کتاب شب ادراری

شب‌ادراری یا خیس کردن شب‌هنگام رختخواب، حالتی است که میلیون‌ها کودک به آن مبتلا هستند. در حالی که تاکنون درمان

من بیشتر به مراجعان خود می‌گویم که سابقهٔ خانوادگی، جزء اصلی‌ترین مواردی است که باید در مشاوره به آن توجه شود.

این تقویم یا جدول نباید سبب شود که کودک وقتی شب‌های بارانی دارد، حس بدی پیدا کند و شرمگین بشود. می‌توانید این مسئله را میان خود به صورت راز نگاه دارید و به جای تقویم بزرگی که به دیوار اتاقش نصب شده باشد، از تقویم معمولی برای این کار استفاده کنید.

توصیه من به والدین این است که برای درمان شب‌ادراری کودک، به‌طور جدی به بررسی وضعیت استفادهٔ او از دستشویی در طول روز بپردازند. من از همهٔ والدینی که کودکشان مبتلا به شب‌ادراری است، از وضعیت دفع ادرار کودک در طول روز، سؤال می‌کنم. ابتدا ممکن است آنها این مسئله را انکار کنند، ولی با پرسیدن چند سؤال می‌توان متوجه شد که کودک در چه شرایطی قرار دارد. خیلی از بچه‌ها وضع مزاجی خوبی ندارند؛ آنها دیر به دیر به دستشویی می‌روند و خیلی زود هم از دستشویی بیرون می‌آیند.

کودکانی که در طول روز مرتب به دستشویی می‌روند، مثانهٔ خود را کامل تخلیه می‌کنند و قبل از خواب نیز همین کار را انجام می‌دهند. آنها مثانه‌ای قابل انعطاف و با ضخامت کم دارند، بنابراین احتمال انقباض مثانه و تخلیهٔ ناآگاهانهٔ آن بسیار کم است.

۱. بچه‌ها باید به محض آنکه از خواب بیدار می‌شوند به دستشویی بروند. در طول روز نیز لازم است که هر یک ساعت و نیم تا دو ساعت از دستشویی استفاده کنند. نباید اجازه دهید که بچه‌ها به خود فشار آورند و خود را نگه دارند. لازم است در زمان معین به آنها تذکر دهید که دستشویی رفتن را به تأخیر نیندازند. از گفتن چنین جملاتی به کودکان خودداری کنید: «خودت را نگه‌دار، تا به خانه برسیم.»، «صبرکن و نق‌نزن، خبری از دستشویی نیست!» در موقع آموزش به کودک از او نپرسید که نیاز به دستشویی دارد یا نه. فقط در زمان معین به او بگویید که: «الان وقت رفتن به دستشویی است.» آنها باید متوجه شوند که نمی‌توانند برای انجام این کار با شما جرّ و بحث کنند.

آنها را بغل کنید و بگویید که دوستشان دارید و بعد به او تذکر دهید که: «حالا باید به دستشویی بروی.» ۲. به کودکان بگویید که به مدت لازم و با آرامش در دستشویی بمانند. نباید آنها را با زور هُل بدهید یا دستپاچه کنید. به آنها نگویید: «به خودت فشار بیاور و زود کارت را تمام کن!» در دستشویی را ببندید و به کودک بگویید که به پاهای خود فاصله بدهد و نفس عمیق بکشد. این کار می‌تواند بسیار مؤثر باشد. شاید بتوان اسم آن را یوگا در دستشویی گذاشت! کودک را با اسباب‌بازی یا کتاب به دستشویی نفرستید، این کار تمرکز او به عمل دفع را کم می‌کند.

آنها باید حداقل ۳ دقیقه در دستشویی بمانند تا مثانه کامل تخلیه شود. زمان در دستشویی برای بچه‌ها خیلی طولانی می‌گذرد، آنها تصور می‌کنند سه ساعت در آنجا بوده‌اند. اگر خواستند سریع از دستشویی بیرون بیایند، آنها را برگردانید و بخواهید کمی بیشتر صبر کنند. ۳. کودکانی که دارای عادت‌های اشتباهِ دستشویی رفتن هستند، باید از مصرف خوراکی‌های محرک پرهیز کنند. مواد محرک سبب تحرک و بازیگوشی بیشتر آنها می‌شود و میزان تحمل آنها برای ماندن در دستشویی را کاهش می‌دهد. به‌خصوص وقتی کودک ADD یا ADHD و یا سابقه کنترل ادرار و به تأخیر انداختن استفاده از دستشویی داشته باشد. علاوه بر آن، کودک باید از مصرف نوشیدنی‌ها و خوراکی‌هایی که سبب تحریک مثانه می‌شود، منع شود.

علاوه بر آن، کودک باید از مصرف نوشیدنی‌ها و خوراکی‌هایی که سبب تحریک مثانه می‌شود، منع شود. اگر بخواهیم همهٔ این خوراکی‌ها را نام ببریم فهرستی طولانی می‌شود، ولی چند نمونه از مهم‌ترین آنها را نام می‌بریم: نوشیدنی‌های کافئین‌دار، شکلات و نوشابه‌های گازدار. ۴. برنامه‌ریزی برای استفادهٔ مرتب کودکان از دستشویی امری ضروری است. اگر کودکی مرتب از دستشویی استفاده نکند دچار یبوست و درد هنگام دفع می‌شود، به این ترتیب تمایلش را هم برای رفتن به دستشویی از دست می‌دهد. از آنجا که تمرکز ما برای درمان روی استفادهٔ به موقع از دستشویی است، نمی‌خواهیم که وضعیت مزاجی کودک روی این مسئله اثر بگذارد.

راه‌های متفاوتی را در اختیار شما قرار می‌دهد. انتخاب نوع درمان و موفقیت آن، بستگی به فرزند شما دارد. بیشتر مواقع نیاز است که

در گذشته پزشکان باور اشتباهی دربارهٔ شب‌ادراری داشتند؛ آنها گمان می‌کردند که چون این عارضه در شب اتفاق می‌افتد برای معالجهٔ آن باید روی عادات خواب کودک یا میزان تولید ادرار در شب یا مسائلی از این قبیل تمرکز کنند، در حالی که به عقیدهٔ من این مشکلی است که در طول روز شکل می‌گیرد و هنگام شب خود را نشان می‌دهد.

ترجمهٔ این کتاب را به همهٔ کوچولوهایی تقدیم می کنم که ناگهان با اضطراب از خواب بیدار می شوند. امیدوارم با تلاش ما بزرگ ترها برای ساختن دنیایی پر از آرامش، روزی برسد که هیچ کودکی با احساس گناه از خواب بیدار نشود!

شب‌ادراری (طبقه‌بندی DSM- IV‌) - دفع مکرر ادرار در لباس یا رختخواب: ۱. بی‌اختیار یا به صورت ارادی - معیارهای قابل توجه بالینی یکی از این سه مورد است: ۱. دو بار در هفته به مدت حداقل سه هفتهٔ متوالی ۲. اضطراب شدید ۳. عملکرد همراه اختلال - مقطع سنی ۵ سال یا بالاتر

علت‌های نامشخص دیگر: ۱. استفاده از دارویی خاص ۲. مرض قند ۳. اسپینا بیفید (عارضه‌ای مادرزادی در ستون فقرات که بیشتر اوقات موجب فلج می‌شود.)

شرح خیس‌کردن شبانهٔ کودکان در نوشته‌های ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد هم دیده می‌شود. در آن زمان، تفکر عامیانه بر این باور بود که کودکانی که شب‌ها جای خود را خیس می‌کنند، دچار مشکلات روحی‌روانی هستند، اما امروزه مشخص شده بسیاری از کودکان با شخصیت‌های کاملاً متفاوت و بدون هیچ‌گونه مشکل روحی و روانی بارز، دچار شب‌ادراری می‌شوند. حتی کودکان و بزرگسالانی که به نظر کاملاً سازگار می‌آیند، گاهی به این عارضه مبتلا هستند.

دو سوم کودکان مبتلا به شب‌ادراری، پسرها هستند. - ۱۰ تا ۳۳ درصد کودکان درگیر شب‌ادراری، در مقطع سنی ۵ تا ۶ سال قرار دارند. - ۸ تا ۱۵ درصد کودکان مبتلا به شب‌ادراری، در مقطع سنی ۷ تا ۸ سال قرار دارند. - کمتر از ۵ درصد کودکانی که دچار شب‌ادراری می‌شوند در مقطع سنی ۱۰ سال به بالا هستند. - در کودکانی که والدین آنها در کودکی دچار این عارضه بوده‌اند، احتمال شب‌ادراری ۴۰ درصد بیشتر است. - اگر پدر و مادر هر دو دچار این عارضه بوده باشند، احتمال ابتلای کودک به ۷۵ درصد می‌رسد.

۲۰ درصد کودکانی که شب‌ادراری دارند، مشکل بی‌اختیاری ادرار در روز را هم دارند.

۷۰ درصد کودکان مبتلا، تا ۱۱ سالگی درمان می‌شوند. - ۹۹ درصد افراد مبتلا، تا ۱۵ سالگی این مشکل را پشت سر می‌گذارند. - کمتر از یک درصد کودکان مبتلا به شب‌ادراری، دچار مشکلات جسمی یا بیماری هستند.

هرچه پیشگیری را زودتر شروع کنید، فرزندتان زودتر به تغییرات دلخواه عادت خواهد کرد. برای مثال می‌توانید از این شیوه‌ها برای شروع کار کمک بگیرید: نظارت روی تغذیهٔ صحیح کودک، استفاده از زنگ هشداردهنده، استفادهٔ مرتب از مایعات برای جلوگیری از یبوست و استفادهٔ مکرر از دستشویی. به این ترتیب، فرزندتان می‌تواند شب‌های خشکی داشته باشد!

عوامل مؤثر در بروز شب‌ادراری: - تولید بیش از اندازهٔ ادرار در شب‌ها = کافی‌نبودن هورمون کاهش ادرار (ADH) - محرک‌های تنش‌زا - سابقهٔ شب‌ادراری در خانواده - خواب عمیق و اختلالات خواب - اندارهٔ کوچک مثانه - شرایط پزشکی و اختلالات مادرزادی - عادت‌های غیر طبیعی توالت رفتن - یبوست - رژیم غذایی

برخی عقیده دارند که بدن کودکان مبتلا به شب‌ادراری، بیش از حد طبیعی ادرار تولید می‌کند. آنها بر این باورند که هورمون کاهش ادرار (ADH) در این کودکان شب‌ها کاهش می‌یابد و به میزان طبیعی تولید نمی‌شود. هورمون کاهش ادرار یک مادهٔ شیمیایی است که در حالت عادی توسط بدن ساخته و سبب می‌شود که کلیه‌ها ادرار کمتری تولید کنند. این هورمون، در زمان کاهش آبِ بدن ترشح می‌شود تا کلیه‌ها بیش از اندازه ادرار نسازند. بدون هورمون ADH‌، بدن در شرایطی که باید آب بیشتری حفظ کند، در حد طبیعی یا بیشتر ادرار تولید می‌کند و در نتیجه، دچار کم آبی می‌شود.

تحقیقات نشان می‌دهد که در بچه‌های دچار شب‌ادراری، میزان این هورمون در شب کاهش می‌یابد و در این‌صورت، ادرار به میزان زیاد تولید شده و احتمال بروز شب‌ادراری بالا می‌رود. البته بیشتر کودکانی که دچار این مشکل هستند، دچار این اختلال نیستند و بدنشان در حد طبیعی از این هورمون تولید می‌کند. در کودکانی هم که دچار کاهش میزان این هورمون هستند، می‌توان با تجویز دارو، سطح ADH را در شب بالا برد. به این ترتیب، شب‌ادراری آنها کاهش می‌یابد یا از بین می‌رود.

تشخیص دقیق اینکه کدام عاملِ روان‌شناختی، سبب شب‌ادراری در کودک می‌شود، آسان نیست، اما می‌توان به پاره‌ای از این موارد که می‌تواند در بروز شب‌ادراری دخیل باشد، اشاره کرد؛ عواملی مانند: طلاق، تولد نوزاد جدید و آسیب‌ها و فشارهای روحی بیشترین تأثیر را بر ناتوانی کودک در کنترل ادرار دارد. همچنین، در کودکانی که اختلال تمرکز (ADD) دارند یا مبتلا به بیش‌فعالی (ADHD) هستند احتمال بروز شب‌ادراری بیشتر است. تقریباً ۲۵ درصد کودکان بیش‌فعال دچار شب‌ادراری هستند. این مسئله که چه نوع اضطراب یا ویژگی‌های شخصیتی، می‌تواند در ایجاد شب‌ادراری کودک مؤثر باشد، به‌طور دقیق مشخص نیست. از عوامل روان‌شناختی شایع می‌توان: الگوهای خواب عمیق، مقاومت و لجبازی در کودک و تنبلی او در رفتن به دستشویی را نام برد.

کودکانی که اختلال خواب دارند و آنهایی که به‌سختی به دستشویی می‌روند، بیشتر مستعد ابتلا به این مشکل هستند. بررسی مشکلات روان‌شناختی و عاطفی کودک، می‌تواند در بهبود وضع او و استفاده‌اش از دستشویی تأثیر بسزایی داشته باشد.

سابقهٔ خانوادگی از دلایل مهم ابتلا به شب‌ادراری کودکان محسوب می‌شود. تحقیقات در این زمینه حاکی از وجود ژن شب‌ادراری است که سبب می‌شود در برخی خانواده‌ها، این اختلال بیشتر مشاهده شود. طبق آمار، در خانواده‌هایی که شب‌ادراری در میان افراد خانواده دیده می‌شود، احتمال ابتلای کودکان دو برابر بیشتر از سایر خانواده‌هاست.

اندازهٔ کوچک مثانه، می‌تواند به‌طور ژنتیک از والدین به فرزندان آنها منتقل شود. کوچک بودن حجم مثانه می‌تواند احتمال بروز شب‌ادراری را افزایش دهد، اما همهٔ بچه‌هایی که مثانهٔ کوچک دارند، دچار این مسئله نمی‌شوند. همچنین ممکن است میزان هورمون کاهش ادرار (ADH) در برخی خانواده‌ها پایین باشد،

الگوهای خواب هم می‌توانند یک ویژگی ارثی باشند، اما باز هم تأکید می‌کنیم که همهٔ کودکانی که خواب عمیق دارند، جای خود را خیس نمی‌کنند.

روش زندگی و ویژگی‌های فردی هم در میان اعضای خانواده مشترک است و در نتیجه، می‌تواند روی شیوهٔ دستشویی رفتن و الگوهای خواب نیز تأثیرگذار باشد.

شیوهٔ زندگی و شخصیت کودک تعیین‌کنندهٔ آن است که او چگونه و چه‌وقت در طول روز از دستشویی استفاده کند. برای مثال، بیشتر بچه‌های شلوغ و سر به هوا، یا آنها که مشکلات روحی یا عاطفی دارند، کمتر حاضرند به دستشویی بروند. عادت‌های غلط استفاده از توالت نیز می‌تواند منجر به شب‌ادراری بچه‌ها بشود. خانواده‌های پر کار و پُر استرس، انرژی بیشتری صرف می‌کنند، بنابراین هنگام شب، خواب عمیق‌تری دارند!

خواب عمیق و اختلالات خواب والدینی که کودکشان دچار شب‌ادراری است، بیشتر اوقات از خوابِ سنگین او شکایت دارند! آنها می‌گویند، فرزندشان چنان در خواب فرو می‌رود که حتی وقتی در میانه شب او را برای رفتن به دستشویی بیدار می‌کنند، تلوتلو می‌خورد و به‌سختی می‌توان او را از رختخواب بیرون کشید و جالب اینکه کودک، روز بعد اصلاً به خاطر نمی‌آورد که در میانهٔ شب او را بیدار کرده‌اند.