بریده‌هایی از کتاب شرحی مختصر از فتح ایران به دست اعراب در جنگ های قادسیه و نهاوند

در ارتباط با عاقبت هرمزان در مدینه دو روایت متفاوت وجود دارد. هر دو روایت حاکی از آن است که هرمزان توانست در استدلالی منطقی عمر را فریب دهد. طبق روایت اول هرمزان از عمر قول گرفت مادامی‌که از ظرف آبی که برایش آورده بودند ننوشیده او را نکشد. پس از اینکه عمر این قول را به او داد، هرمزان به عمد آب را بر زمین ریخت و بدین‌ترتیب مورد عفو خلیفه قرار گرفت. در روایت دوم هرمزان از عمر پرسید: «آیا باید در مقام یک انسان زنده با تو سخن بگویم یا یک انسان مرده؟» و عمر در پاسخ می‌گوید: «در مقام یک انسان زنده سخن بگو.» و هرمزان در جواب می‌گوید: «پس تو با این پاسخ بی‌آنکه بدانی مرا عفو کرده‌ای.» عمر که متوجه شد فریب خورده است به هرمزان گفت: «به خدا که نباید از یک غیرمسلمان فریب می‌خوردم.»

ایرانیان ـ برخلاف مصریان باستان و ساکنین میان‌رودان ـ توانستند میراث فرهنگی خود در دورۀ پیش از اسلام را به خوبی حفظ کنند. بسیاری از جشنواره‌های آتش‌پرستان و زرتشتیان از جمله جشن مهرگان، شب یلدا، آتش‌بازی چهارشنبه‌سوری، نوروز و سیزده‌به‌در همچنان توسط میلیون‌ها ایرانی از هر طبقۀ اجتماعی و با هر باور مذهبی‌ای گرامی داشته می‌شود.

کوروش هخامنشی ـ بنیانگذار امپراتوری ایران ـ یک رهبر کثرت‌گرا و اجماع‌ساز بود. امپراتوری او نماد بارز امیال و آرزوهای یک جمعیت متکثر و متنوع ـ به لحاظ قومی و زبانی ـ بود که زیر یک نظام سیاسی باثبات زندگی سعادتمند و رو به پیشرفتی را تجربه می‌کرد.