کتاب لبخند من انتقام من است

در جهان سکوت‌هایی وجود دارند که طنین بلندترین صداها و فریادها هستند،

آدمی که کودکی نکرده مثل آدمی است که قسمتی از بدن خود را از دست داده، فقط یک وقت‌هایی در گذر روزگار، در آن قسمت احساس درد می‌کند هرچند دیگر حتی آن عضو وجود ندارد.

صرب‌های بوسنی و هرزگوین در جولای ۱۹۹۵ با اشغال منطقه‌ی امن سربرنیتسا، حدود ۸ هزار نفر از مردان و پسران این شهر را قتل‌عام و با انتقال اجباری بیش از ۲۳ هزار نفر از زنان و کودکان یکی از بزرگ‌ترین جنایات نسل‌زدایی، جنایت علیه بشریت و جنایت جنگی را پس از جنگ جهانی دوم، رقم زدند.

مادرم همیشه برایم تعریف می‌کرد که اغلب گرسنه بودند. خودش از نانی می‌خورده که برای غذادادن به سگ کنار گذاشته می‌شد.

زندگی مثل کتابی است که آن را می‌خوانیم. کودکیِ به‌تاراج‌رفته زخمی است که خوب نمی‌شود، دردی است که قلب را پاره‌پاره می‌کند، این‌ها همان صفحات مچاله‌شده‌ی کتابند. ما عذاب کشیدیم تا بچه‌های امروز شاد باشند. باشد که دیگر هیچ کودکی، دردی را که ما کشیدیم، تجربه نکند. آدمِ بدون کودکی، قربانی بشر است. در کودکی نشاطی است که در تمام زندگی آن را با خود به همراه داریم، اگر آن را از ما بگیرند، می‌شویم آدم‌های بزرگی در لباس کودک. همه بزرگ می‌شویم، از این حقیقت راه گریزی نیست اما فقط یک‌بار می‌شود کودکی کرد. دوران کودکی قابل جبران نیست، کودکی همه‌چیز آدم است. آدم نمی‌تواند از ریشه‌ها و کودکی‌اش فرار کند.

نیروهای صرب، در مرحله‌ی اول، مردان و جوانانی که قدرت حمل سلاح را داشتند، یعنی مردان عمدتاً بین ۱۲ تا ۷۷ سال را به بهانه‌ی بازجویی از زنان، کودکان و سالمندان جدا کردند. در روز ۱۲ جولای، اتوبوس‌ها و کامیون‌های از پیش تدارک‌دیده‌شده، برای انتقال زنان و کودکان، وارد شهر شدند و در کمتر از سی ساعت، طی یک عملیات پاکسازی نژادی، حدود ۲۳ هزار نفر را به بیرون از منطقه منتقل کردند. این در حالی بود که مردان دستگیرشده در انبارها، مدارس و مکان‌های خالی از سکنه نگهداری می‌شدند.

پس از خارج‌کردن زنان و کودکان از شهر، نیروهای صرب، اسرای مسلمان را سوار بر اتوبوس‌ها کردند و پس از تقسیم آنان به گروه‌های کوچک‌تر، به قتل‌عام آن‌ها پرداختند. در همین حین بسیاری از جوان‌ترها که احساس خطر کرده بودند، به امید فرار از این جهنم به جنگل‌های اطراف می‌گریختند که قریب‌به‌اتفاق آنان هم در همان جنگل‌ها اسیر و کشته شدند.