کتاب جنسیت گم شده، نوشته فرخنده آقایی، اثری است که نشر چشمه در سال ۱۴۰۰ آن را منتشر کرده است. این کتاب روایتی شخصی و صریح از تجربه‌ی زیسته‌ی نویسنده در مواجهه با هویت جنسی، خانواده، جامعه و مسیر پرچالش تغییر جنسیت است. فرخنده آقایی با نگاهی بی‌واسطه و جزئی‌نگر، خاطرات، احساسات و فرازونشیب‌های زندگی خود را از دوران نوجوانی تا بزرگسالی و سفر به هند روایت می‌کند. کتاب در قالب خاطره‌نویسی و با روایت اول‌شخص، به موضوعاتی چون هویت، پذیرش اجتماعی، روابط خانوادگی، عشق، رنج و امید می‌پردازد و تصویری ملموس از زندگی فردی که در جامعه‌ای سنتی با هویت جنسی متفاوت رشد کرده، ارائه می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جنسیت گم شده اثر فرخنده آقایی

کتاب جنسیت گم شده، نوشته‌ی فرخنده آقایی، خودزندگی‌نامه‌ای است که با صداقت و جزئی‌نگری، تجربه‌ی زیسته‌ی نویسنده را در مسیر کشف و پذیرش هویت جنسیتی خود بازگو می‌کند. این کتاب با تمرکز بر سال‌های نوجوانی و جوانی راوی، به فرازونشیب‌های زندگی فردی که در بدن و نقش اجتماعی خود احساس بیگانگی می‌کند، می‌پردازد. ساختار کتاب مبتنی‌بر روایت خطی و خاطره‌محور است و از دل اتفاقات روزمره، روابط خانوادگی، تجربه‌های مدرسه، سربازی، کار و سفر، به‌تدریج لایه‌های عمیق‌تری از دغدغه‌های هویتی و جنسیتی را آشکار می‌کند.

کتاب جنسیت گم شده هم به چالش‌های فردی و درونی راوی می‌پردازد، هم تصویری از واکنش‌های خانواده، جامعه و نهادهای رسمی به مسئله‌ی تغییر جنسیت ارائه می‌دهد. فرخنده آقایی با روایت صادقانه‌ی احساسات، تردیدها، امیدها و شکست‌ها، خواننده را با دنیای پیچیده‌ی فردی که در جست‌وجوی هویت واقعی خود است، همراه می‌کند.

خلاصه داستان جنسیت گم شده

کتاب جنسیت گم شده با روایت زندگی راوی آغاز می‌شود؛ فردی که از کودکی و نوجوانی با جنسیت انتسابی خود احساس بیگانگی می‌کند و در تلاش برای یافتن هویت واقعی‌اش، با مقاومت خانواده و جامعه روبه‌رو می‌شود. نویسنده از سال‌های انزوا در اتاقش، تجربه‌های تلخ مدرسه و برخوردهای تحقیرآمیز هم‌کلاسی‌ها و معلمان تا نخستین عشق‌های نوجوانی و تلاش برای جلب رضایت خانواده جهت انجام عمل جراحی تغییر جنسیت را روایت می‌کند. مرگ پدر نقطه‌ی عطفی در داستان است که مسیر زندگی راوی را تغییر می‌دهد و او را به‌سوی استقلال و پیگیری خواسته‌هایش سوق می‌دهد.

کتاب به تجربه‌ی سربازی، مواجهه با نظام پزشکی و کمیسیون‌های معافیت و در نهایت سفر به هند برای جست‌وجوی آرامش و هویت می‌پردازد. در این مسیر، راوی با افراد مختلفی آشنا می‌شود که هرکدام بخشی از دغدغه‌ها و امیدهای او را بازتاب می‌دهند. دغدغه‌ی اصلی کتاب جست‌وجوی هویت، رهایی از اجبارهای اجتماعی و خانوادگی و رسیدن به پذیرش خود است. نویسنده با جزئیات فراوان، احساسات متناقض، لحظات امید و ناامیدی و تلاش برای ساختن زندگی‌ای مطابق با خواسته‌های درونی را به تصویر می‌کشد.

چرا باید کتاب جنسیت گم شده را بخوانیم؟

کتاب جنسیت گم شده با نثری صریح و بی‌پرده، تجربه‌ای کمترروایت‌شده از زیستن با هویت جنسیتی متفاوت را پیش روی مخاطب قرار می‌دهد. این اثر هم به مسائل فردی و روانی فردی در جست‌وجوی هویت می‌پردازد، هم تصویری از چالش‌های اجتماعی، خانوادگی و اداری پیش روی افراد ترنس در جامعه‌ی ایران ارائه می‌دهد. خواندن این کتاب فرصتی است برای درک عمیق‌تر تجربه‌ی زیسته‌ی افرادی که با هویت جنسیتی متفاوت زندگی می‌کنند و با موانع متعدد روبه‌رو هستند. همچنین کتاب با روایت صادقانه‌ی احساسات، تردیدها و امیدها، امکان همدلی و شناخت بهتر از موضوعات هویت، پذیرش و رهایی را فراهم می‌کند.

خواندن کتاب جنسیت گم شده را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی هویت جنسیتی، پذیرش اجتماعی، روابط خانوادگی و تجربه‌ی زیسته‌ی افراد ترنس را دارند. همچنین به علاقه‌مندان به روایت‌های خودزندگی‌نامه‌ای و کسانی که به‌دنبال شناخت عمیق‌تر از مسائل جنسیت و هویت در جامعه‌ی ایران هستند، توصیه می‌شود.

درباره فرخنده آقایی

فرخنده آقایی در بهمن ۱۳۳۵ در محله‌ی خانی‌آباد تهران به دنیا آمد. دوران کودکی‌اش بیشتر در محله‌ی هفت‌چنار و خیابان حسام‌السلطنه سپری شد و در سال‌های نوجوانی به همراه خانواده به خیابان نواب نقل‌مکان کرد. او تحصیلات ابتدایی را در مدرسه‌ی طایر هفت‌چنار گذراند و دوران دبیرستان را عمدتاً در دبیرستان واحد پشت‌سر گذاشت و سرانجام دیپلم خود را در رشته‌ی تجربی از دبیرستان شهرزاد در خیابان کمالی دریافت کرد.

علاقه‌ی او به کتاب و مطالعه از سال‌های کودکی شکل گرفت، اما نقطه‌ی عطف این علاقه به دوران دبیرستان و خواندن رمان تصویر دوریان‌گری اثر اسکار وایلد بازمی‌گردد؛ کتابی که تأثیری عمیق و ماندگار بر ذهن و جهان‌بینی او گذاشت. آقایی بعدها در نوشته‌ای شخصی توضیح داد که این کتاب را بی‌آنکه شناختی از محتوایش داشته باشد، تنها به‌دلیل جذابیت ظاهری جلد و نام آن خرید؛ حتی گمان می‌کرد دوریان‌گری نام یک زن است. تجربه‌ی خواندن این اثر چنان در ذهنش ماند که دیگر میلی به بازخوانی آن نداشت و ترجیح می‌داد تصویر مبهم و اولیه‌ی آن دست‌نخورده در حافظه‌اش بماند.

آقایی برای ادامه‌ی تحصیل، رشته‌ی مدیریت اداری را انتخاب کرد و در سال ۱۳۵۳ وارد دانشگاه فرح پهلوی (الزهرای کنونی) شد؛ دانشگاهی که به‌صورت اختصاصی برای زنان تأسیس شده بود. او مانند بسیاری از هم‌نسلان خود، این رشته را نه از سر علاقه‌ی واقعی، بلکه در چهارچوب انتظارات اجتماعی و خانوادگی برگزید. خودش بعدها بارها تأکید کرد که عنصر تصادف نقشی تعیین‌کننده در مسیر زندگی‌اش داشته و بسیاری از انتخاب‌های تحصیلی، شغلی و حتی نویسنده‌شدنش بیش از آنکه حاصل تصمیمی آگاهانه باشد، نتیجه‌ی شرایط و اتفاقات پیش‌بینی‌نشده بوده است.

پس از پایان تحصیل در رشته‌ی مدیریت اداری و هم‌زمان با انقلاب اسلامی، مدتی تحصیلات خود را در رشته‌ی برنامه‌ریزی شهری ادامه داد، اما با انقلاب فرهنگی، وقفه‌ای ناخواسته در مسیر دانشگاهی‌اش ایجاد شد. با بازگشایی دوباره‌ی دانشگاه‌ها، تحصیل را در رشته‌ی جامعه‌شناسی پی گرفت؛ تغییری که بیشتر ناشی از جابه‌جایی ساختار رشته‌ها در دانشگاه‌ها بود. هرچند جامعه‌شناسی نیز رشته‌ی محبوبش نبود، بی‌تردید نگاه جامعه‌شناختی، مطالعات میدانی و رویکرد پژوهشی این رشته تأثیری عمیق بر شکل‌گیری زبان و جهان داستانی‌اش گذاشت و بعدها به یکی از وجوه تمایز او با بسیاری از داستان‌نویسان هم‌دوره‌اش تبدیل شد. در میان درس‌های دانشگاهی، بیش از همه به مردم‌شناسی علاقه داشت؛ درسی که محمود روح‌الامینی آن را تدریس می‌کرد. پایان‌نامه‌ی او درباره‌ی مشارکت مردمی در امور اجتماعی بود و با راهنمایی دکتر غلام‌عباس توسلی نوشته شد.

پیش از ادامه‌ی تحصیل در جامعه‌شناسی، آقایی در کلاس‌های فیلم‌سازی مجتمع فرهنگ و هنر شرکت کرده بود؛ مرکزی که با هدف تربیت نیروهای متخصص و متعهد در حوزه‌ی سینما فعالیت می‌کرد و استادانی چون صفدر تقی‌زاده، نادر ابراهیمی، ناصر تقوایی و ضابطی جهرمی در آن تدریس می‌کردند. او پیش از آن نیز به‌دلیل علاقه به تئاتر و سینما، در کلاس‌های بازیگری دانشگاه فرح پهلوی زیر نظر عزت‌الله انتظامی حضور یافته بود و در چند نمایش ایفای نقش کرده بود. با وجود این فعالیت‌ها، در نهایت وارد عرصه‌ی حرفه‌ای سینما نشد و اشتغال در بانک را به‌عنوان شغل اصلی خود برگزید.

نخستین تجربه‌های جدی داستان‌نویسی فرخنده آقایی هم‌زمان با حضورش در کلاس‌های مجتمع فرهنگ و هنر و زیر نظر صفدر تقی‌زاده شکل گرفت. او همواره از تأثیر شیوه‌ی آموزشی تقی‌زاده در داستان‌نویسی و فیلم‌نامه‌نویسی به‌عنوان عاملی تعیین‌کننده یاد کرده است. نخستین داستان‌های کوتاهش با عنوان‌های راز کوچک و چرا ساکت بمانم، در اوایل دهه‌ی ۶۰ نوشته شدند و با تشویق استادش همراه بودند. همین تشویق‌ها او را به انتشار رسمی آثارش ترغیب کرد، هرچند چاپ اولیه‌ی مجموعه‌ی راز کوچک به‌دلیل مضامین مرتبط با جنگ، با موانع جدی روبه‌رو شد و انتشار آن تا سال‌ها به تعویق افتاد.

سرانجام در سال ۱۳۶۶ نخستین مجموعه‌ی داستان رسمی او با عنوان تپه‌های سبز منتشر شد، اما شهرت اصلی‌اش با انتشار مجموعه‌ی راز کوچک در سال ۱۳۷۲ و دریافت جایزه‌ی بهترین مجموعه‌ی داستان کوتاه از جشنواره‌ی گردون شکل گرفت. از آن پس، آقایی با انتشار آثاری چون یک زن یک عشق، جنسیت گم‌شده، گربه‌های گچی، از شیطان آموخت و سوزاند، زنی با زنبیل و با عزیزجان در عزیزیه، جایگاه خود را در ادبیات داستانی معاصر ایران تثبیت کرد.

در مجموع، داستان‌های فرخنده آقایی اغلب بر پایه‌ی پژوهش، مصاحبه و مشاهده‌ی میدانی شکل گرفته‌اند و تمرکز اصلی آن‌ها بر بازنمایی رنج‌های انسانی، به‌ویژه رنج زنان در لایه‌های مختلف جامعه‌ی ایرانی است. او به‌عنوان نویسنده‌ای متعهد، همواره کوشیده است تجربه‌های زیسته و دردهای اجتماعی را به زبانی واقع‌گرایانه و تأمل‌برانگیز در قالب داستان روایت کند.

بخشی از کتاب جنسیت گم شده

«ساعت‌ها از تاریک شدن هوا می‌گذرد و صدای همهمهٔ آدم‌ها و رفت‌وآمد ماشین‌ها کم و کم‌تر می‌شود و من با این‌که چمدانم را بسته‌ام و آمادهٔ سفرم، هنوز نتوانسته‌ام خودم را از رخت‌خواب بیرون بکشم. امروز هم غمگینم، خیلی غمگین، ولی رنج نمی‌برم. شاید بهتر است بنویسم دیگر به آن شکل رنج نمی‌برم. انگار که رنج انواع متفاوت دارد و این یکی با آن دیگرها فرق می‌کند. پس از سال‌ها ناگهان آن رنج پایان یافته و رنجی دیگر پدیدار شده. همهٔ امیدم این است که این نیز پایان بگیرد و چه‌قدر خوش‌بینم.»

بریده‌هایی از کتاب جنسیت گم شده