کتاب شصت پرسش اعتقادی (جواب‌های کودکانه به سوال‌های اعتقادی)

«عَبْدِی أَنَا وَ حَقِّی‌ لَكَ‌ مُحِبٌ‌ فَبِحَقِّی عَلَیكَ كُنْ لِی مُحِبّا»؛ بندۀ من! سوگند به حقّ خودم، دوست‌دار تو هستم؛ پس سوگند به حقّ من بر تو، مرا دوست بدار!

چه جوری خدا رو ببینم؟ خدا رو نمی‌شه با چشم دید. چرا؟ چون خدای بزرگ، مثلِ ما یا چیزای دیگه نیست که بشه با چشم اونو دید. البته ما خیلی چیزا رو با چشمامون نمی‌بینیم؛ مثلاً اون پرده چرا تکون می‌خوره؟ چون باد بهش می‌خوره. آیا بادِ کولر رو می‌تونی ببینی؟ نه. آفرین! درسته؛ ما باد رو نمی‌تونیم با چشم ببینیم، ولی بادی وجود داره که پرده رو حرکت می‌ده. اگه باد بهش نمی‌خورد که حركت نمی‌كرد، درسته؟ بله. پس باد هست، ولی ما نمی‌تونیم اونو با چشم ببینیم. خیلی چیزای دیگه هم هست كه وجود دارن، ولی دیده نمی‌شن

خداوند توی این دنیا بلا رو برای همۀ مردم پیش میاره؛ چه پیغمبرا و اماما، چه مردم عادی و چه آدمای بد. بلا برای آدمای بد، تنبیه و عذابه و برای آدمای خوب، کفارۀ اشتباهات و گناهان و یه هشداره، و برای آدمای خیلی خوب، باعث بالا رفتنِ مقام و نزدیک شدن به خداست

خدا از مامان و بابا هم عزیزتر و مهربون‌تره. آدم باید مواظب باشه کاری نکنه که خدای مهربون خوشش نیاد. پس منظور از «ترس از خدا» اینه که بترسیم از اینکه کاری رو انجام بدیم که خدا دوست نداره و ناراحت می‌شه، چون در این صورت شیطون که دشمن خداست، پیروز می‌شه و ما شکست می‌خوریم!

در دنیا، آن‌هایی که وجود خدا را انکار می‌کنند، دو تکیه‌گاه بیش‌تر ندارند: ۱. ایراد گرفتن به دلایل اثبات‌کنندگانِ وجود خدا؛ ۲. محسوس نبودنِ خدا؛ یعنی اینکه ما خدا را احساس نمی‌کنیم (با حواس پنج‌گانه) و نمی‌بینیم، پس خدا وجود ندارد. دربارۀ اولین تکیه‌گاهشان باید گفت، ایراد گرفتن به دلیل، خودش دلیل نیست؛ پس به تکیه‌گاه دوم آن‌ها می‌پردازیم و می‌گوییم: اگر محسوس نبودنِ یک حقیقت، دلیل بر نیستی و نبودن آن باشد، پس اولین حقیقتی که باید انکار شود، همین قوانین اداره‌کنندۀ طبیعت است (مثل جاذبه) که هرگز محسوس نیستند، بلکه ما با عقل و علم، آن‌ها را درک می‌کنیم و پی به وجود آن قوانین می‌بریم

اندازۀ خدا چقدره؟ خداوند، بزرگ‌تر از اونه که بشه فهمیدش؛ اما بزرگیِ خداوند، با بزرگیِ چیزای دیگه فرق داره. چطوریه مگه؟ بزرگیِ خداوند، مثل کوه و آسمون و این‌جور چیزا نیست. آخه خدا که مثل چیزای دیگه نیست (بدن نداره). بزرگیِ خداوند، به اینه که کوه و آسمون و خیلی چیزای دیگه رو درست کرده. خداوند همه‌چیز رو خودش درست کرده و قدرتش از همۀ موجودات بیش‌تره، داناییش از همه بالاتره و مهربونیش از همه بیش‌تره؛ حتی علم و مهربونیِ خدا، از پیامبران، امامان و پدر و مادرها هم بیش‌تره. پس خدا از همه‌چیز و همه‌کس بالاتر و بزرگ‌تره.

پدر و مادرِ خدا کیه؟ خداوند مثل ماها نیست که پدر و مادر یا همسر و فرزند داشته باشه. خدا با همه‌چیز و همه‌کس فرق می‌کنه. البته بعضی چیزای دیگه هم هست که پدر و مادر ندارند. می‌دونی مثل چی؟ مثل پدربزرگ و مادربزرگِ همۀ ما آدم‌ها، که اسم‌شون «آدم» و «حوّا»ست؛ حضرت آدم و حوا، اولین انسان‌ها بودند و خودشون پدر و مادر ندارند. خدا اونا رو درست کرده تا پدر و مادرِ همۀ انسان‌ها باشند. یا مثلاً اژدهایی که با عصای حضرت موسی علیه‌السلام درست شد، اگرچه یه حیوون بود، اما اون هم پدر و مادر نداشت. یا شتری که در زمان حضرت صالح علیه‌السلام از دلِ کوه دراومد، اون هم پدر و مادر نداشت.

به مطلبی که می‌گم توجه کن: شاید ما دلیل بعضی دستورات خدا رو نفهمیم، اما همین که می‌دونیم خدای مهربون، ما رو خیلی دوست داره و همۀ کارهاش برای خوش‌بختی و سعادت ماست، هر امری کنه، از دل و جان اطاعت می‌کنیم. ضمناً اگه کسی به ما خوبی و احسانی کنه؛ مثلاً وقتی در مسیر رسیدن به مقصد، آدرس رو گم کرده باشیم، ما رو راهنمایی کنه، وظیفۀ خودمون می‌دونیم که ازش تشکر کنیم. اگه این کار رو نکنیم، پیداست انسان مؤدب و خوبی نیستیم.

در روایتی دیگر فرمودند: «اَلعلمُ فِی الصِّغَرِ کَالنَّقشِ فِی الحَجَر»؛ آموزه‌هایی که در کودکی به فرزندانتان می‌دهید، مانند کنده‌کاری و حکاکی در سنگ، (ماندگار) است.

یه دانشمندی رو می‌شناسم به نام «آنتونی فلو». اون در جوانی تصور می‌کرد که بدن ما انسان‌ها به صورت اتفاقی درست شده، اما بعدها در کتاب هر کجا دلیل ما را برد گفته: «وقتی می‌بینیم تمام ظرافت‌ها و زیبایی‌های بدن، کاملاً حساب‌شده و تحت تأثیر دستورات ویژه‌ای انجام می‌شه که در مرکز سلول‌ها قرار داده شده (ژن‌ها)، هرگز نمی‌تونیم دخالت شعور و مدیریت رو در بدن نادیده بگیریم و شکل‌گیری بدن رو تصادفی بدونیم.»

در پاسخ فرزندان، تکرار این مطلب که «خداوند مثل ما و مثل هیچ چیز نیست»، در کنار ابهامی که ایجاد می‌کند، راه را برای دریافت معارف، هموار می‌سازد.

در دعای کمیل می‌خونیم: «اللّهمَّ اغفِر لِیَ الذُّنوُبَ الَّتی تَحبِسُ الدُّعا»؛ یعنی خدایا! گناهانی را که باعث مسدود شدن دعا می‌شوند، ببخش. امام سجاد علیه‌السلام از هفت گناه یاد می‌کنند که موجب ردّ دعا می‌شود: «نیّت بد، نفاق و دورویی، عقب انداختن نمازهای واجب به نحوی که وقت آن بگذرد، به کار بردن سخنان زشت و فحش دادن در هنگام صحبت و...

امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «اگر مردم می‌دانستند برای بلاهایی که در دنیا می‌کشند، چه اجر و مقامی در آخرت به دست می‌آورند، آرزو می‌کردند کاش در دنیا بدن‌هایشان قطعه ‌قطعه می‌شد!»

دکتر پیتر: دلیل شما بر وجود خدا چیست؟ علامه: عقل سالم، این عالم را جلوه‌گاهِ نظم می‌داند و از آن‌جا که نظم، از خودِ اشیای ناآگاه تولید نمی‌شود، پس این کارگاهِ هستی، ناظمی دارد که در لغتِ ادیان، «خدا» نامیده می‌شود.

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرماید: «أکرِمُوا أولادَکمْ وَ أحْسِنُوا آدابَهُمْ»؛ به فرزندانتان احترام کنید و با آداب و روش پسندیده، آن‌ها را تربیت کنید

کلامی زیبا و مشهور، چنین آمده است: «سرنوشت انسان‌ها، مرهون شخصیت آن‌هاست و شخصیت آن‌ها، برگرفته از باورها، گفتار و رفتار آن‌هاست.»

رفتم کنار دریا، گفتم بگو خدا کیست؟ دریا به‌ گوش من گفت: «مثل خدا کسی نیست» او آفریدگارِ کوه و درخت و دریاست دانا و پاک و زیباست، بخشنده و تواناست بابای بچه‌ها نیست، اما برای آن‌ها هم آفریده مادر، هم آفریده بابا

همه‌چیز برای انسان خلق شده، و انسان برای شناختن خدا و رسیدن به سعادت.

این رو هم بدون که سلطانِ نفسِ آرام‌گرفته، حضرت سیدالشهدا، اباعبدالله الحسین علیه‌السلام هستند.

امام سجاد علیه‌السلام از هفت گناه یاد می‌کنند که موجب ردّ دعا می‌شود: «نیّت بد، نفاق و دورویی، عقب انداختن نمازهای واجب به نحوی که وقت آن بگذرد، به کار بردن سخنان زشت و فحش دادن در هنگام صحبت و... .»

همان‌گونه که دیدن برخی از فیلم‌ها باعث بلوغ زودرس عاطفی و جنسی در نوجوانان می‌شود، می‌توان با طرح مطالبی دربارۀ خدا و اعتقادات، در شکل‌گیری احساس دینی دخیل بود.

اسلام، انتخاب همسرِ باایمان و نیز لقمۀ حلال را از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری صحیح شخصیت فرزندان می‌داند؛ رعایت اخلاق را نیز عاملی مهم در این زمینه برمی‌شمارد.

ایراد گرفتن به دلیل، خودش دلیل نیست؛

در سطح دوم، مطالب تا حدودی ذهن‌های پویاتر و نیمه‌استدلالی را در نظر گرفته است و از معلومات رایج استفاده می‌شود. در سطح سوم و بالاتر، پاسخ‌ها علمی‌ترند و استدلال‌محور؛ ضمن اینکه در کنار استدلال‌ها در برخی موارد، بیانات بزرگان نیز ذکر می‌شود.

کودکان، این امانت‌های الهی، با زبان بی‌زبانی و با نگاه معصومشان، آرامش، سعادت و کمال را از بزرگ‌ترها طلب می‌کنند.

پرسش، برای هر کسی ایجاد نمی‌شود؛ كسانی كه ذهن پویا و آزاد دارند، پرسش می‌كنند. پرسش، پلکانِ رسیدن به شناخت و باور است. پرسش، معرّفِ هویت و عمق وجودِ پرسش‌گر است. پرسش، در شرایط فکری و روحیِ مختلف (مطابق نیازها)، اَشکال گوناگونی به خود می‌گیرد که اگر به پاسخ برسد، عامل رشد، وگرنه سبب ابهام و سردرگمی است.

بزرگی هر چیزی، به قدر وسعت اوست به طول و عرض و عمق و به وزن و قامت اوست اما خدای یکتا جسم و بدن ندارد اندازۀ ظاهری، مخصوص خلقت اوست بزرگی خدا را، حتی نبی نداند چراکه وسعت او، به قدر رحمت اوست رحمت ذات پاکش، به احتساب نیاید تمام آسمان‌ها، گوشۀ خلقت اوست

بزرگیِ خداوند، به اینه که کوه و آسمون و خیلی چیزای دیگه رو درست کرده.

«توحید» یعنی چی؟ یعنی خدا یکیه و همه‌کارۀ دنیا و آخرت فقط اوست. آدم باید فقط حرف خدا رو گوش کنه و همۀ کارهاش رو برای راضی شدن خدای بزرگ و مهربون انجام بده. وقتی ما رو به خداوند کنیم و همیشه رضایتش رو در نظر بگیریم، خداوند مهربون هم همۀ کارها و مشکلات ما رو درست می‌کنه؛ در نتیجه، هم در این عالم خوش‌حال هستیم و هم در آخرت. توحید باعث آرامش و موفقیت توی دنیا و آخرته. پس انسان باید فقط به خدا امیدوار باشه و بدونه همۀ کارها فقط به دست اون درست می‌شه. توحید، اولین اصل از اصول دینه.

پنج‌تا: توحید، عدل، نبوت، امامت و معاد. عدل و نبوت و امامت و معاد یعنی چی؟ «عدل» یعنی خداوند عادله و هرگز به کسی ظلم نمی‌کنه و کارهاش از روی انصافه. «نبوت» یعنی خداوند برای راهنمایی انسان‌ها، افرادی رو می‌فرسته تا انسان‌ها رو هدایت کنن و راه خوبی و بدی رو به اون‌ها نشون بدن و به اونا بگن که اگه حرف خدا رو گوش کنن و از شیطون دوری کنن، لایق یه جای بسیار خوب به نام «بهشت» می‌شن، وگرنه ممکنه دچار سختی بشن. پیامبر و نبیّ ما، حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله نام دارد که البته آخرین پیامبر هم هستند؛ یعنی بعد از ایشان پیامبری برای بشر نخواهد آمد. «امامت» یعنی خداوند برای پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله، دوازده جانشین قرار داده تا پس از پیامبر، دین رو حفظ کنن و راهنمای مردم باشن. امامان ما به ترتیب: امام علی علیه السلام، امام حسن علیه السلام، امام حسین علیه السلام، امام سجاد علیه السلام، امام باقر علیه السلام، امام صادق علیه السلام، امام کاظم علیه السلام، امام