بریده‌هایی از کتاب وزن موسیقی و شعر

افاعیل اصلی به‌دست‌آمده از ترکیب ارکان ده تا است، که عبارت‌اند از: فعولن (تَنَنْ تَنْ)، فاعلن (تَنْ تَنَنْ)، مفاعیلن (تَنَنْ تَنْ تَنْ)، مستفعلن (تَنْ تَنْ تَنَنْ)، فاعلاتن (تَنْ تَنَنْ تَنْ)، مفاعلتن (تَنَنْ تَنَنَنْ)، متفاعلن (تَنَنَنْ تَنَنْ)، مفعولاتُ (تَنْ تَنْ تانَ)، فاع‌لاتن (تانَ تَنْ تَنْ)، مس‌تفع‌لن (تَنْ تانَ تَنْ). عروضیان از هشت افاعیل یادشده (دوتای آخر تکراری است) فاعلن، مفاعلتن، و متفاعلن را مخصوص زبان و ادب عربی می‌دانند.

هجا کوچک‌ترین واحد عروضی است. اوزان عروضی از افاعیل، و افاعیل نیز از ارکان تشکیل یافته‌اند. هجا نیز واحد تشکیل‌دهندهٔ ارکان است؛ بنابراین پس از هجاها ـ که به سه دستهٔ کوتاه، بلند و کشیده تقسیم می‌شود ـ ارکان کوچک‌ترین جزء تشکیل‌دهندهٔ اوزان عروضی است.