بودن اهمیت بدهید. معلم‌بودن افتخاری است؛ فوق خیلی از چیزهاست. اینکه کسی افتخار کند معلم است و معلم‌بودن را قدر بداند و برای تعلیم‌وتربیت تلاش کند، یکی از بزرگ‌ترین ارزش‌های نظام اسلامی ماست.

خیلی از کارها را انسان خیال می‌کند برای خدا انجام داده، بعد یک خرده که خودش با انصاف دقّت می‌کند، می‌بیند داخلش قاتی دارد. وَ اَستَغفِرُکَ مِمّا اَرَدتُ بِه وَجهَکَ فَخالَطَنی ما لَیسَ لَک؛ این دعا یکی از دعاهای بین نافله صبح و فریضه صبح است که می‌گوید خدایا من استغفار می‌کنم از آن عملی که خواستم برای تو آن را انجام بدهم امّا در بین آن «فَخالَطَنی ما لَیسَ لَک»، یک انگیزه و نیّت غیرخدایی وارد شد.

اگر بخواهیم یک تشبیه معقول به محسوسی بکنیم، ممکن است نقش یک سوزن‌بان در مسیر یک قطار، کم‌اهمیت به‌نظر برسد؛ لیکن مرگ و زندگی کاروانی که در این قطار نشسته‌اند، به کار این سوزن‌بان و دقت او بستگی دارد؛ اگر غفلت کند، فقط در حرفه و شغلش غفلت نکرده است؛ مسئله جان و سرنوشت یک مجموعه مردمی به او وابسته است. نقش معلم هم چنین نقشی است.

هرجا هستید، معلم محور حرکت جامعه است؛ معلم معیار کار درست درجامعه است و باید یاد بدهد. این مهم است. این مهم است که یک نفر چنین نقش برجسته و بارزی در اداره کشورش و پیشرفت دنیای محیط خود ایفا کند. در گذشته، نگذاشتند این نقش درست ایفا شود.

امام‌خمینی (ره) تربیت و تزکیه را هدف و غایت بعثت می‌داند و می‌فرماید: «گرفتاری همه ما برای این است که ما تزکیه نشده‌ایم، تربیت نشدیم. عالِم شدند، تربیت نشدند، دانشمند شده‌اند، تربیت نشده‌اند، تفکراتشان عمیق است، لکن تربیت نشده‌اند. آن خطری که از عالمی که تربیت نشده است و تزکیه نشده است بر بشر وارد می‌شود آن خطر از خطر مغول بالاتر است. غایت بعثت این تزکیه است، غایت آمدن انبیا این تزکیه است و دنبالش آن تعلیم. اگر نفوسی تزکیه‌نشده و تربیت‌نشده وارد بشوند در هر صحنه، در صحنه توحید، در صحنه معارف الهی، در صحنه فلسفه، در صحنه فقه و فقاهت، در صحنه سیاست، در هر صحنه‌ای که وارد بشوند، اشخاصی که تزکیه نشدند و تصفیه نشدند و از این شیطان باطن رها نشدند، خطر این‌ها بر بشر خطرهای بزرگ است.»

امروز در جبهه‌های مختلف، دشمن کار می‌کند. یک جبهه، جبهه جوانان ما در مدارس است. این جوانان عزیز ما - دختران و پسران پاکیزه ما - بچه‌های همین ملت‌اند. دل پاکیزه، جسم پاکیزه و مغز پاکیزه آن‌ها را با تحریکات شهوانی، با پخش‌کردن عکس‌های مهیّج شهوت، با فیلم و ویدئو و نوار و انواع و اقسام خباثت‌ها و رذالت‌ها به جوش می‌آورند و آن‌ها را به فساد می‌کشانند. ببینید این چه جنایت بزرگی است! این، یکی از کارهایی است که می‌کنند.

در روایات هست که وقتی با معلم حرکت می‌کنی، اگر شب تار است، تو جلوتر از معلم برو، تا اگر چاله‌ای در راه وجود دارد، تو بیفتی و معلمت سالم بماند. این، آن روح رفتار تکریم‌آمیز نسبت به معلم را نشان می‌دهد.

منزلت معلمی یعنی تأثیرگذاری در روند تاریخی و مرزبندی فرهنگی یک ملت. اگر جامعه معلمین بتواند این کار را انجام دهد، منزلت معلمی به‌معنای حقیقی کلمه حفظ شده.

هر کس که در جمهوری اسلامی مشغول کار است، به‌معنای اعم کار کار فرهنگی، کار اقتصادی و کار خدماتی صحیح و مفید، باید بداند که حسنه انجام می‌دهد و برای خدا کار می‌کند، پس عمرش به بیهودگی تلف نشده است. شما یک روز که کار کنید، یک روز در دیوان الهی ذخیره کرده‌اید، یک روز به ملت فایده بخشیده‌اید، و یک روز به سیر تکاملی جامعه مدد رسانده‌اید. این، فرهنگ اسلام است

معلمین باید از روی دلسوزی، از روی صمیمیت، با احساس اینکه کشور و ملت و این انقلاب، به هر یک‌ساعت درس آن‌ها نیاز دارد، خوب کار کنند و با این روحیه و با این وجدان درس بدهند.

همه انسان‌های یک جامعه پیشرفته رهین معلمیند همه انسان‌های یک جامعه پیشرفته و یک جامعه اسلامی، رهین معلمین‌اند. امروز شما در این کشور ملاحظه کنید! هرکس از کسانی‌که به جایی رسیده‌اند و توانسته‌اند کار بزرگی بکنند و خدمت بزرگی انجام دهند -این بزرگان، این سرداران، این شهدا، این علما، این برجستگان و فرزانگان و مسئولان عالی‌رتبه، تا برسید به شخص امام بزرگوار راحل- همه رهین منّت معلمین‌اند؛ چون معلم این‌ها را تربیت کرده است. معلم دوران کودکی این‌ها را پوشانده و شخصیت آن‌ها را شکل داده است. این معلمین چقدر عزیزند! این شغل معلمی چقدر ارزشمند است! این مرتبه تعلیم چقدر والا و بلند است که همه انسان‌های فرزانه، انسان‌های بزرگ و برجسته، هرجایی که باشند، خود را پرورده دست معلم می‌دانند و سایه معلم را بر سر خودشان حس می‌کنند! سلام بر شما ای معلمین دوران جوانی و نوجوانی کودکی ما! شما چه حقّ بزرگی بر گردن ما دارید! چه کار بزرگی برای ما انجام دادید! برای همه انسان‌هایی که مشغول کار و تلاش‌اند و خدمت و حرکتی می‌کنند، چه کار برجسته‌ای انجام دادید! این، مقام معلم است.

تأثیر بسیار بالای معلم بر دانش آموز عزیزان من؛ معلمین و معلمات عزیز! در سر کلاس، نه‌فقط درسی که شما می‌دهید، بلکه نگاهی که می‌افکنید، اشاره‌ای که می‌کنید، لبخندی که می‌زنید، اخمی که به‌رو می‌آورید، حرکتی که انجام می‌دهید و لباسی که می‌پوشید، برروی دانش‌آموز اثر می‌گذارد. ما در مراجعه به خود اگر، عمیق‌ترین احساسات و عواطف و حالاتمان را ریشه‌یابی کنیم، در انتهای خط، یک معلم را مشاهده می‌کنیم. معلم است که ما را می‌تواند شجاع یا جبان، بخشنده یا بخیل، فداکار یا خودپرست، اهل علم و طالب علم و فهم و فرهنگ، یا منجمد و بسته و پایبند به تفکّرات جامد بار بیاورد. معلم است که می‌تواند ما را متدیّن، با تقوا، پاکدامن، یا خدای ناکرده بیبندوبار بار بیاورد. معلم چنین نقشی دارد. این ارزش معلم است؛ این تأثیر معلم است؛ این گره‌گشایی معلم در مسائل عمده زندگی ما و نسل آینده ما و جامعه ما و کودکان ما و تاریخ آینده ماست. حال با این نقشی که معلم دارد، جامعه، کشور، مردم، دولت و نظام باید درباره مسئله معلم چگونه فکر کنند؟

تربیت به‌معنی به‌فعلیت‌رساندن استعدادهای بالقوه انسان است.

به کلاس درس رفته‌اید و می‌خواهید با عدّه‌ای دانش‌آموز، ۵۰ دقیقه سروکلّه بزنید، یا مقدّمات کار معلم را فراهم می‌کنید، مثلاً مطالعه یا تهیه کتاب، بدانید که عبادت می‌کنید.

آن لوح سفید و آماده‌ای که ذهن کودک ما و دانش‌آموز ماست، فقط با خط‌خط‌کردن و عدد و رقم روی او نوشتن، درست نمی‌شود؛ ساختن لازم دارد. این ساختن، پرورش است. باید به مسئله پرورش و جریان پرورش -به هر شکلی که آن را بتوانند انجام بدهند؛ در مورد شکلش ما اظهار نظری نمی‌کنیم- اهمیت داده شود.

امانت‌دارانِ فرزندان این ملت در طول سال‌های متمادی و کسانی‌که اولین نگارش‌های نیک یا بد را می‌توانند بر لوح سفیدِ آماده اذهان ما و کودکان ما بنگارند: معلمین.

در قرآن وظیفه انبیا، تزکیه و تعلیم است. بعضی‌ها از جلو قرار گرفتن «یزکّیهم» در دو آیه قرآن بر «یعلّمهم»، استفاده کرده‌اند که تزکیه از تعلیم هم بالاتر است.

در روایات هست که وقتی با معلم حرکت می‌کنی، اگر شب تار است، تو جلوتر از معلم برو، تا اگر چاله‌ای در راه وجود دارد، تو بیفتی و معلمت سالم بماند. این، آن روح رفتار تکریم‌آمیز نسبت به معلم را نشان می‌دهد. اگر این روحیه در جامعه رواج پیدا کند و هر کسی احساس نماید که در مقابل معلم خود خاضع است، فضا برای معلمین، فضای مناسبی خواهد شد. اگر معلمین در جامعه دلخوش بودند، تعلیم رایج خواهد گردید. تکریم، یعنی این.

معلم یعنی کسی که در دل انسان چراغی را روشن می‌کند و او را از جهالتی به دانایی و معرفتی رهنمون می‌شود. این معنای معلم است. این بزرگ‌ترین چیزی است که در حیات انسان قابل‌تصور است.

اگر ۳۰ سال درست کار کردید، ۳۰ سال این جامعه را جلو برده‌اید و ۳۰ سال پیش خدا ذخیره کرده‌اید. اگر درست کار کردید، ۳۰ سال خودتان جلو رفته‌اید.

قصه‌گویی، هنر بسیار خوبی است. قصّه‌های خوب، سازنده شخصیت کودک است. همان قصّه‌های قدیمی را که ما از مادر خودمان، از مادربزرگ و یا از پیرزن دیگری در کودکی شنیده‌ایم، امروز که مرور می‌کنیم، می‌بینیم در آن‌ها چقدر حکمت وجود دارد! انسان، بعضی از خصال و تفکرات خودش را که ریشه‌یابی می‌کند، به این قصّه‌ها می‌رسد. قصه مقوله خیلی مهمی است؛ منتها قصه‌های خوب.

معنای بزرگداشت، همین است که در محیط جامعه، هرکسی احساس کند که به معلم خود و به سایر معلمین، قلباً و روحاً احترام می‌گذارد و آن‌ها را بزرگ می‌شمارد.

اگر این روحیه در جامعه رواج پیدا کند و هر کسی احساس نماید که در مقابل معلم خود خاضع است، فضا برای معلمین، فضای مناسبی خواهد شد. اگر معلمین در جامعه دلخوش بودند، تعلیم رایج خواهد گردید. تکریم، یعنی این.

البته درکنار آموزش، پرورش و تربیت و تهذیب اخلاقی و تزکیه است. اگرما آموزش را درست انجام دهیم، تزکیه هم در خلال آن هست. اینجاست که معلمین باید بفهمند نقششان چیست. در جامعه‌ای که بر محور آموزش می‌چرخد، معلم کجاست؟ مرکز آن دایره و محور آن حرکت. در هر کلاسی که هستید، در هر محیطی که هستید، اگر در دانشگاه هستید و طرف حساب شما دانشجویان دوره‌های عالی هستند، یا در دبیرستان، یا حتّی در دبستان هستید، یا در کودکستان؛ اگر در حوزه هستید، درمحیط تعلیم‌وتربیت جدید هستید؛ هرجا هستید، معلم محور حرکت جامعه است؛ معلم معیار کار درست درجامعه است و باید یاد بدهد. این مهم است.

من به شما فرهنگیان عزیز می‌گویم که مسئله فرهنگ و تعلیم‌وتربیت، مسئله اول در نظام ماست. در بلندمدت، هیچ‌چیز به‌اندازه تعلیم‌وتربیت اهمیت ندارد. نقش معلم و مربی در جامعه ما، نقش طراز اول است. در حقیقت، سنگر مبارزه با کفر و ظلم و استکبار جهانی و قلدری شیاطین سیاسی عالم، همین سنگر مدرسه و تعلیم و تربیت و فرهنگ است. دانش‌آموزان نونهالی که در اختیار دستگاه فرهنگی کشور قرار دارند، عزیزترین و سرشارترین سرمایه و ذخیره آینده این ملت‌اند. قدر تعلیم و تربیت و معلمی و سنگر فرهنگی را بدانید.

من به شما فرهنگیان عزیز می‌گویم که مسئله فرهنگ و تعلیم‌وتربیت، مسئله اول در نظام ماست. در بلندمدت، هیچ‌چیز به‌اندازه تعلیم‌وتربیت اهمیت ندارد. نقش معلم و مربی در جامعه ما، نقش طراز اول است. در حقیقت، سنگر مبارزه با کفر و ظلم و استکبار جهانی و قلدری شیاطین سیاسی عالم، همین سنگر مدرسه و تعلیم و تربیت و فرهنگ است. دانش‌آموزان نونهالی که در اختیار دستگاه فرهنگی کشور قرار دارند، عزیزترین و سرشارترین سرمایه و ذخیره آینده این ملت‌اند. قدر تعلیم و تربیت و معلمی و سنگر فرهنگی را بدانید.

اینکه کسی افتخار کند معلم است و معلم‌بودن را قدر بداند و برای تعلیم‌وتربیت تلاش کند، یکی از بزرگ‌ترین ارزش‌های نظام اسلامی ماست.

محیط جامعه، باید محیط آموزش، یادگرفتن و یاددادن باشد. البته درکنار آموزش، پرورش و تربیت و تهذیب اخلاقی و تزکیه است. اگرما آموزش را درست انجام دهیم، تزکیه هم در خلال آن هست. اینجاست که معلمین باید بفهمند نقششان چیست. در جامعه‌ای که بر محور آموزش می‌چرخد، معلم کجاست؟