کتاب کلیدهای تربیت فرزند در خانواده های تک سرپرست

اگر از فرزندتان خواستید کاری انجام بدهد و نداد؛ سر او نق زدید و باز هم فایده نکرد، صبر کنید تا نقطه بده و بستانی پیش بیاید. فرزندتان دیر یا زود از شما تقاضایی خواهد کرد، آن‌وقت خواسته او را آن‌قدر به تعویق بیندازید تا کاری را که می‌خواهید، برایتان انجام دهد. اگر فرزندتان قول بدهد که بعد از برآورده شدن تقاضایش کار شما را انجام خواهد داد، به او توضیح بدهید که چون قبلا به قولش وفا نکرده، نمی‌توانید به حرف‌هایش اعتماد کنید

درگیری بچه‌ها برای والدین آن‌ها آزار دهنده، اما برای رشد بچه‌ها لازم است. درگیری به آن‌ها اجازه می‌دهد که احساساتشان را تخلیه کنند، برای کسب قدرت با هم رقابت کنند و از تفاوت‌هایی که با هم دارند دفاع کنند. اگر والدین، دعواهای مدام بچه‌ها را شاهدی بر عدم سازگاری آن‌ها بگیرند، کاملا در اشتباه هستند چون آن‌ها در واقع با دعوا کردن، با هم کنار می‌آیند.

دختر با مادر خود همانندسازی می‌کند و پدر به نحوه خاصی با زنانگی دختر خود برخورد می‌کند که دختر باید با آن سازگار شود. آنچه هر دختری درباره زن بودن و رفتار زنانه می‌آموزد و به آن اعتقاد پیدا می‌کند، به هر دوی این‌ها بستگی دارد.

«شاگردان متوسط بر دنیا حکومت می‌کنند.» یک انسان برجسته به چیزی بیش از نمره‌های خوب احتیاج دارد.

والد تنها می‌آموزد که با بچه‌های خود رُک و صریح صحبت کرده و از آن‌ها بخواهد که قوانین را رعایت کنند. والد تنها می‌داند که برای حفظ خانواده خود باید ارتباط کلامی بین اعضای خانواده را حفظ کند و در تحقق تصمیمات خود قاطعیت داشته باشد.

سؤالات کلیدی که والد تنها باید بارها آن‌ها را بپرسد، عبارتند از: «درباره این تغییرات چه احساسی داری؟» و «کدام‌یک از تغییرات را دوست نداری که بپذیری؟»

اگر والد تنها بخواهد با گوش کردن به ابراز احساسات فرزندان خود به حال آن‌ها مفید واقع شود، باید بتواند «خوددار» باشد. او نباید حرف کودکان را قطع کرده و یا آن‌را اصلاح کند. او نباید از آن‌ها انتقاد کند و نباید مانع ابراز احساسات جریحه‌دار فرزندان خود شود. والد با گوش کردن به حرف کودکان خود این پیام را به آن‌ها منتقل می‌کند که از رنج‌های فرزندانش آگاه است.

۱. در وضعیت قبلی، پایبندی‌هایی وجود داشت که اکنون از آن آزاد شده‌اند. والدی که اکنون از صحنه خانواده غایب است، برای اداره کردن خانواده و ساختار آن قیودی قائل بود، اما حالا برخی از آن قیدها و پایبندی‌ها شامل حال خانواده نمی‌شود. ۲. اکنون اعضای خانواده آزادند که فرصت‌های جدیدی را بررسی کنند. مثلا آن‌ها می‌توانند در خودشان علائق جدیدی را پرورش دهند و به لذت‌هایی دست بیابند که سابقآ نداشتند یا از آن محروم بودند.

اگر والدی بمیرد، کودک ممکن است نگران مرگ والد دیگر شود. دنیای کودک با مرگ والد برای او ناامن می‌شود.

دیدار و گفت‌وگوی والد با فرد موردنظر می‌تواند نگرانی‌های مضاعفی برای فرزندان نوجوان به‌وجود آورد. نوجوان ممکن است احساس تهدید کند و بگوید: «والد من دارد مثل هم‌سن و سال‌های من رفتار می‌کند!» او ممکن است از این رفتار خجالت بکشد: «دوستان من به اینکه والدم می‌خواهد ازدواج کند، می‌خندند.» نوجوان ممکن است احساس نگرانی کند: «از کجا بدانم کسی که والدم با او ملاقات می‌کند، آدم خطرناکی نیست؟»

سرعت زندگی والد تنها را می‌توان با استفاده از فرمولی که همگان در مدرسه می‌آموزند، به‌طور تقریبی محاسبه کرد: سرعت = زمانفاصله. اگر متغییر فاصله را با خواسته‌ها عوض کنیم، می‌توان سرعت زندگی والد تنها را بر حسب تعداد خواسته‌هایی محاسبه کرد که در نظر دارد در زمان حاضر برآورده سازد. هرچه خواسته‌ها بیشتر و زمان کمتر باشد، والد تنها باید با سرعت و تحمل فشار بیشتری کارهای خود را به اتمام برساند. برای کاهش سرعت، یا باید از خواسته‌ها کاست، یا زمان را افزایش داد و یا هر دوی این تغییرات را اعمال کرد.

والد تنها برای تنظیم سرعت زندگی خود باید یاد بگیرد که سه عامل اهداف، استانداردها و محدودیت‌های خود را به‌خوبی مدیریت کند.

والد، در شکل‌گیری شخصیت فرزندان خود تأثیر می‌گذارد، الگوهای رفتاری به آن‌ها ارائه می‌دهد، با فرزندان خود به‌نحوی خاص برخورد می‌کند، آن‌ها را راهنمایی می‌کند، به آن‌ها اجازه تجربه کردن می‌دهد و همه اینها بر رشد فرزندان او تأثیر می‌گذارند. برای والد تنها بار این مسئولیت می‌تواند حیرت‌آور باشد. پس، اولین وظیفه والد تنها این است که خونسرد باشد. او باید بفهمد برای اینکه بچه‌هایش «خوب» از آب درآیند، لازم نیست که تمام کارها را «درست» انجام بدهد.

بهتر است نقص‌های فرزندتان را قبول کنید و بپذیرید که ممکن است بر اثر یک تکان، اصول خود را زیر پا بگذارد، تصمیم نادرستی بگیرد و برایش مشکلات پیش‌بینی‌نشده‌ای به‌وجود بیاید. در همه این موارد، بهتر است بپذیرید که فرزندتان مسائلی خواهد آفرید و با مسائلی روبه‌رو خواهد شد. والد تنهایی که این چشم‌انداز را داشته باشد، کار بهبود یافتن را پس از بروز مشکلات اجتناب‌ناپذیر، با واکنش‌های افراطی خود مشکل‌تر نمی‌کند.

«تو داری مرا دیوانه می‌کنی!» نه، این‌طور نیست. بچه‌ها مسئول مشاعر والدشان نیستند. این والد است که خودش را به خاطر بچه‌ها به جنون می‌کشاند.

والد تنها بیشترین بار مسئولیت را زمانی حس می‌کند که فرزندش دچار مشکل می‌شود. ابراز ناکامی و متهم کردن فرزند در چنین مواقعی، هیچ کمکی به هیچ‌کس نمی‌کند. والد تنها باید صبور باشد و چشم‌اندازی روشن پیش‌روی خود داشته باشد. اگر فرزند انتخاب بدی بکند، به این معنی نیست که بچه بدی است یا والد او والد بدی است. وقتی مشکلاتی اجتناب‌ناپذیر پیش می‌آیند، والد نباید ایمان خود را نسبت به خودش و بچه‌هایش از دست بدهد، بلکه باید اعتقاد داشته باشد که «والدهای خوب، بچه‌های خوب دارند که گاهی تصمیم‌های بدی می‌گیرند.»

بعد از حل شدن مشکل و قبل از فراموش شدن آن، والد از فرزند خود بپرسد: «از این تجربه چه چیز جدیدی آموختی؟»

والد تنها برای حفظ ارتباطات کلامی کافی، باید الگوی رفتاری باشد که از فرزندانش انتظار دارد.

بچه‌ها ارزش‌های والدین خود را از چند طریق می‌آموزند؛ والدین، ارزش‌ها را به‌طور مستقیم به آن‌ها آموزش می‌دهند؛ برای ارزش‌ها الگوی رفتاری ارائه می‌دهند و با اعمال قدرت و موضع‌گیری خود، ارزش‌ها را به آن‌ها نشان می‌دهند. اگر والدی از فرزندش تقاضا کند که کاری را انجام بدهد و برای او دلیل بیاورد و توضیح بدهد که چه کاری را باید بکند و چه کاری را نکند، اما فرزندش باز هم نه حاضر باشد تسلیم شود و نه قبول کند، ممکن است لازم شود که والد از قدرت خود استفاده کند.

رفتار بچه‌ها در نهایت به‌تصمیم خودشان بستگی دارد، بنابراین والدین قدرت کاملی برای کنترل رفتارهای بچه‌های خود ندارند.

اگر والدین قدرت و تسلط کاملی بر فرزندان خود ندارند، خوشبختانه نفوذ دارند. آن‌ها از چهار طریق مهم می‌توانند بچه‌ها را تشویق کنند که به قدرت آن‌ها تن بدهند. والدین می‌توانند از قدرت هدایت، نظارت و سازماندهی خود استفاده کنند و از روش بده و بستان با فرزندان خود بهره بگیرند.

او برای اینکه فرزندانش از مراقبت او آگاه باشند، دائمآ برایشان مسائل را توضیح می‌دهد و کارشان را مورد ارزیابی و تفسیر قرار می‌دهد.

اگر فرزندان نخواهند حرف والد را بشنوند و یا به آن عمل کنند، والدَ مصر ناامید نمی‌شود و باز هم به‌حرف خود ادامه می‌دهد، اما چرا؟ چون می‌داند بخشی از کار او این است که برای بچه‌ها مرجعی دائمی، قابل اعتماد و قابل اتکا باشد.

والدین خوب همیشه بر ارتباط کلامی اصرار می‌ورزند.

تاوان دادن مؤثرترین شکل تنبیه است. والد با این روش به فرزند خود می‌گوید: «تو قانونی را زیر پا گذاشته‌ای و تبعات کار تو این است که باید تأثیر این قانون‌شکنی را از بین ببری. قبل از هر چیز باید کاری را که به تو می‌گویم انجام بدهی و رضایت مرا جلب کنی.» وقتی بچه‌ها می‌خواهند قانون شکنی خود را جبران کنند، ضمن اینکه تاوان کار خود را می‌دهند، می‌توانند کار مفیدی هم در خانه برای والدشان انجام دهند. تاوان دادن نوعی تنبیه سازنده است.

تاوان گرفتن از بچه‌ها برای والدین دشوارتر از تنبیهات دیگر است، اما به‌همین دلیل قدرت والدین را نیز بیشتر از تنبیهات دیگر تثبیت می‌کند. والدین خوب، از تنبیهات سازنده استفاده می‌کنند.

لازم نیست در دل فرزندانتان وحشت ایجاد کنید یا به آن‌ها آسیب بزنید، اما باید حاضر باشید که محبوبیت خود را نزد فرزندانتان به خطر اندازید.

والد، چه مسئولیت‌هایی را باید به فرزند خود بیاموزد و در چه زمانی باید به این مبادرت کند؟ برای پاسخ گفتن به این سؤال، والد تنها می‌تواند سؤال دیگری از خودش بپرسد: «من چه چیزهایی باید به فرزندانم بیاموزم تا در پایان دوره نوجوانی‌شان، مهارت، تجربه و درک کافی مراقبت از خود را به‌دست بیاورند؟» والد تنها باید ابتدا صورتی از نیازهای فرزندان خود را برای اداره زندگی مستقل تهیه کند و از خودش بپرسد: «هر یک از این مسئولیت‌ها را در چه سنی باید به فرزندانم بیاموزم؟»

والدین باید بعد از ارائه آموزش‌های مستقیم، الگوهای رفتاری و انجام تمرینات هدایت‌شده برای کسب استقلال، بچه‌ها را آزاد بگذارند تا با قدرت تصمیم‌گیری خودشان ـ چه خوب و چه بد ـ راه خودشان را پیدا کنند. والدین باید کنترل خود را از همان بخش از زندگی فرزند خود بردارند. رها کردن کنترل، سخت‌ترین بخش کار یک پدر یا مادر است، تصمیم گرفتن در این باره برای والد، کاری بسیار دردناک است، چون هر اشتباهی می‌تواند عواقب سختی در پی داشته باشد

اگر والدین حاضر باشند دست به هر کاری بزنند تا رضایت فرزندشان را به‌دست بیاورند، بچه‌ای را تربیت می‌کنند که تنها زمانی خوشحال است که همه خواسته‌هایش برآورده شده باشد.