بریده‌هایی از کتاب مغز مبتلا به اختلال وسواس فکری - عملی (OCD) خود را از نو سیم کشی کنید

گرچه از نظر بعضی‌ها کنترل نگرانی کار سختی است، اما مردم اکثراً به صورت عاملانه و عامدانه خود را نگران می‌کنند

متأسفانه بقیه مغز طوری بازسازی نشده که واکنش‌اش به خطرات خیالی با واکنش به خطرات واقعی فرق داشته باشد.

وسواس‌های عملی، رفتارهای تکراری یا اعمال ذهنی هستند که فرد در پاسخ به افکار یا موقعیت‌های ترسناک و یا برای کاهش پریشانی خود به آن‌ها روی می‌آورد. این رفتارها می‌توانند به اشکال مختلفی ظاهر شوند از جمله چک کردن، شمردن، تمیز کردن، و به دنبال اطمینان خاطر بودن.

اضطراب طراحی شده تا رنج‌آور باشد برای این‌که به ما انگیزه بدهد تا با توجه به موقعیتی که در آن قرار گرفته‌ایم، کاری کنیم.

نگرانی‌ها می‌توانند در هر موقعیتی و راجع به هر موضوعی پیش بیایند. مغز انسان احتمالاً می‌تواند در هر موقعیتی نگرانی ایجاد کند. در هر موقعیتی، تنها کافی است به مشکلاتی فکر کنید که ممکن است پیش بیایند، آن‌گاه نگران می‌شوید.

در عالم واقعیت، اگر فکری را خیلی جدی بگیرید (هم‌جوشی شناختی) و به آن اجازه دهید که پیوسته ذهن‌تان را مشغول نگه دارد، زمینه را برای ریشه‌دوانی وسواس فکری مهیا کرده‌اید. وقتی فکری را بارها در ذهن‌تان مرور کنید، آن را قوی و قوی‌تر می‌سازید. «بقای شلوغ‌ترین مسیرها» قانون قشر مغز است. مسیرهای شلوغ تقویت، و مسیرهای بلااستفاده تضعیف می‌شوند.

افرادی که تجربه افکار وسواسی را دارند، پیوسته چیزهایی را جدی می‌گیرند که تنها در حد فکر هستند و باور به درستی آن‌ها، بخشی از چیزی است که باعث می‌شود این فکرها به وسواس‌های فکری تبدیل شوند.

قبل از این‌که حتی ببینید اتومبیلی از لاین روبرو وارد لاین شما می‌شود، بادامه مغزتان واکنش گرفتن فرمان به سمت چپ را از خود نشان می‌دهد. شاید همین واکنش سریع بادامه جان‌تان را نجات داده باشد!

نیمکره راست مغز حتی در شرایطی که هیچ چیز خطرناکی وجود نداشته باشد، از روش دیگری برای فعال‌سازی بادامه استفاده می‌کند. نیمکره راست برخلاف نیمکره چپ، تحلیل‌گر و منطقی نیست و کاری به زبان ندارد؛ نیمکره راست غیرکلامی است و مسائل را جامع‌تر و یکپارچه‌تر پردازش می‌کند.

اگر خواستید قبل خواب کتاب بخوانید، یادتان باشد هدف این نیست که رمانی هیجان‌انگیز را موشکافی کنید و کل شب را برای خواندن آن بیدار بمانید. هدف این است که چیزی بخوانید تا آرام‌تان کند، چیزی که وقتی خواب‌تان گرفت به راحتی آن را کنار بگذارید و بخوابید.

دانستن این نکته که مغز در آن واحد تنها می‌تواند بر روی یک مسئله تمرکز کند، برای افراد مبتلا به وسواس فکری، سلاح دفاعی مهمی به شمار می‌رود.

تمام وسواس‌ها، فرآیندهای مغزی مشابهی را طی می‌کنند -تنها موضوع وسواس است که تفاوت دارد.

وقتی بفهمید که بادامه تمایل دارد واکنش اشتباه از خود نشان دهد، یاد می‌گیرید که در همه موارد به تجربه خود از اضطراب اطمینان نکنید.

نباید از این درس مهم غافل شویم که: شاید واکنشی که بادامه به تجربیات‌تان نشان می‌دهد صحیح نبوده و ضرورتی نداشته باشد.

اگر در اثر سکته مغزی یا اصابت گلوله، لوب پس‌سری شما آسیب ببیند، حتی اگر چشمان‌تان کاملاً سالم باشند باز هم نمی‌توانید چیزی ببینید. لوب‌های پس‌سری همان بخش از مغز هستند که به شما امکان دیدن می‌دهند، نه چشمان‌تان.

بادامه که اطلاعات حسی را زودتر از قشر مغز دریافت می‌کند، ممکن است این اطلاعات را خطرناک نداند، اما با افکاری که قشر مغز به وجود می‌آورد، آن‌ها را در دسته اطلاعات حسی خطرناک قراردهد. در این صورت، قشر مغز تجربه‌ای خنثی (که معمولاً بادامه را فعال نمی‌کند) را تبدیل به تهدید می‌کند و باعث بروز پاسخ دفاعی در بادامه می‌شود.

این افکار به هیچ عنوان خطری را متوجه آن‌ها نمی‌سازند: افکار خودشان نمی‌توانند باعث به وجود آمدن سرطان و ایجاد مشکل در روابط میان انسان‌ها شوند. آن‌ها فقط فکر هستند. کاری که می‌توانند بکنند فعال‌سازی بادامه (آمیگدال) و ایجاد پاسخ دفاعی است. که این واکنش هم می‌تواند به نگرانی‌های فرد در مورد خطرناک بودن افکار اضافه شود. حالا دیگر تونی و شیلا علاوه بر افکار خاصی که در سر دارند، در بدن خود نیز واکنش دفاعی را حس می‌کنند. واکنش بادامه موجب تجربه اضطراب شده و آن‌ها را در مورد افکارشان نگران می‌کند.

به یاد داشته باشید علی‌رغم این‌که اضطراب مبتنی بر قشر مغز از خود قشر مغز آغاز می‌شود، باز هم به دخالت بادامه نیاز دارد.

انتظار کشیدن برای چیزی، هم می‌تواند نعمت باشد، هم مصیبت. می‌توانیم منتظر اتفاقات خوب باشیم و شور و هیجان داشته باشیم، می‌توانیم منتظر اتفاقات بد باشیم و رویدادهای ناخوشایند و فجیعی را تصور کنیم. انتظارات منفی بخصوص در افراد مبتلا به OCD می‌تواند استرس زیادی به همراه داشته باشد.

نورون‌ها از سه بخش اصلی تشکیل شده‌اند (همان‌طور که در شکل ۴ نشان داده شده): جسم سلولی، دندریت‌ها، و آکسون‌ها. جسم سلولی ساختار آن را تشکیل می‌دهد، این بخش شامل قسمت‌های مختلفی است که سلول را ساخته و آن را نگه می‌دارد.

فضای بین انتهای آکسون (یا همان پایانه آکسون) و انتهای دندریت جایی است که فرآیند ارتباط رخ می‌دهد؛ این فضا سیناپس نام دارد

برخی از انتقال‌دهنده‌های عصبی، نورون بعد از خود را تحریک کرده و آن را تشویق می‌کنند تا پیغام را به نورون‌های دیگر هم منتقل کند، بعضی از انتقال‌دهنده‌های عصبی هم نورون را مهار یا آن را خاموش می‌کنند. آدرنالین، سروتونین و دوپامین، چند نمونه از انتقال‌دهنده‌های عصبی هستند.

هرچه حس می‌کنید، از جمله امواج نوری که وارد چشم‌تان می‌شوند یا ارتعاشاتی که در هوا بر پرده گوش‌تان تأثیر می‌گذارند، توسط نورون‌ها به سیگنال‌های الکتریکی ترجمه می‌شوند و این سیگنال‌ها از طریق انتقال‌دهنده‌های عصبی با نورون‌های متعدد دیگری از مغز ارتباط برقرار می‌کنند. مغز بر اساس همین فرآیندهای ارتباطی، مدارهای نورونی را می‌سازد که با همکاری یکدیگر، برای ما خاطره می‌سازند، این خاطرات را ذخیره می‌کنند، فرآیندهای فکری را آغاز می‌کنند، واکنش‌های احساسی ایجاد می‌کنند، و حرکاتی در بدن به وجود می‌آورند.

تکرار، امری آشنا برای افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) به شمار می‌رود. متوجه نمی‌شویم که وقتی مدام فکر خود را درگیر چیزهای خاصی می‌کنیم، یا بارها و بارها کار خاصی را تکرار می‌کنیم، مدارهای زیربنایی این افکار یا رفتارها را محکم و محکم‌تر می‌کنیم.

در طول این مراقبه، ذهن‌تان احتمالاً به سمت صداها و افکار دیگری منحرف خواهد شد. این مسئله طبیعی است و باید انتظارش را داشته باشید. هر وقت ذهن‌تان سرگردان شد، تنها کافی است با تمرکز بر صداها و احساسات مربوط به تنفس، تمرکز خود را بازیابید. طبیعی است که حواس‌تان چند بار پرت شود؛ اگر سی یا چهل مرتبه هم مجبور شدید تمرکزتان را برگردانید این کار را بکنید. درست همان‌طور که عضله‌سازی نیاز به تمرین دارد، افزایش تمرکز هم نیازمند تمرین و بازگرداندن توجه است.

به اندازه تجربه مستقیم بر اطلاح خاطرات عصبی تأثیر نخواهد گذاشت. تجربه مستقیم محرک، بهترین رویکرد برای وادار کردن بادامه به ایجاد خاطرات جدید محسوب می‌شود (لدوکس ۲۰۱۵). در ادامه از حقیقت تلخ اما قدرتمندی حرف می‌زنیم که به شما اجازه می‌دهد بر محدودیت‌های OCD خود غلبه کنید: زمانی‌که بادامه محرکی را تجربه می‌کند، هم بادامه و هم ساختارهای مربوط به خاطره آن محرک هر دو فعال می‌شوند (لدوکس ۲۰۱۵). بادامه نمی‌تواند بدون تولید پاسخ دفاعی، محرک را تجربه کند و برای این‌که بتوانیم خلق خاطرات جدید را به بادامه بیاموزیم، باید امکان تجربه محرک را در اختیارش قرار دهیم. با این کار می‌توانیم نکته جدیدی در مورد محرک به بادامه بیاموزیم. تا زمانی که اعصاب بادامه را برای برقراری ارتباطات عصبی جدید فعال نکنیم، یادگیری در بادامه صورت نمی‌گیرد. این عبارت را به خاطر بسپارید: بادامه را فعال کنید تا بتوانید ارتباطات جدید ایجاد کنید.

معمولاً مغزمان را خیلی تحویل می‌گیریم و توجه خود را بر چیزهایی معطوف می‌کنیم که با استفاده از مغز به دست آورده‌ایم، از ساخت اهرام گرفته تا فرود بر سطح کره ماه. اما همین مغز می‌تواند با خلق تعابیر، افکار، و باورهای عذاب آور، ما را در دام خود بیندازد. مغز با ایجاد تردید می‌تواند همواره نگران‌تان کند. یا با افکاری که نمی‌توانید جلوی آن‌ها را بگیرید بر تمرکزتان چیره شود. می‌تواند کاری کند که برای رسیدن به آرامش خاطر، مجبور شوید کاری را بارها و بارها انجام دهید. می‌تواند با خلق بی‌نهایت سناریوی مختلف، تشخیص درست از غلط را برای‌تان غیرممکن سازد و شما را از تصمیم‌گیری در مورد ساده‌ترین مسائل بازدارد.

مغز هیچ‌کس بی‌نقص نیست. هر کس منحصر به فرد بوده و با دیگران متفاوت است، انسان‌ها حاصل فرآیند پیچیده‌ای از اتحاد و تقسیم سلولی معجزه‌آسایی هستند که طی آن ژنتیک دو نفر با هم ترکیب می‌شود. برخلاف خودروها که آزمایش شده، طراحی می‌شوند، و برای به حداقل رساندن مشکلات، به مرحله طراحی مجدد می‌رسند،

از آن‌جایی که برای پردازش اطلاعات مربوط به خطرات احتمالی، دو مسیر متفاوت در مغز وجود دارد و این مسیرها با سرعت‌های محتلفی کار می‌کنند، می‌توانید حتی قبل از این‌که بدانید چه خبر شده از خودتان واکنش نشان دهید. هر دوی این مسیرها زمانی به کار می‌افتند که اطلاعات حسی از مسیرهای مختلف به تالاموس برسند، ساختار گردو شکلی که در مرکز مغز قرار گرفته و مسیر حرکت اطلاعات دریافتی از حواس مختلف را مشخص می‌کند. یک مسیر که آن را مسیر بادامه می‌خوانیم، با سرعت بسیار زیاد اطلاعات مربوط به خطرات احتمالی را پردازش می‌کند، از مسیرهای حسی به تالاموس می‌رود و مستقیم به بادامه (آمیگدال) منتهی می‌شود.

خلاصه این‌که قشر مغز، افکار و تصاویر را تولید کرده و بادامه مغز، بسیاری از جنبه‌های احساسی و فیزیکی اضطراب و نگرانی را آغاز می‌کند، جنبه‌هایی که در مسیر OCD با آن مواجه می‌شوید.