کتاب شرح حضرت آیت الله شهید سیدعلی خامنه ای بر حدیث مکارم اخلاق

خدای متعال آرامش زندگی و فرح و سُرور را در یقین و رضا قرار داده است. اگر انسان از حالت رَیب و تردید و تزلزل روحی و اعتراض و نارضایی نسبت به همهٔ حوادث زندگی خود خارج شد و به مقام رضا رسید، خدای متعال رَوح و فرح، یعنی آرامش را به او عنایت خواهد کرد.

پایه‌های یقین را نباید متزلزل کرد؛ شک را نباید مثل موریانه به پایهٔ یقین انداخت. یقین را باید استوار نگه داشت. اگر به‌طور طبیعی سؤالی به ذهن انسان آمد، باید برود آن سؤال را دنبال کند تا شک و تردید برطرف شود؛ اما خودش نباید وسوسه کند؛ یقین را در خودش یا در دیگران نباید زایل کند؛ یقینیّات را دچار تردید و تبدیل به مشکوکات نکند.۱۳۸۳/۸/۲۰

غِنا به پول‌داشتن نیست، به ثروت‌داشتن نیست، بعضی‌ها ثروتِ زیادی هم دارند اما درعین‌حال، گدایند! همیشه در آرزوی به‌دست‌آوردن یک چیز بیشترند، این، گدایی است، حرص اینها تمام نمی‌شود. بعضی هم هستند ثروتی آن‌چنان ندارند، چشمی هم به مال این‌وآن ندارند، به همانی‌که دارند، راضی هستند، زندگی می‌کنند غنی و سربلند و مقتدر فی نفسه.

مصیبت واقعی آن است که انسان در هنگام بروز حوادث ناگوار و سخت، تاب و تحمل خود را از دست داده و ناشکری از خود نشان دهد؛ که در نتیجه از اجر و ثواب آن مصیبت محروم شود. اما مصیبتی که انسان در هنگام نزول آن، با توفیق الهی صبر پیشه نموده و بی‌تابی نکند، تحمل خود را از دست ندهد و در اثر این مجاهدت، مستحقّ ثواب الهی شود، درحقیقت این مصیبت، مصیبت نیست، بلکه نعمت است

نفْسِ صبرکردن؛ صبر بر مرض، صبر بر فقر، صبر بر مشکلاتی که در زندگی پیش می‌آید. این را هم بدان که صبر با نصر و پیروزی، همیشه همراه است. آنجایی‌که مبارزه‌ای وجود دارد، زورآزمایی‌ای هست با دشمنی؛ اگر صبر کردید، سختی‌ها را تحمل کردید، ایستادگی نمودید، قطعاً نصر هم با آن همراه است.

برخوردِ درست با بلا این است که انسان احساس شکست نکند، خود را درمقابل بلا نشکند، حوادثی است که پیش آمده است؛ برای آن علاج پیدا کند.

در شخصیت انسان مؤمن و هویت انسان مؤمن، ایمان، رئیس است. دستور و راهنمایی و نشان‌دادن خطِ زندگی به عهدهٔ اوست، لکن وزیر او علم است. بدون این وزیر، این رئیس کارش لنگ خواهد ماند! ایمانِ بدون علم نمی‌تواند آن کاری را که باید انجام بدهد، انجام بدهد. پس هم ایمان لازم است، هم علم لازم است. اما در ایمان و علم آن‌که رئیس است و اختیار کار دست اوست و مسیر را معیّن می‌کند، آن، ایمان است، علم هم کمک‌کار او و وزیر اوست.

رمز پیشرفت یک انسان حُسن خلق است. رمز نفوذ یک انسان در دیگران خوش‌خلقی است.

سازش‌کاری بدترین کارهاست، سازش‌کاری به‌معنای دست‌برداشتن از هدف‌ها و ایده‌آل‌ها بدترینِ کارهاست، اما ساختن با مردم به‌این‌معنا که انسان تحمل کند سختی‌ها و کجی‌ها و ناهمواری‌های مردم را به‌خاطر هدف، به‌خاطر راه؛ این جزو کارهای لازم است.

حُسن خلق یعنی با مردم خوش‌خلقی‌کردن، با مردم بودن، در میان مردم بودن، دل به مردم دادن، مردم را پذیرفتن، آغوش بازی درمقابل مردم داشتن، این صفت بسیار خوبی است. این صفت بسیار مهمی است، صفت بسیار جالبی است، صفتی است که هم از ارزش‌های اسلامی است، هم از ارزش‌های انسانی است واقعاً، یعنی با قطع‌نظر از اسلام هم قیمت دارد. از همه بالاتر یک وسیله‌ای است برای پیشرفت در هدف‌های متعالی یک انسانِ راه‌رو.

اگر ثروت جایی انباشته نشود، مردم گرسنه نمی‌مانند. اگر حقوق مالی ادا بشود و به وظیفهٔ پول و شأن پول و آنچه که خدا برای پول مقرر کرده عمل بشود، هرگز در دنیا فقیری باقی نخواهد ماند. اینکه می‌بینید در گوشه‌های عالم، در سراسر تاریخ طبقه‌ای از گرسنگی می‌میرند، طبقه‌ای اوّلیات و ضروریات زندگی را ندارند، این برای خاطر این است که در یک طبقهٔ دیگر از همین ثروت، همین دادهٔ خدا و اِعطای خدا به‌صورت بدی دارد استفاده می‌شود. قدر پول را ندانستند، علتش را، فلسفه‌اش را، فایده‌اش را، محدودهٔ کارش را، کاربردش را نفهمیدند

امام سجاد می‌فرماید: «خدایا! مصیبت دائمی برای آن کسی است که به تو غرّه بشود». این غرّه‌شدن به خدا، همان بلایی است که بر سر بنی‌اسرائیل آمد. خدای متعال آنها را ملت برگزیده قرار داده بود؛ اما چون به خدا غرّه شدند و وظایف خودشان را انجام ندادند، خدای متعال دربارهٔ آنها فرمود: «ضُرِبَت عَلَیهِمُ الذِّلَّةُ وَ المَسکنَةُ»

پس هر نعمتی که خدا به ما داده، ما باید این نعمت را صرف کنیم در راه به‌تکامل‌رساندن انسانیت. تکامل‌رساندن انسانیت به چه وسیله ممکن است؟ به‌وسیلهٔ ایجاد جامعه و نظام اسلامی و بس؛ هیچ راه دیگری ندارد. اگر راه دیگری داشت انبیا از آن راه اقدام می‌کردند. اگر راه دیگری داشت پیغمبر ما از آن راه اقدام می‌کرد. چون‌که انسان در حکم موجودی است که تا در یک جریان صحیح قرار نگیرد، به سرمنزل نمی‌رود. آن جریان صحیح، جریان جامعهٔ اسلامی است. پس نتیجتاً شکر نعمت‌های خدا یعنی به‌کارافکندن تمام امکانات و تمام نیروها در انسان، برای ایجاد جامعهٔ متعالی اسلام و به اهتزاز درآوردن پرچم قرآن

روایت حُسن خلق نمی‌گوید با دشمن خدا هم صورتت را بایستی گشاده بداری، نه! «وَ لیَجِدوا فیکُم غِلظَةً» دشمن خدا باید بیابد در تو غلظت را و شدت را. باید ببیند که تو مانند پارهٔ آهن و پولاد درمقابل او هستی. باید بفهمد که تو انعطاف‌ناپذیری. جبههٔ باطل باید ببیند انعطاف‌ناپذیری را در جبههٔ حق به‌جای حُسن خلق.

نمی‌گویم درمقابل گناهان کوچک خوش‌اخلاقی نشان بدهید، نه؛ هرجایی انسان درمقابل گناه و گناهکار به لحاظ همان گناهی که انجام می‌دهد، خوش‌خلقی نشان ندهد و خشم نشان بدهد خوب است، اما گناه‌های بزرگ‌تر را بیشتر مورد نظر بگیرید. آن گناه‌هایی که هزاران گناه از آنها پدید می‌آید و زاییده می‌شود. ظلم اگر در اجتماعی بود، قابل گذشت و اغماض نیست. فسق و خروج از دین اگر در اجتماعی بود، برای مؤمنین قابل گذشت و اغماض و صرف‌نظرکردن نیست. طاغوت‌مآبی‌ها و طغیان‌هایی که در اجتماع به چشم می‌خورد، و مخالفت‌های با قرآن و با حقایق اسلامی و با معارف اسلامی، اینها چیزهایی نیست که یک انسان مؤمن بتواند درمقابل اینها خودش را نگه بدارد، و حُسن خلق نشان بدهد؛ این حُسن خلق نشان‌دادن یعنی با آنها بودن.

«فَاِنَّ الرِّزقَ لا یَسوقُهُ حِرصُ حَریصٍ» این‌طور نیست که اگر ما حرص بزنیم، راهِ رزق به‌سمتِ ما باز بشود. هیچ‌کس با حرص، به رزق نمی‌رسد. «وَ لا یَرُدُّهُ کُرهُ کارِهٍ» با بدآمدنِ من و شما هم رزق از کسی برنمی‌گردد. «وَ لَو اَنَّ اَحَدَکُم فَرَّ مِن رِزقِهِ کَما یَفِرُّ مِنَ المَوتِ» اگر شما از رزقی که خدا برایتان مقدر کرده فرار کنید آن‌طور که از مرگ فرار می‌کنید، «لَاَدرَکَهُ کَما یُدرِکُهُ المَوتُ» این رزق شما را پیدا می‌کند، همچنان که موت شما را پیدا می‌کند! واقعاً چه بیانات لطیف و حکیمانه‌ای.۱۳۹۶/۷/۲۵