کتاب حکمت‌ها و اندرزها؛ جلد ۲

در اسلام کار و کوشش برای اداره زندگی گناه نیست، بلکه عین اطاعت و عبادت حضرت حق است.

برای یک فرد انسان یا یک ملت، شایسته نیست که کورکورانه از شخص یا ملتی تقلید کند. فرد یا ملتی که فاقد شخصیت عقلی و استقلال فکری باشد سزاوار نام شریف انسانیت نیست.

از تکیه‌کلام‌های معمول جدید، کلمه آزادی است و البته آزادی خوب است و یکی از شرایط بهره‌مند شدن از مواهب حیات آزادی است. اما باید دید آزادی چیست و یعنی چه؟ البته آزادی مطلق نه در ناحیه جسم و نه در ناحیه روح معنا ندارد

راه لذت از درون دان نز برون احمقی دان جُستن از قصر و حصون آن یکی در کنج زندان، مست و شاد آن دگر در باغ، ترش و بی‌مراد

حسین علیه‌السلام می‌فرمود: وَ اِنْ تَکنِ الْأبْدانُ لِلْمَوْتِ اُنْشِأتْ فَقَتْلُ امْرِئٍ بِالسَّیفِ فِی اللّه‌ِ أجْمَلُ یعنی اگر بدنها برای مردن آفریده شده، پس چه بهتر آنکه در راه خدا با شمشیر قطعه‌قطعه گردد: خوشم از سوختن خویش از آنک سوختم بزم تو روشن کردم

گاهی منشأ حسد کینه است. کسی که از شخصی رنجید و نتوانست از او انتقام بکشد، آرزو می‌کند روزگار از او انتقام بکشد. و گاهی نیز منشأ حسد بخل ذاتی و به عبارت دیگر خبث نفس است؛ اگر خدا در هر جای دنیا به بنده‌ای نعمتی بدهد مثل این است که از خزانه آنها داده و اینها به اصطلاح علاوه بر بخل دارای شُحّ اند، یعنی حتی راضی نمی‌شوند که مال دیگری به دیگری برسد. حسود، ظالمی است شبیه به مظلوم.

مردم در حال جهالت از هیچ چیز استفاده کامل نمی‌کنند حتی از دین.

آنچه بر مردمی وارد می‌شود متناسب با روحیات آنهاست

اساسا مردمی که روح تحقیق را از دست بدهند و حس تقلید در آنها قوی شود، به هر چیزی که رو کنند نمی‌توانند به حقیقت و کنه آن چیز برسند و خواه ناخواه به غلط و اشتباه می‌روند و به جای سود زیان می‌برند.

شرافتمندترین افراد بشر کسانی هستند که خودشان را فدای آسایش دیگران می‌کنند، سختیها را متحمل می‌شوند که دیگران راحت باشند. اگر جمعیت فداکاران و شهدای راه حق نباشند که مانند شمع بسوزند و نورافشانی کنند، محفل جمع زندگانی بشر رونقی نداشت، بلکه محفل و شاهد و جمعی نبود

اگر بدنها برای مردن آفریده شده، پس چه بهتر آنکه در راه خدا با شمشیر قطعه‌قطعه گردد:

می‌کند. از ناحیه رفقا و معاشرین و دوستان نادان لطمه‌ها به سعادت انسان می‌رسد که از ناحیه دشمنان خونخوار نمی‌رسد.

یا ابا عبداللّه! در تمام روی زمین از خویش و بیگانه کسی پیش من از تو عزیزتر و محبوبتر نیست و اگر من چیزی از جانم عزیزتر می‌دانستم که او را قربان تو کنم می‌کردم. آن وقت به عنوان وداع سلامی کرد و عرض کرد: ألسَّلامُ عَلَیک یا أبا عَبْدِاللّه!

وَ السَّلامُ عَلی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدی

انسان تربیت‌یافته، پاکیزه و نظیف و وقت‌شناس و آشنا به حقایق و باانضباط و خویشتندار است. نمازگزار که وارد نماز می‌شود پاک و پاکیزه و نظیف است، وقت‌شناس و جهت‌شناس است، به حقایقی بالاتر از محسوسات و مادیات آگاه و آشناست، منظم و باانضباط است، می‌تواند احساسات خود را ضبط کند، قادر است افکار خود را در یک نقطه مقدس و عالی متمرکز کند، به خطاها و گناهان خود اعتراف و اظهار ندامت می‌کند. همه اینها چیزهایی است که در نماز و نمازگزار هست.

در تعلیمات انبیا دو چیز بیش از همه چیز مورد توجه بوده: یکی خداشناسی و دیگری خودشناسی.

شرافتمندترین افراد بشر کسانی هستند که خودشان را فدای آسایش دیگران می‌کنند، سختیها را متحمل می‌شوند که دیگران راحت باشند. اگر جمعیت فداکاران و شهدای راه حق نباشند که مانند شمع بسوزند و نورافشانی کنند، محفل جمع زندگانی بشر رونقی نداشت، بلکه محفل و شاهد و جمعی نبود

راه لذت از درون دان نز برون احمقی دان جُستن از قصر و حصون آن یکی در کنج زندان مست و شاد وان دگر در باغ، ترش و بی مراد

شرافتمندترین افراد بشر کسانی هستند که خودشان را فدای آسایش دیگران می‌کنند، سختیها را متحمل می‌شوند که دیگران راحت باشند.

ای انسان! تو می‌پنداری که همین جثه کوچک هستی؟ جهان بزرگ در وجود تو خلاصه شده است.

حکمت یعنی دریافتن حقایق زندگی و راه راست حیات.

صبر در قرآن مجید یک معنا دارد و در نظر مردم عامی معنای دیگری. صبر در قرآن به معنای مقاومت و ایستادگی در برابر انواع شداید و مشکلات است ولی در قاموس مردم عامی به معنای دست روی دست گذاشتن و به انتظار نشستن است. صبر در قرآن جنبه مثبت دارد و اراده و نیرو می‌خواهد ولی در نظر مردم عادی جنبه منفی دارد، زیرا از خود دفاع نکردن و تسلیم حوادث شدن مظهر بی‌ارادگی و سستی است.

پیغمبر به قدری متواضع بود و فروتنی می‌کرد که اعراب عیب می‌گرفتند و می‌گفتند: تو در نحوه خوراک و پوشاک مانند بندگان و بردگان می‌باشی. پیغمبر در جواب می‌گفت: کدام بنده از من بنده‌تر است؟ و می‌فرمود: من به این که بنده خدا هستم خرسندترم از آن که پیغمبر او هستم.

برای یک فرد انسان یا یک ملت، شایسته نیست که کورکورانه از شخص یا ملتی تقلید کند. فرد یا ملتی که فاقد شخصیت عقلی و استقلال فکری باشد سزاوار نام شریف انسانیت نیست.

ای کمان و تیرها برساخته صیدْ نزدیک و تو دور انداخته

پیش مردمان جاهل، آزادی یعنی پشت پا زدن به حکم محکم عقل و روگرداندن از دین و غوطه‌ور شدن در منجلاب فحشا و رذالت و پستی، آزادی یعنی به هیچ اصلی از اصول محکم اخلاقی پابند نبودن، آزادی یعنی خاموش کردن وجدان و کشتن فطرت و سقوط به حضیض حیوانیت. آری مردمی که از عقل و تحقیق بدورند هر حقیقتی را از هر منبعی بگیرند، چه از منبع دین و اسلامیت و چه از منبع تمدن و تجدد، به بدترین صورتی آن را مسخ می‌کنند و قلب ماهیت می‌دهند.

اگر یک نفر را ببینیم که ثروت هنگفتی به او رسیده و دیوانه‌وار اسراف و تبذیر می‌کند بر حال او تأسف می‌خوریم که چرا قدر مال را نمی‌داند، چرا آن را در راه مفیدی به کار نمی‌اندازد؟ عاقبت فلاکت‌بارش را پیش‌بینی می‌کنیم که چه اندازه بدبخت خواهد شد و بعدها خودش تأسف خواهد خورد در حالی که سودی ندارد. ولی خود ما در برابر سرمایه بزرگتری همان اندازه در غفلت هستیم و توجه نداریم. آن سرمایه، سرمایه وقت و زمان است.

مغز انسان و قوه خیال انسان سرگرمی می‌خواهد. تا وقتی که آدمی به کاری سرگرم است نیروی مغز و قوه خیال متوجه اوست، و اگر این سرگرمی از بین رفت خیالات شیطانی و وسوسه‌ها و هوا و هوس‌ها جای آن را پر خواهد کرد.

نماز تجدید عهد بندگی مخلوق با خداست. همیشه باید این تجدید عهد تکرار گردد.

شرایط و آداب نماز مجموعه‌ای است از آنچه یک انسان تربیت‌یافته و مترقی باید دارای آنها باشد.