بریده‌هایی از کتاب در باب تربیت احساسات

فردی که هوش هیجانی دارد، می‌داند عشق مهارت است نه احساس، مهارتی که نیازمند اعتماد و حساسیت و سخاوت و طنز و تفاهم جنسی و گذشت‌های آگاهانه است.

ما همان‌قدر که در امور مربوط به ماشین‌ها و فناوری باهوش شده‌ایم در تنظیم عواطف خود نادان و ساده‌اندیشیم. خردمندی ما از سومری‌های باستان و پیکت‌های اسکاتلند فقط کمی بیشتر است. ما صاحبان فناوری یک تمدن پیشرفته‌ایم که به شکلی خطرناک بر عواطفی استوار است که از دورهٔ غارنشینی انسان تا کنون تغییر نکرده‌اند. ما با همان حرص و ولع ویرانگر و خشم و هیاهوی نخستی‌های بدوی، صاحب کلاهک‌های هسته‌ای شده‌ایم.

یک عصر بی‌دغدغه و آرام خود دستاوردی بزرگ است. یک روز بدون نگرانی ارزش جشن گرفتن دارد.

هیچ‌یک از ما به‌تنهایی از حد متوسط حیوانات، مثلاً از یک حواصیل یا موش کور باهوش‌تر نیست، اما هنر گونهٔ ما، انتقال دانش انباشته شده طی نسل‌ها به نسل بعدی است. کنُدآموزترین ما، می‌تواند ظرف چند ساعت، اندیشه‌هایی را دریابد که نادر نوابغی عمری را بر سر آن نهاده‌اند.

فروپاشی یک جنون آنی اتفاقی یا عیب و ایرادی تصادفی نیست، بلکه تلاشی است کاملاً واقعی، هرچند به‌غایت مبهم، به نفع سلامتی و خودشناسی. فروپاشی، تلاش بخشی از ذهن است در وادار کردن بخش دیگر آن برای آغاز فرایند بلوغ و پختگی و تن دادن به شناخت و تحول خویشتن که تاکنون از مسئولیت آن شانه خالی کرده بودیم.

ما موجوداتی به‌غایت و به‌غلط آرزومندیم. سست‌پایی ما در برابر تکانه‌های جنسی آب سردی است بر سر تمام بایدها و نبایدهای ضروری‌مان. تحلیل‌ها و ارزیابی‌هایمان از اوضاع جهان بسته به مقدار آبی که نوشیده‌ایم یا ساعات خوابمان متغیر است. ابزاری که با آن واقعیت را تفسیر می‌کنیم، یعنی آن ۱۲۶۰ سانتی‌متر مکعب مادهٔ مغزی، تمایلی مفرط و خطرناک به تفسیرهای پرخطا از امور دارد.

سقراط همچنین می‌گفت: «من خردمندم نه از آن رو که چیزهایی می‌دانم، بلکه می‌دانم که نمی‌دانم».

ما صاحبان فناوری یک تمدن پیشرفته‌ایم که به شکلی خطرناک بر عواطفی استوار است که از دورهٔ غارنشینی انسان تا کنون تغییر نکرده‌اند. ما با همان حرص و ولع ویرانگر و خشم و هیاهوی نخستی‌های بدوی، صاحب کلاهک‌های هسته‌ای شده‌ایم.

بسیاری از خواسته‌های ما تناقضی تراژیک دارند: ما امنیت و آزادی را با هم می‌خواهیم، به ثروت دست یافتن و مرهون دیگران نبودن را هم؛ ما دوست داریم پیوندی صمیمی و محکم با جماعت‌های انسانی داشته باشیم و درعین‌حال توقعات و الزامات آن‌ها دامنمان را نگیرد؛ جهان را بکاویم، اما ریشه‌های عمیق آن دور دست‌وپایمان نپیچد؛ به میل بی‌امانمان به غذا و رابطهٔ جنسی و تنبلی اهمیت بدهیم، اما همزمان خوش‌اندام و وفادار و چابک بمانیم.

خوش‌گمانی ما به درک و شهودهای تربیت‌نیافته به این دلیل است که (شاید بی‌آنکه بدانیم) میراث پردردسر رمانتیک‌ها دربارهٔ عواطف به دست ما رسیده است. رمانتیسیسم که در قرن هجدهم در اروپا شروع شد و با قدرت در اقصا نقاط جهان گسترش یافت، نیاز به استدلال در حیات عاطفی را با تردیدهای جدی مواجه کرد و به‌جای آن ترجیح داد احساسات خودانگیخته بی‌هیچ قیدوبندی عیان شوند.

یگانه دشمن جدی احساس خرسندی در روزگار ما اعتقاد به کمال‌طلبی انسان است.

بیشتر آنچه زندگی ما را تباه می‌کند، هیجاناتی است که خود هشیار ما راهی به شناخت آن‌ها نگشوده یا در موقع درست به آن‌ها نپرداخته است.

یگانه دشمن جدی احساس خرسندی در روزگار ما اعتقاد به کمال‌طلبی انسان است. این باور به ظاهر پرمایه اما در واقع ویرانگر که دستیابی به سعادت کامل و پایدار را در حیطهٔ اختیار انسان می‌داند، ما را به خشمی جمعی گرفتار کرده است.

به‌رغم فضای شادمانهٔ جامعه، این کشفی تسلی‌بخش است که بدانیم دیگران نیز در خلوت خود همچون ما پر از افسوس و سردرگم‌اند. این قسمی شادی رذیلانه نیست، بلکه تسلایی ژرف است که بدانیم درد انسان مشترک است.

جنون جامعهٔ مدرن، تأکید بر سرخوشی و آسان‌گیری زندگی است

ما اغلب آخرین نفری هستیم که از سّر درون خود آگاه می‌شویم.

بیشتر آنچه زندگی ما را تباه می‌کند، هیجاناتی است که خود هشیار ما راهی به شناخت آن‌ها نگشوده یا در موقع درست به آن‌ها نپرداخته است. منطقی است که سقراط تمامی خرد فلسفه را در حکمی ساده خلاصه می‌کند: «خودت را بشناس».

هر یک از ما میراث‌خوار خصایص هیجانی بی‌شمار و پیچیده‌ای هستیم که در تعیین کیستی و چیستی ما تأثیری بلامنازع دارند. ا

نشانهٔ دقیق اعتیاد، آن کاری نیست که فرد انجام می‌دهد، بلکه شیوهٔ انجام آن است و خاصه میل او به اجتناب از هرگونه رویارویی با جنبه‌های مشخصی از خودش. هرگاه دیوانه‌وار به چیزی، هرچه باشد، بچسبیم تا ما را از احساسات گُنگمان دور نگه دارد؛ یعنی به آن معتادیم.

ما به مسند فرهیختگی تکیه می‌زنیم تا خود را از آنچه واقعاً باید بیاموزیم، بی‌نیاز بدانیم.

مناسک یعنی تکرار نظام‌مند مفاهیم مهم که با برپایی مراسم رسمی و جشن‌های باشکوه پرطنین می‌شوند. مناسک یعنی برگرفتن عقاید آشنا اما مهجور و حیات و وضوح بخشیدن دوباره به آن‌ها در میان افکار پراکنده و مغشوش. مناسک برخلاف معیارهای تربیتی مدرن، ابداً نمی‌خواهد مطلب جدیدی به ما بیاموزد، مناسک به آنچه از پیش می‌دانیم چهره‌ای جذاب می‌بخشد. مناسک می‌خواهد از اعتقاد ما عادت بسازد.

بسیاری از حقایق مهم زندگی عاطفی از چنان سادگی ذاتی‌ای برخوردارند که با علاقهٔ وافر ما به پیچیدگی و ابهام در تعارض است، نوعی سادگی با صراحت معصومانهٔ حکایات تمثیلی. توصیه‌هایی که می‌گویند باید دیگران را درک کنیم نه محکوم، که دیگران در اصل عصبی و مضطرب هستند نه ظالم و بی‌رحم، که هر توانایی که در فرد تحسین می‌کنیم با نقطه‌ضعفی همراه است، که باید دیگران را ببخشیم؛ هم قوانین بنیادین روان‌شناسی هستند و هم بدیهیاتی که آموخته‌ایم به آن‌ها بی‌اعتنا باشیم.

پختگی و بلوغ یعنی با تسلیم و رضا می‌پذیریم که همهٔ ما بازیچهٔ دست گذشته‌ایم و با این آگاهی می‌توانیم عنان گذشته را به‌دست بگیریم و این امر مستلزم بسط ظرفیت قضاوت و عمل منصفانه‌تر و بی‌طرف‌تر و هرچند مبهم در اینجا و اکنون است.

او می‌داند که فقط از برخی جنبه‌های مشخص و در برخی موقعیت‌های معلوم از سلامت روان برخوردار است،

مناسک برخلاف معیارهای تربیتی مدرن، ابداً نمی‌خواهد مطلب جدیدی به ما بیاموزد، مناسک به آنچه از پیش می‌دانیم چهره‌ای جذاب می‌بخشد. مناسک می‌خواهد از اعتقاد ما عادت بسازد.

مناسک مسیری ظاهری است که به باطن راه می‌گشاید.

رشد اقتصادی اولویت اصلی سیاست مدرن است، اما تقلای انسان برای کسب امنیت مادی تنها در صورتی ارزش دارد که بدانیم از چه راهی می‌توانیم از رنج دامنه‌دار انسان به‌رغم رفاه اقتصادی موجود بکاهیم

زندگی نوانخانه است نه مهمان‌خانه، اما نوانخانه‌ای که دوست داریم تا حد امکان آن را به آشیانه‌ای راحت و گرم و صمیمی تبدیل کنیم.

رنج سرنوشت بشر است

مگر نه این است که اوج بلاهت ما درست لحظه‌ای است که گمان می‌کنیم از بلاهت به دوریم.