کتاب رازهای نیایش و دعا در قرآن

موانعی که انسان را از این امر مهم باز میدارند بدین شرح است: ۱- اسرافکاری در استفاده از نعمتی که هنگام آسایش به انسان رسیده است که این امر انسان را از یاد منعم حقیقی غافل کرده و دیگر دعا نمی‌کند. ۲- فریبکاری شیطان که اعمال زشت انسان را پس از رسیدن به راحتی و آسایش، (که همان غفلت از یاد خداوند بر طرف کنندهٔ سختیهاست)، در نظر انسان زیبا جلوه داده و او همچنان در فراموشی از یاد خداوند بسر برده و دیگر دست به نیایش و تضرع به درگاه باریتعالی بر نمی‌دارد.

۱- صادق بودن در دعا. خداوند تعالی به تمامی آنچه در ضمیر آدمی ظهور می‌کند آگاه است.۲- قطع امید از تمامی اسباب و علل و توجه کامل به خداوند.

کلید طلایی: وقتی خداوند را می‌خوانید بدانید که او خیلی نزدیک است و صدای شما را می‌شنود پس به هر چه که مطمئن هستید و یقین دارید که تکلیف است عمل کنید و در هر چه که تردید دارید، احتیاط و ترک کنید. (آیت الله بهجت)

نماز برترین صورت عبادت به درگاه حضرت احدیت می‌باشد و در صورتی که خالصانه و با حضور قلب باشد، آدمی را از تمامی کژیها و بدیها و وسوسه‌های شیطانی بدور می‌دارد و عبادتی است که تسلیم خاشعانهٔ بنده نسبت به مولایش را نشان داده و موجبات سعادت و کمال روحی را فراهم می‌سازد.

در آیات ۱۲۸ و ۱۲۹ سوره بقره آنحضرت از پروردگار متعال در خواست می‌نماید که نسل او همگی تسلیم پروردگار باشند و نهایت درجهٔ بندگی را دارا شوند و رسالت و ادامهٔ پیامبران از نسل حضرت ابراهیم (ع) می‌باشد. آیهٔ ۱۲۸: رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَینِ لَک وَمِن ذُرِّیتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّک وَأَرِنَا مَنَاسِکنَا وَتُبْ عَلَینَآ إِنَّک أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ: پروردگارا! ما را تسلیم فرمان خود قرار ده! و از دودمان ما، امتی که تسلیم فرمانت باشند، به وجود آور! و طرز عبادتمان را به ما نشان ده و توبه ما را بپذیر، که تو توبه‌پذیر و مهربانی!

درآیهٔ ۴۹ سورهٔ زمر به نکته ظریف دیگری اشاره شده است که از شرایط ادب و احترام بنده در هنگام دعا ونیاش نزد پادشاه دو عالم دور می‌باشد. آیه ۴۹ سوره زمر: فَإِذَا مَسَّ الْإِنسَانَ ضُرٌّ دَعَانَا ثُمَّ إِذَا خَوَّلْنَاهُ نِعْمَةً مِّنَّا قَالَ إِنَّمَا أُوتِیتُهُ عَلَی عِلْمٍ بَلْ هِی فِتْنَةٌ وَلَکنَّ أَکثَرَهُمْ لَا یعْلَمُونَ: هنگامی که انسان را زیانی رسد، ما را (برای حل مشکلش) می‌خواند، سپس هنگامی که از جانب خود به او نعمتی دهیم، می‌گوید:" این نعمت بخاطر کاردانی خودم به من داده شده" (چنین نیست) بلکه این وسیلهٔ آزمایش (آنها) است هر چند بیشترشان نمی‌دانند.

آیات ۸۷ و ۸۸ و ۸۹ شعرا: وَلَا تُخْزِنِی یوْمَ یبْعَثُونَ (۸۷) یوْمَ لَا ینفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ (۸۸) إِلَّا مَنْ أَتَی اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ (۸۹) در آن روز که مردم برانگیخته می‌شوند، مرا شرمنده و رسوا مکن! (۸۷) در آن روز که مال و فرزندان سودی نمی‌بخشد، (۸۸) مگر کسی که با قلب سلیم به پیشگاه خدا آید!» [آنگاه از خدا طلب کرد که او را در روز رستاخیز دچار (خزی) نسازد (خزی) یعنی یاری نکردن کسی که امید یاری دارد. و از این عبارت استفاده می‌شود که هر انسانی، بواسطهٔ ضعف بنیّه قادر به تحمل و مقاومت در برابر اهوال و هراسهای روز قیامت، نیست و نیاز به یاری خداوند دارد. و آنگاه روز قیامت را توصیف می‌کند، به اینکه در آن روز مال و فرزند هیچ سودی ندارند جز آنکس که با قلبی سلیم به نزد خدا آمده باشد. چون مال و فرزند از اموری است که انسان در دنیا به آنها اعتماد و اتکا می‌کند اما در قیامت روابط و وابستگیهای مادی و دنیوی منقطع می‌شوند و همه اسباب قراردادی واعتباری که انسان در دنیا به آنها متمسّک می‌شد، از کار می‌افتند وآن روز، روز ظهور و کشف حقایق است

خدایا ای دلسوزترین، وای تنها روشنایی بخش جهان، تو خود دستگیر ما و چراغ فروزان راهمان باش که جز تو یاوری نداریم. اللّهم اهدنا الی صراطک المستقیم. و الحمدلله ربّ العالمین.

بگو به نظر شما اگر عذاب خدا شما را دررسد یا رستاخیز شما را دریابد اگر راستگویید کسی غیر از خدا را می‌خوانید (۴۰) نه] بلکه تنها او را می‌خوانید و اگر او بخواهد رنج و بلا را از شما دور می‌گرداند و آنچه را شریک [او] می‌گردانید فراموش می‌کنید (۴۱) البته بسیار نیکو ست که قبل از این مورد از اضطرار انسان به یاد خداوند باشد و همیشه صادقانه او را نیایش نماید. همچنانکه قبلاً نیز ذکر شده: اخلاص در دعا و عبادت از شروط صحت عبادت و نیایش بوده و موجبات استجابت را فراهم می‌آورد. و اخلاص یعنی آنچنان مشغول عبادت و ذکر خدا باشید که از هر چیز دیگر منقطع شوید و معنای عبادت همان توجه به خدا و مشغول بودن به ذکر او و غفلت از ما سوی الله است)

تعدادی از نیایشهای ذکر شده در قرآن مجید، از جانب نیکوکاران و افراد صالحی است که جزو انبیاء نبوده ولی بواسطهٔ ایمان قوی و رفتار بسیار نیکویشان، جزء خاصّان درگاه الهی بودند و نیایشهای زیبائی از ایشان در قرآن کریم بیان شده است. در آیهٔ ۵۳ سورهٔ آل عمران نیایش یاران خاصّ حضرت عیسی (ع) حواریّون، چنین آمده است: رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنزَلَتْ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاکتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِینَ - پروردگارا! به آنچه نازل کرده‌ای، ایمان آوردیم و از فرستاده (تو) پیروی نمودیم؛ ما را در زمره گواهان بنویس!» حواریین تعداد محدودی از قوم بنی‌اسرائیل بودند، که از کفر خویش دست برداشته و به دعوت آسمانی حضرت عیسی (ع) پاسخ مثبت داده و از یاران خاصّ آن حضرت گشتند پس از ایمان آوردن به پروردگار یکتا و حقانیّت نبوت حضرت عیسی (ع) در نیایشی عارفانه به پروردگار خویش عرض کردند خدایا ما به آنچه که از آسمان تحت عنوان دین نازل فرمودی ایمان داشته و از فرستاده‌ات پیروی می‌نمائیم پس ما را جزو شاهدان قرار بده.

سلیم و سلامت به معنای دور بودن ار آفات ظاهری و باطنی است و قلب سلیم مطابق فرمایش امام صادق (ع) قلبی است که در حالی خدا را ملاقات می‌کند که در ان جز محبت خدا چیزی نباشد.] (خلاصه تفسیر المیزان ج ۳ ص ۴۵۴)

(وَقَالَ نُوحٌ رَّبِّ لَا تَذَرْ عَلَی الْأَرْضِ مِنَ الْکافِرِینَ دَیارًا ۲۶ إِنَّک إِن تَذَرْهُمْ یضِلُّوا عِبَادَک وَلَا یلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا کفَّارًا ۲۷) - نوح گفت: «پروردگارا! هیچ یک از کافران را بر روی زمین باقی مگذار! (۲۶) چرا که اگر آنها را باقی بگذاری، بندگانت را گمراه می‌کنند و جز نسلی فاجر و کافر به وجود نمی‌آورند! (۲۷)

وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَادَی کمَا خَلَقْنَاکمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَتَرَکتُم مَّا خَوَّلْنَاکمْ وَرَاء ظُهُورِکمْ وَمَا نَرَی مَعَکمْ شُفَعَاءکمُ الَّذِینَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِیکمْ شُرَکاء لَقَد تَّقَطَّعَ بَینَکمْ وَضَلَّ عَنکم مَّا کنتُمْ تَزْعُمُونَ و (روز قیامت به آنها گفته می‌شود:) همه شما تنها به سوی ما بازگشت نمودید، همان‌گونه که روز اول شما را آفریدیم! و آنچه را به شما بخشیده بودیم، پشت سر گذاردید! و شفیعانی را که شریک در شفاعت خود می‌پنداشتید، با شما نمی‌بینیم! پیوندهای شما بریده شده است؛ و تمام آنچه را تکیه‌گاه خود تصور می‌کردید، از شما دور و گم شده‌اند.

در آیهٔ ۷۳ سورهٔ طه نیایش جادوگران هم عصر حضرت موسی را می‌بینیم که پس از نجات از گمراهی، فرعون و پیروان اور ا رها نموده و خالصانه به درگاه خداوند قادر به نیایش پرداخته و می‌گویند: إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنَا لِیغْفِرَ لَنَا خَطَایانَا وَمَا أَکرَهْتَنَا عَلَیهِ مِنَ السِّحْرِ وَاللَّهُ خَیرٌ وَأَبْقَی ترجمه: ما به پروردگارمان ایمان آوردیم تا گناهانمان و آنچه را از سحر بر ما تحمیل کردی ببخشاید؛ و خدا بهتر و پایدارتر است!»

افراد مؤمن و صالح برای هر دو جهان (دنیوی و اخروی) نعمات معنوی می‌طلبند. آیهٔ ۲۰۱ سورهٔ بقره وِمِنْهُم مَّن یقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَفِی الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ترجمه: بعضی می‌گویند: «پروردگارا! به ما در دنیا (نیکی) عطا کن! و در آخرت نیز (نیکی) مرحمت فرما! و ما را از عذاب آتش نگاه دار!» [شخص مؤمن جز انچه نزد خدا هست نمی‌خواهد و اگر هم چیزی از دنیا بخواهد تنها آن چیزهایی را می‌جوید که پروردگارش برای او بخواهد، لذا مؤمن از خدا فقط حسنات را می‌جوید.] (خلاصه تفسیرالمیزان ج ۱ ص ۱۴۲)

تو خود به قدرت ربوبیّت خودگره از کار ما بگشا