کتاب ادیان زنده جهان

آغاز صحیفه‌های عهد عتیق تا صحیفه اشعیای نبی همواره منشاء غایی همه چیز و از جمله شر، یهوه خداوند معرفی شده است. اما پس از اسارت و تبعید یهودیان تغییر مشخصی صورت پذیرفت. اگر دو روایت مشابه مربوط به تجربه خاصی از حضرت داود پادشاه قوم اسرائیل را در نظر بگیریم خواهیم دید که در سندی که مربوط به دوران پس از تبعید است (کتاب اول تواریخ ایام، باب بیست و یکم، آیه ۱)، در مطلب مشابهی که مربوط به دوران قبل از تبعید است (کتاب دوم سموئیل نبی، باب بیست و چهارم، آیه ۱). واژه «شیطان» جایگزین «یهوه» شده است. بنابراین، شیطان از اجزای اصلی تفکر کتاب مقدس نبوده و بلکه بعدها از طریق دین زرتشتی به آن وارد شده است.

دین هندوی: وداها، کتب «دانش»؛ دین جاینی: آنگه‌ها، «متن» های معرفت؛ دین بودایی: تری پیتاکا، «سه سبد» تعالیم؛ دین سیک: گرانت، «کتاب» برجسته؛ دین کنفوسیوسی: پنج متن کلاسیک و کتب چهارگانه؛ دین تائویی: تائو ته کینگ، «قانون خرد و فضیلت»؛ دین شینتوئی: کو جی کی، «نگارشهای موضوعات باستانی»، و نیهون دین یهودی: کتاب قانون، «کتاب پیامبران» و «نوشته‌های مقدس»؛ دین زرتشتی: اوستا، «کتاب معرفت»؛ دین اسلام: قرآن، «کتاب خواندن» یا «خواندنی»؛ دین مسیحیت: کتاب مقدس، «کتاب» ازلی.

سوای عقیده به شیطان، از آن دین وام گرفته‌اند:‌ اندیشه‌هایی از قبیل طرح ماهرانه و دقیق مبحث فرشتگان و شیطان، مبحث ناجی بزرگی که در آینده ظهور خواهد کرد، ایده رستاخیز و قضاوت الهی و بالاخره وجود یک زندگی اخروی قابل تصور. مسلماً واژه عیسوی «بهشت» (که به یونانی پارادِیسوس تلفظ می‌شود، انجیل لوقا، باب بیست و سوم، آیه ۴۳) لااقل از لحاظ لغت شناسی از زبان پارسی گرفته شده باشد

مشکل فهم دقیق متون مقدس مسئله‌ای است که همواره در بررسی‌های تاریخی و تطبیقی ادیان وجود خواهد داشت. تفسیر دین هر شخص به صورتی ارزشمند امری است که مستلزم کسب دانش تاریخی و زبان شناسی بسیار است. لذا کسب دانش‌های لازم در مورد یازده دین زنده جهان از خلال کتب مقدس آنها، که به شانزده زبان مختلف نوشته شده‌اند، آن چنان کار دشواری است که هر دانشجوی رشته ادیان را از توفیق کامل محروم می‌دارد.

دین به‌اندازه‌ای ساده است که هر کودک باهوش یا آدم بزرگی می‌تواند تجربه‌ای دینی به‌صورت واقعی داشته باشد و به‌اندازه‌ای جامع و پیچیده است که برای درک کامل و بهره‌گیری تام و تمام از آن محتاج تجزیه و تحلیل است. دین را به طور ساده می‌توان چنین تعریف کرد که جنبه‌ای از تجربیات و از جمله افکار، احساسات و فعالیت‌های فرد انسانی است که بدان وسیله کوشش می‌کند تا در رابطه با آنچه الهی می‌پندارند، یعنی قدرت بسیار متعالی و با ارزشی که جهان را کنترل می‌کند، زندگی کند.

مهاویرای سرسخت، این بهانه را که هر کس به کمک یک دوست در آسمان‌ها احتیاج دارد خوار می‌شمرد. «انسان! تو خودت دوست خود هستی! چرا آرزوی دوست دیگری ورای خود داری؟»

وجه تمایز اصلی بشر دین است. بعضی از حیوانات ممکن است از بعضی از افراد بشر در پاره‌ای توانایی‌های خاص نظیر شدتِ دریافت‌های حسی، سازندگیِ عملی، قدرت همراهی و یا قدرت تولید اقتصادی پیشرفته‌تر باشند. اما تا جایی که عقل بشر گواهی می‌دهد تاکنون هیچ حیوانی نشانه‌ای از یک حیات دینی بروز نداده و یا هیچ حیوانی هرگز کاری انجام نداده که بتوان آن را تمهیدی برای زندگی پس از مرگ وی به حساب آورد. البته به نظر می‌رسد بعضی از افراد انسانی فاقد علایق فوق هستند، همان‌گونه که فاقد علایق متعالی فکری و اخلاقی نیز هستند. اما بشر به طور کلی و در سرتاسر عالم، موجودی دینی است.

دین به انسان چیزی می‌دهد که از هیچ منبع دیگری قابل دریافت نیست: اعتماد به حاصل تلاش‌های زندگی از طریق اتصال شخصی به قدرت یا قدرت‌های متعالی جهان. هر دینی معمولاً روی مؤمنین و نیز وضع کلی جامعه مؤثر است. به عنوان مثال، دین کمک می‌کند تا انسان متدین قدرت و رضایت خاطر بیشتری به دست آورد؛ به وی کمک می‌کند تا مصائب زندگی را بدون ناله و شکایت تحمل کند؛ برای مسئله شُرور راه حلی به دست می‌دهد؛ کیفیت زندگی این جهانی را ارتقا می‌بخشد؛ امید به زندگی بهتر در آینده را فراهم می‌آورد؛ ویژگی‌های یک جامعه نمونه و آرمانی را به دست می‌دهد؛ و سرانجام برای نجات و رستگاری بشر برنامه‌ای عملی مطرح می‌سازد.

دین به‌اندازه‌ای ساده است که هر کودک باهوش یا آدم بزرگی می‌تواند تجربه‌ای دینی به‌صورت واقعی داشته باشد و به‌اندازه‌ای جامع و پیچیده است که برای درک کامل و بهره‌گیری تام و تمام از آن محتاج تجزیه و تحلیل است. دین را به طور ساده می‌توان چنین تعریف کرد که جنبه‌ای از تجربیات و از جمله افکار، احساسات و فعالیت‌های فرد انسانی است که بدان وسیله کوشش می‌کند تا در رابطه با آنچه الهی می‌پندارند، یعنی قدرت بسیار متعالی و با ارزشی که جهان را کنترل می‌کند، زندگی کند.