بریده‌هایی از کتاب مغز خلاق

یک داستان فلسفی قدیمی وجود دارد که خوراک بحث دور میز شام است: اگر درختی در جنگلی بر زمین بیفتد که هیچ موجود زنده‌ای اطرافش نیست که صدایش را بشنود، باز هم صدایی ایجاد شده؟

تیم‌های پژوهشی متعددی انواع این آزمون‌ها را از دانش‌آموزان به عمل آورده‌اند و بعد از مدتی میزان موفقیت خلاقانهٔ آن بچه‌ها را در آینده بررسی کرده‌اند. به‌طور کلی، کسانی که نمرات بالاتری در این آزمون‌ها گرفته بودند در قیاس با دیگران لزوماً موفقیت‌های خلاقانهٔ بیشتری کسب نکرده بودند. این مطالعات باعث کاهش اشتیاق به این نوع آزمون‌ها شد، زیرا اساساً یکی از دلایل مهم ارائهٔ این آزمون‌ها شناسایی افرادی بود که پتانسیل‌های خلاقانهٔ فراوانی دارند.

وقتی به گذشته فکر می‌کنم از تناقضی که پدر و مادرم درگیرش بودند متعجب می‌شوم، تناقضی که برپایهٔ آن برای هوش و توانایی‌های درونی‌ام ارزش زیادی قائل بودند، اما از سوی دیگر با پیامد همان هوش و توانایی مخالفت می‌کردند. در آن دوران، طبیعت من با تربیتی که مد نظر پدر و مادرم بود هم‌جهت نبود. این همان یین و یانگ من بود.

میان نبوغ و جنون مرز باریکی وجود دارد.

در آن زمان برخی ادعا می‌کردند که بچه‌هایی که در کودکی به نظر خیلی تیزهوش می‌آیند، در زمان بزرگ‌سالی با نوعی افول ذهنی و اجتماعی روبه‌رو می‌شوند. ترمن که خود نمونه‌ای از پیش‌رسی بود خیلی دوست داشت این ادعا را بیازماید. در آن دوران، پیش‌رسی نوعی ناهنجاری به شمار می‌آمد و غالباً باور داشتند که بلوغ آرام‌تر به نتایج بهتری در بلندمدت ختم می‌شود. اصطلاح «اگر زودتر برسی، زودتر هم می‌گندی»

دوم، میدان جنگ از حیث فناوری روزبه‌روز پیچیده‌تر می‌شد، و دستیابی به شیوه‌هایی برای ارزیابی داوطلبان و مشمولین و توانایی پیش‌بینی میزان موفقیتشان در آینده مهم و مهم‌تر می‌شد. چه کسی باید افسر می‌شد؟ چه کسی را می‌بایست پی مسئولیت‌های فنیِ پیچیده‌تر می‌فرستادند؟ یا چه کسی به درد کارهای ساده‌ترِ پشتیبانی می‌خورد؟

آزمون‌های آلفا و بتای ارتش تحت هدایت او ابداع شد. آلفا برای آزمودن مشمولان باسواد بود و بتا برای آن‌هایی که خواندن بلد نبودند. آزمون آلفا که از بیش از ۱.۷۵ میلیون نفر گرفته شد کمک بسیار زیادی کرد تا افراد در رستهٔ نظامی مناسب قرار گیرند و کارهای متناسب در چارچوب نظامی به آن‌ها سپرده شود. او در سال‌های جنگ در دفتر جراح کل ابتدا به‌عنوان غیرنظامی و بعدتر با درجهٔ سرگرد فعالیت می‌کرد. آزمون آلفای ارتش آن‌قدر قابل اطمینان بود که وقتی ایالات‌متحده وارد جنگ جهانی دوم شد نیز دوباره مورد استفاده قرار گرفت.

مثلاً رابرت اپنهایمر یکی از «نوابغ ترمن» بوده است.

خلاصه‌ای از مشاغل «ترمایت‌ها» در میان‌سالی نشان می‌دهد که ۴۵.۶ درصد در مشاغل تخصصی، ۴۰.۷ در مشاغل مدیریتی، ۱۰.۹ درصد در مشاغل خرده‌فروشی، ۱.۶ درصد در کشاورزی و ۱.۲ درصد در مشاغل نیمه‌حرفه‌ای مشغول به کار بودند. از میان ۷۵۷ نفری که تا میان‌سالی امکان مطالعه‌شان وجود داشت، تنها چند نفر به شکلی مشهود خلاق بودند: دو نویسندهٔ موفق و یک کارگردان برندهٔ اسکار.

تمایز میان هوش و خلاقیت در مطالعات متعدد دیگر نیز تأیید شده است. مثلاً راجر مک‌کینون، دیگر روان‌شناس اهل کالیفرنیا که در دههٔ ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ به مطالعهٔ خلاقیت پرداخت، معماران را با معیارهایی مختلف ازجمله هوش مورد بررسی قرار داد. او معماران را براساس خلاقیت به سه گروه تقسیم کرد (بسیار خلاق، تا حدی خلاق، غیرخلاق). هر سهٔ این گروه‌ها امتیازات تقریباً مشابهی در آزمون‌های آی‌کیوی متفاوت کسب کردند و میانگین همه‌شان حدود ۱۲۰ بود.

اولی «اعتبار صوری» است. به زبان ساده این اعتبار به این معناست که محتوای یک آزمون (در این مورد معیار اندازه‌گیری خلاقیت) از نظر افراد صاحب‌نظر در آن حوزه «با عقل جور دربیاید». نوع دوم اعتبار «اعتبار سازه» نام دارد و به این معناست که محتوای آزمون می‌بایست برگرفته از نظریه‌ای معقول دربارهٔ طبیعت خلاقیت باشد.