به طور کلّی میتوان “سقوط سلسلهها”، “انقلاب بلشویکی”، “جنگهای جهانی اوّل و دوم”، که شاهد نابودی اتّحادها و سرحدّات و مرزها بود، تشنّجات در مذهب، اخلاق، زندگی خانوادگی، رفتار اقتصادی، سیاسی، انحطاط در موسیقی و هنر را به شستوشوی مغزی تودهای نسبت داد که توسط دانشمندان علوم اجتماعی “تاویستاک” رقم میخورد.