کتاب آزارشان به مورچه هم نمی رسید؛ محاکمه جنایت کاران جنگی در دادگاه لاهه

بیابد. وقتی شغلش او را به کشتن مردم وامی‌دارد، دیگر خود را قاتل نمی‌داند، چراکه این عمل را نه از سرِ رضایت خاطر، که در جایگاه حرفه‌ای خود مرتکب شده است.

مردان حقیر به همین راحتی به جنایت‌کاران جنگی بدل شوند.

انسان با توان فراموشی خود زنده می‌ماند.

مردم همیشه دیکتاتورها را ناامید می‌کنند.

شر فقدان همدلی است.

به گمانم وحشی‌گری در جنگ بیش از آنکه استثنا باشد، قاعده است و دلیلش بیشتر از شخصیت افراد، به شرایط برمی‌گردد. اما اگر به‌راستی چنین باشد، هیچ‌یک از ما نمی‌توانیم با اطمینان بگوییم در آن شرایط خاص چه رفتاری خواهیم داشت.

امروز، بیش از هر زمان دیگری، در وضعیت قرمز به سر می‌بریم، وضعیت خطر برای انسانیت. کتاب‌ها اما مأمنی هستند که می‌توان لختی در زیر چترشان آرام گرفت؛ می‌توان به کتاب‌ها پناه برد و از صدای این آژیر قرمز جدا شد؛ می‌توان در پناهگاه این آثار به آینده نگریست و با خواندن دربارۀ جنگ و نزاع بشری عبرتی ساخت برای آیندگان تا مگر انسان‌های کمتری چنین بیهوده کشته شوند. در دنیای کتاب‌ها، حتی اگر دربارۀ جنگ باشند، همیشه «وضعیت سفید» است. ‫«خوانندگان عزیز! صدایی که هم‌اکنون می شنوید، اعلام ‘وضعیت سفید’ است...»

زندگی با دروغ آسان‌تر و بسیار راحت‌تر از آن است که آدم با حقیقت و بعد از آن، با احساس گناه فردی و مسئولیت جمعی احتمالی رودررو شود.

اگر مردم عادی از ارتکاب به فعالیت‌های جنایت‌کارانه در جریان جنگ امتناع کنند، کاری از دست رهبران سیاسی و فرماندهان جنگ برنمی‌آید. فرصت‌طلبان قانون‌شکن، هر اندازه هم که جایگاهشان در زنجیرۀ فرماندهی پایین باشد، نباید انتظار ترحم داشته باشند.

زندگی در جوامع پساکمونیستیمانند جوامع کمونیستیگاه با فرهنگ دروغ‌گویی همراه است. هیچ قاعدۀ اخلاقی به شما توصیه نمی‌کند که «دروغ نگویید!» برعکس، هر انسانی می‌تواند با چشمان خود مشاهده کند که با دروغ می‌تواند زنده بماند و منفعت ببرد و راست‌گویی کاری ابلهانه است.

هرچه بیشتر می‌بینی که جنایت‌کاران جنگی می‌توانند آدم‌های معمولی باشند، بیشتر دچار وحشت می‌شوی.

«شرارتی که از تفکر عادی ناشی می‌شود و به دست آدم‌های معمولی انجام می‌شود، قاعده است، نه استثنا.»