کتاب نگاهی به تاریخ جهان (جلد دوم)

پیروزی ژاپن یک مایهٔ تقویت روحی برای آسیا بود. در هند احساس پستی و حقارت که بیشتر ما از آن رنج می‌بردیم کمتر شد. افکار ملی خیلی وسیع‌تر و بیشتر منبسط گشت و مخصوصاً در استان‌های بنگال و مهاراشترا اوج گرفت. درست در همین زمان واقعه‌ای در بنگال روی داد که اعماق بنگال را به هیجان آورد و تمامی هند را نیز منقلب ساخت. حکومت بریتانیا استان بزرگ و پهناور بنگال را که در آن زمان شامل بیهار نیز می‌گشت، به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم کرد.

ناسیونالیسم بورژوایی که در بنگال در حال رشد بود، از این واقعه خشمگین گشت و چنین تصور کرد که انگلیسی‌ها می‌خواهند با این تقسیم، نهضت ناسیونالیسم هند را تضعیف کنند. در بنگال شرقی اکثریت مردم مسلمان بودند و به‌این‌جهت مسئلهٔ جدایی مسلمانان و هندوان نیز مطرح می‌گشت؛ به‌این‌ترتیب یک نهضت بزرگ ضد انگلیسی در بنگال آغاز گردید که بسیاری از مالکان زمین و سرمایه‌داران هندی هم به آن پیوستند. فریاد «سوادشی» (معرف کالای وطنی) نخستین بار در آن زمان در هند طنین‌افکن گردید و نخستین بایکوت و تحریم کالاهای انگلیسی نیز در همان‌وقت صورت گرفت و این نهضت به رونق صنایع و سرمایه‌های هندی کمک می‌کرد.