کتاب دروغ/ اراده آزاد

ترجیح می‌دهم آدمی ناشی و حتی بی‌ادب و گستاخ باشم تا بی‌صداقت.

اگر برای ما مسلم شد که دوستی راهی خطا را در زندگی‌اش در پیش گرفته است، این نشانه دوستی نیست که صرفا لبخند بزنیم و تشویقش کنیم که پیش برود.

وقتی از ما می‌پرسند، «چطوری؟» اکثرا بی‌آنکه فکر کنیم و به شکلی انعکاسی می‌گوییم خوبم، چون می‌دانیم که این سؤال صرفا نوعی سلام و علیک است و نه باز کردن سر صحبت در مورد مشکلات کاری‌مان، مشکلات زناشویی‌مان، یا وضع مزاجمان. طفره رفتن و ناگفته گذاشتن‌هایی از این دست می‌توانند اشکالی از فریب باشند، امّا دروغ به حساب نمی‌آیند. ما در چنین مواقعی حقیقت را دور می‌زنیم، امّا عامدانه دروغی تحویل طرفمان نمی‌دهیم

دروغ عمده‌ترین آفتی است که زندگی ما را به سوی آشفتگی می‌راند.

اگر فرض کنیم که راهی برای علاج شرّ وجود دارد. آنگاه می‌توانیم ببینیم که نیروی رانشی ما برای عدالت تلافی‌جویانه و جبرانی از نظر اخلاقی چقدر معیوب است.

خطر بی‌آبرویی ناشی از این است که تظاهر کنید کسی هستید که واقعا نیستید

یکی از بدترین چیزها در مورد قانون‌شکنی این است که آدم را با شمار زیادی از افراد دیگر در حال خشم و خصومت نگه می‌دارد. این یکی از بسیار تأثیرات مخرب قوانین ناعادلانه است: قوانین ناعادلانه افرادی را که (بدون این قوانین) افرادی صلح‌طلب و صادق می‌بودند وسوسه می‌کند که دروغ بگویند تا از مجازات شدن برای رفتاری که اخلاقا جای هیچ سرزنشی ندارد بگریزند.

دروغگو اغلب خیال می‌کند که تا زمانی که دروغش فاش نشده صدمه‌ای به کسی نرسانده است

دل و جرأت دادن کاذب یک جور دزدی است: زمان، نیرو، و تحرک و انگیزه شخصی را که می‌توانست هدف دیگری را دنبال کند از او می‌دزدد.

شما هر کاری را که قرار است بکنید، می‌کنید. و بی‌معناست بگوییم که می‌توانستید جور دیگری عمل کنید.

آدم خوشش نمی‌آید که به او بگویند وقتت را هدر داده‌ای، یا به آن خوبی‌ها هم که فکر می‌کردی از عهده کارت برنمی‌آیی، امّا اگر نقد به‌جا و معتبر باشد، دقیقا همان چیزی است که نیاز داریم بشنویم تا راهمان را در این جهان پیدا کنیم.

اراده آزاد (اختیار) یک توهّم است. خواست‌ها و اراده ما ساخته ما و دست ما نیست. فکرها و نیات از عللی پس‌زمینه‌ای برمی‌آیند که ما بر آنها واقف نیستیم و هیچ مهار آگاهانه‌ای نمی‌توانیم بر آنها بزنیم. ما آن آزادی را که فکر می‌کنیم داریم، نداریم.

زنا و دیگر خیانت‌های شخصی، شیادی مالی، فساد حکومتی ــ حتی قتل و نسل‌کشی‌ــ عموما مستلزم یک نقص اخلاقی دیگر هستند ــ میل به دروغگویی.

این حرف‌های من، به یک معنا، راست است ــ امّا معلوم است که حرف‌هایی است حساب‌شده به قصد فریب دادن. آیا دروغ گفته‌ام؟ بسیار قریب به واقع، بله. دروغ گفتن یعنی عامدانه دیگران را گمراه کردن، آن هم زمانی که آنها انتظار سخنی صادقانه دارند.

اکثر ما حالا دردمندانه می‌دانیم که اعتماد ما به حکومت، شرکت‌ها، و دیگر نهادهای عمومی را دروغ‌هایی که از آنها شنیده‌ایم سست کرده است.

درست از آن موقعی که ما به عدم صداقتمان از منظر کسی می‌نگریم که به او دروغ گفته‌ایم، متوجه می‌شویم که اگر نقش‌هایمان را با هم عوض می‌کردند چه احساسی به ما دست می‌داد ــ احساس اینکه در حقمان چه خیانتی کرده‌اند.

دروغ گفتن تعرض به آزادی کسانی است که برای ما مهم هستند و دلبسته‌شان هستیم

عروسک خیمه‌شب‌بازی تا وقتی که نخ‌های هدایت‌کننده‌اش را دوست دارد آزاد است.

افکار، بی‌مسبب در ذهن پدید می‌آیند و درعین‌حال مسبّب اعمال ما هستند.

ما از سرزمین هرز شرمندگی و بلوای اجتماعی می‌توانیم فقط با پیروی از یک حکم اخلاقی دور بمانیم... دروغ نگو!

دست‌کم یک تحقیق می‌گوید ده درصد از روابط و گفتگوهای میان زن و شوهرها فریب‌آمیز است. تحقیق دیگری نشان می‌دهد ۳۸ درصد از مواجهات میان دانشجویان آمیخته به دروغ است. امّا محققان به این نتیجه رسیده‌اند که حتی خود دروغگوها روابط متقابل توأم با فریبشان را خیلی کمتر از روابط صادقانه‌شان مطبوع و خوشایند می‌یابند.

ما با دروغگویی‌مان امکان نگاه به جهان را آنچنان که هست، از دیگران دریغ می‌کنیم. بی‌صداقتی ما نه‌تنها بر تصمیم‌هایی که دیگران می‌گیرند اثر می‌گذارد، بلکه غالبا معین می‌کند آنها اساسا چه تصمیم‌هایی می‌توانند بگیرندــ و آن هم به طُرُقی که ما همیشه نمی‌توانیم پیش‌بینی‌شان کنیم. هر دروغی یک حمله مستقیم به خودمختاری آنهایی است که این دروغ را تحویلشان می‌دهیم.

افراد صادق حس امنیتی به ما می‌دهند: آدم می‌داند که منظور آنها از حرفی که می‌زنند همانی است که می‌گویند؛ آدم می‌داند که آنها جلوی شما یک چیز و پشت سرتان چیزی دیگر نمی‌گویند؛ آدم می‌داند که آنها وقتی فکر می‌کنند آدم اشتباه کرده و از عهده برنیامده، همین فکر را به زبان می‌آورند ــ و به همین دلیل تحسین آنها را نمی‌توان با تملّقِ صرف یکی دانست.

مرز میان دروغ و فریب غالبا مبهم است. در واقع، حتی ممکن است با گفتن حقیقت هم کسی را فریب داد. مثلاً، من می‌توانم در پیاده‌روی جلوی کاخ سفید بایستم و با موبایلم به دفتر مرکزی فیس‌بوک زنگ بزنم و بگویم: «سلام، من سام هریس هستم. من از کاخ سفید به شما زنگ می‌زنم و می‌خواهم با مارک زوکربرگ صحبت کنم.» این حرف‌های من، به یک معنا، راست است ــ امّا معلوم است که حرف‌هایی است حساب‌شده به قصد فریب دادن. آیا دروغ گفته‌ام؟ بسیار قریب به واقع، بله.

افراد دروغ می‌گویند برای آنکه دیگران را به باورهایی برسانند که حقیقت ندارند. هرچه عواقب این باورها بیشتر و بزرگتر باشد ــ یعنی هرچه خوشی و آسایش شخصی بستگی بیشتری به درکی درست از جهان داشته باشدــ آن دروغ هم عواقب ناگوار بیشتر و بزرگتری خواهد داشت.

افراد به دلایل گوناگونی دروغ می‌گویند. دروغ می‌گویند تا شرمنده نشوند، تا در مورد موفقیت‌هایشان غلو کنند، و به کارهای خلافشان لباسی مبدل بپوشانند. افراد قول‌هایی می‌دهند که قصد پایبند ماندن به آنها را ندارند. افراد عیب‌های محصولاتشان یا کسری خدماتشان را پنهان می‌کنند. افراد رقبا را گمراه می‌کنند تا امتیازی به دست آورند. بسیاری از ما به دوستان و خویشانمان دروغ می‌گوییم تا احساساتشان را جریحه‌دار نکنیم.

فرصت برای فریب دادن دیگران همیشه وجود دارد و همیشه هم وسوسه‌انگیز است، و هر یک از این فرصت‌ها ما را به لغزنده‌ترین وادی اخلاقی پرتاب می‌کند که از سر آن می‌گذریم.

ما می‌دانیم که اعتماد بسیار ارزشمند است و فریب و سوءظن دو روی یک سکه‌اند. تحقیقات به ما می‌گویند که همه شکل‌های دروغ ــ از جمله دروغ‌های مصلحت‌آمیز برای جریحه‌دار نکردن احساسات دیگران‌ــ با روابطی توأم هستند که غنای بسیار کمتری دارند.

وقتی کسی خودش را متعهد به راستگویی می‌کند، اندک اندک متوجه می‌شود که چقدر بعید است به کسی بربخورد که او هم این تعهد را برای خودش قائل باشد. افراد صادق حس امنیتی به ما می‌دهند: آدم می‌داند که منظور آنها از حرفی که می‌زنند همانی است که می‌گویند؛ آدم می‌داند که آنها جلوی شما یک چیز و پشت سرتان چیزی دیگر نمی‌گویند؛ آدم می‌داند که آنها وقتی فکر می‌کنند آدم اشتباه کرده و از عهده برنیامده، همین فکر را به زبان می‌آورند ــ و به همین دلیل تحسین آنها را نمی‌توان با تملّقِ صرف یکی دانست.

صداقت هدیه‌ای است که ما می‌توانیم به دیگران بدهیم. صداقت در ضمن منبع قدرت و موتور محرک سادگی و آسودگی است. وقتی می‌دانیم که در هر شرایطی خواهیم کوشید حقیقت را بگوییم، نیازی نمی‌بینیم خودمان را آماده رویارویی با خیلی چیزها کنیم. ما در این حالت می‌توانیم «خودمان» باشیم.