کتاب خشونت و نظام‌ های اجتماعی

در جوامع خوراک‌جویی، روابط متقابل رودررو میان اشخاص در گروه‌های کوچک موجدِ شناخت شخصی، اعتماد (یا بی‌اعتمادی) و هماهنگی بود. نظام دسترسی محدود بر اساس روابط شخصی و کنشِ متقابلِ مکرر، ساخته می‌شود: سلسله‌مراتبی از روابط شخصی میان اشخاص قدرتمند در رأس نظام اجتماعی. با این وجود در جوامع بزرگ‌تر، روابط اشخاص نمی‌توانند منحصراً بر پایۀ شناخت شخصی و اعتماد باشند. شبکۀ گروه‌هایی که توسط نظام اجتماعی ایجاد می‌شوند، باید این روابط را تقویت کنند. برای ایجاد روابط پایدار، اشخاص باید بدانند با چه کسانی سروکار دارند، حتی اگر یکدیگر را به صورت شخصی نشناسند.

همۀ دولت‌های طبیعی ویژگی‌های مشترکی دارند. ما در نهایت می‌خواهیم بفهمیم که جوامع چگونه قابلیت حفاظت از حقوق غیرشخصی را توسعه می‌دهند. در نظام‌های دسترسی باز لازم است که با بخش قابل‌توجهی از جمعیت به صورت برابر برخورد شود که لازمۀ آن، برخورد غیرشخصی با همه، بدون توجه به هویت‌شان به عنوان فرد خاصّ است. برای درک اینکه روابط اجتماعی غیرشخصی چگونه ایجاد می‌شوند، ابتدا باید دریابیم که چگونه جوامع بزرگ‌تری که می‌توانند از روابط شخصی حمایت کنند، گسترش می‌یابند و چگونه روابط شخصی، نخبگان را به ائتلاف غالب پیوند می‌دهند.

شخص چیست؟ هر شخص دو بخش دارد. صفات فردی شامل اندازۀ فیزیکی، قد و ظاهر، درست مانند ویژگی‌های غیرملموس‌تر چون هوش، رفتار، ابتکار و لیاقت، بخشی از یک شخص را می‌سازند. ویژگی‌های اجتماعی نسبت داده شده به فرد مانند منصب، قدرت، امتیازات، حقوق و وظایف، بخش دیگر هر شخص را تشکیل می‌دهند. آنچه ما هستیم، این دو بخش درونی و بیرونی از شخصیت ما را به هم می‌آمیزد. جامعه، این هر دو جنبۀ شخصیت را به رسمیت می‌شناسد. زمانی که کسی رئیس نامیده می‌شود، به عنوان نمایندۀ کلاس انتخاب می‌شود یا به عنوان رئیس دانشکده انتخاب می‌شود، ماهیت روابطش با دیگران تغییر می‌کند: هویت فردی او بی‌تغییر می‌ماند اما هویت اجتماعی او تغییر می‌کند.

در سراسر تاریخ مکتوب، زمانی که خشونت‌سالاران سلاح‌های‌شان را بر زمین می‌گذارند، خشونت متوقف نمی‌شود (صلح برقرار نمی‌شود) بلکه زمانی صلح برقرار می‌شود که عاملین خشونت، ترتیباتی ایجاد کنند که (به طور مستقیم یا غیرمستقیم) سطح خشونت را کاهش دهند. حتی زمانی که بازیگری از درون ائتلاف غالب به پادشاهی برسد یا در واقع قدرتمندتر از دیگران شود، آن بازیگر هیچ‌گاه به عنوان فرد، قدرتمندتر از ائتلاف همراهان‌اش نیست. پادشاه یا حاکم تنها در صورتی قدرتمند می‌شود که ائتلافی قدرتمند را رهبری کند. بقای پادشاه به حفظ ائتلاف غالبی بستگی دارد که بتواند از رقبایش بهتر باشد. حاکمان تنها یکی از نقش‌آفرینان متعدد وابسته به ائتلاف غالب هستند.

دولت طبیعی، طبیعی است زیرا عملاً در بخش اعظمی از ده هزار سال گذشته، تنها شکل جامعۀ بزرگ‌تر از چند صد نفر بوده که قابلیت حفاظت از نظم فیزیکی و ادارۀ خشونت را داشته است. اما دولت‌های طبیعی شامل گسترۀ وسیعی از جوامع می‌شود و ما هیچ میلی نداریم که ادعا کنیم آنها یکسان هستند. بین‌النهرین در هزاره سوم پیش از مسیحیت، بریتانیا تحت حکومت تئودورها و روسیۀ مدرن تحت حکومت پوتین، همه دولت‌های طبیعی به‌شمار می‌آیند، ولی جوامع بسیار متفاوتی هستند. نظام دسترسی محدود مجموعۀ خاصّی از نهادهای سیاسی، اقتصادی یا مذهبی نیست. نظام دسترسی محدود روشی بنیادی از سازمان‌دهی جامعه است.

همۀ اشخاص باورهایی در مورد نحوۀ کارکرد جهان دارند. باورها مستقیماً از طبیعت آگاهی انسان در دنیای نامعلوم منتج می‌شوند. مردم می‌دانند که زنده هستند و آنچه که اکنون انجام می‌دهند، می‌تواند بر آنچه بعداً اتفاق خواهد افتاد تأثیر گذارد، حتی اگر دقیقاً ندانند که بعداً چه رخ خواهد داد. در نتیجه مردم به طور آگاهانه نیت‌دار هستند. ما با زیرمجموعه‌ای از باورها درگیر هستیم که آن را باورهای عِلّی می‌نامیم. این باورها مربوط به روابط علّی بین اعمال و نتایج‌شان در دنیای پیرامون ما هستند.

نخبگان دولت طبیعی در رأس و همچنین در داخل شبکه‌های ارباب-مشتری قرار دارند که به باقی جامعه گسترش می‌یابند. مراتب درون نخبگان تقریباً مشابه سلسله‌مراتب سازمان‌هایی است که نمایندگی می‌کنند. مهم‌ترین منبع رانت‌هایی که منافعِ نخبگان را گردهم می‌آورد، رانت‌هایی هستند که از سازمان‌های آنها نشأت می‌گیرد. شبکه‌های ارباب- مشتری، عناصری از سازمان‌های پیمانی و عضویتی را ترکیب می‌کنند. آنها همزمان هم شبکه‌های غیررسمی هستند که بر اساس حفظ روابط شخصی بین رهبران نخبه و بندگان‌شان بنا شده‌اند و هم سازمان‌های رسمی‌تری که در آنها رهبران شبکه قادر به دسترسی به ضمانت اجرایی طرف ثالث منازعات درون شبکه‌ای با مراجعه به ائتلاف غالب هستند.

توانایی ارباب در حمایت از بندگانش تا حدودی به توانایی بندگان ارباب در تحمیل خشونت به بندگان سایر اربابان بستگی دارد. توانایی تهدید و اِعمال خشونت، بخشی ذاتی از روابط میان اربابان نخبه در ائتلاف غالب و میان اربابان و بندگان‌شان را تشکیل می‌دهد.

پاداش‌هایِ (رانت‌هایِ) در رأس سیستم اربابی بودن، معمولاً خیلی بیشتر از سودهای دستیارانِ اربابان است که آنها هم به مراتب بیشتر از سودهای اعضای عادی است. پاداش‌های محدود کردن دسترسی در شبکۀ ارباب-مشتری انگیزه‌هایی قوی برای همکاری در شبکه ایجاد می‌کند. ارتقاء در درون دولت طبیعی معمولاً از طریق مجراهای شبکه‌های بنده‌نوازی اتفاق می‌افتد. فردی مستعد ممکن است با ابتکار و شایستگی به موقعیتی در قدرت برسد. در حقیقت برده در رم می‌توانست عضوی از نخبگان شود. دولت‌های طبیعی، جوامع دسترسی محدود هستند، نه جوامع دسترسی بسته. با این وجود، نیاز به پیشرفت از طریق شبکه‌های ارباب- مشتری تضمین می‌کند که این جوامع سیستم‌های اجتماعی دسترسی محدود باقی بمانند.

شخصیت و هویت، خود را در جنبۀ مشترک دیگری از دولت‌های طبیعی نشان می‌دهند: تولید و ادارۀ منافع، برای تضمین نظم اجتماعی. اگر رابطۀ سادۀ ارباب- مشتری را در نظر بیاوریم که ارباب وعده می‌دهد که حمایت فراهم کند و بنده یک سهم یا بخش ثابتی از تولید را وعده می‌دهد، تعهد هر دو ارباب و بنده به یکدیگر در صورتی می‌تواند معتبر باشد که رابطه‌ای طولانی‌مدت داشته باشند. بنده می‌تواند باور داشته باشد که ارباب بنده‌نوازی خواهد کرد، زیرا ارزش پرداخت‌های بلندمدت بنده از بهای حمایت ارباب بیشتر است و ارباب می‌تواند باور داشته باشد که بنده به تحویل پرداخت ادامه خواهد داد، زیرا ارزش حمایت‌های او بیشتر از هزینه پرداخت است.