بریده‌هایی از کتاب عشق خدا؛ چرا و چگونه؟

ای داوود! اگر آنان که از من رویگردان شده‌اند می‌دانستند که چگونه در انتظارشان هستم و چه مهری نسبت به آنان دارم و چه قدر مشتاقم که معصیتشان را ترک کنند، از اشتیاق من می‌مردند و در راه محبّتم بند از بندشان جدا می‌شد

انسان باید دیگران را به خاطر خدا دوست داشته باشد؛ علامت این که دیگران را به خاطر خدا دوست می‌داریم این است که سر دو راهی‌ها محبّت زن و فرزند و مال و دارایی و امثال اینها را فدای محبّت خدای متعال می‌کند.

تصوّر دوری از خدا برای کسی که لقاء و محبّت خدا را چشیده از عذاب جهنّم دردناک‌تر است.

محو می‌باید نه نَحو اینجا بدان گر تو محوی بی‌خطر در آب ران

اگر انسان بخواهد خردمندانه رفتار کند نباید به چیزی غیر از لقاء الله قانع باشد و اگر کسی به کمتر از این قانع شود، نقد عمرش را باخته و از دست داده است.

تا کم نشوی و کمتر از کم نشوی در حلقهٔ عاشقان تو محرم نشوی

ای تمنّای دل‌های مشتاقان و ای نهایت آرزوهای عاشقان از تو می‌خواهم دوست داشتن خودت را و دوست داشتن هر کس که تو را دوست دارد و دوست داشتن هر کاری که مرا به قرب تو برساند و از تو می‌خواهم کاری کنی که خودت از همه برایم دوست داشتنی‌تر باشی و از تو می‌خواهم که محبّتم به تو راهنمای رسیدن به رضایتت باشد و اشتیاقم به تو مرا از معصیتت باز بدارد.

بدانید که تلخ و شیرین دنیا خوابی بیش نیست و بیداری حقیقی در آخرت است. رستگار کسی است که در آخرت رستگار باشد و بدبخت کسی است که در آخرت بدبخت باشد.

رسم عاشق نیست با یک دل، دو دلبر داشتن یا ز جانان یا ز جان بایست دل برداشتن

بزرگان فرموده‌اند کلید رسیدن به لقاء الله، اخلاص است و کلید اخلاص، محبّت و عشق است.

شیرین‌ترین و زیباترین حقیقت این عالم که از حقایق فراموش شده نزد ماست، عشق و محبّت خداوند متعال است. علی‌رغم این که مهم‌ترین کلید حرکت به سمت کمال، عشق و محبّت خداست ولی در بین ما به ندرت از آن گفتگو می‌شود و کمتر کسی در این عالم از این حقیقت ارزشمند، بهره برده است.

آب دریا را اگر نتوان کشید هم به قدر تشنگی باید چشید

در روایات بیان شده است که بلافاصله بعد از بیدار شدن به سجده بروید و خدا را شکر کنید که یک روز دیگر مهلت داد تا بندگی او را بکنید و از او بخواهید به شما توفیق دهد در طول این روز جدید در مسیر او گام بردارید.

در روایات ما مکرّر آمده که اگر در عملی اخلاص نباشد، آن عمل پذیرفته نمی‌شود. پیامبر خدا صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم می‌فرمایند: هر گاه کاری انجام دادی، آن را تنها برای خدا انجام ده؛ زیرا او تنها اعمال خالص بندگانش را می‌پذیرد.

کسی که برای خدا کار می‌کند، همیشه نفر اول است و همیشه بَرنده است. کار کردن برای خدا در این عالم بازندگی ندارد. اما کسی که برای غیر خدا کار می‌کند اگر به نتیجه دلخواهش نرسد، افسوس می‌خورد و احساس می‌کند تمام زحمت‌هایش به هدر رفته است. مؤمن تنها در صورتی افسوس می‌خورد که احساس کند در انجام وظیفه‌اش کوتاهی کرده است. کسی که وظیفه‌اش را برای خدا انجام می‌دهد همیشه سرخوش است. لذا اگر در اتفاقی به خاطر نتیجه کار غصه و افسوس خوردیم، معلوم می‌شود که نیّت ما خدایی نبوده است. این یکی از آن علامات اساسی برای محک زدن اخلاص است.

خدا در عالم خلقت به هر گونه که بخواهد عمل می‌کند و افاضه وجود و رحمت می‌نماید.

آب دریا مُرده را بر سر نهد ور بُود زنده ز دریا کی رهد آب دریا مرده را روی خودش نگه می‌دارد و او را غرق نمی‌کند. کسی که زنده است و بر خلاف موج دریا دست و پا می‌زند، دریا او را به درون خود می‌کشاند؛ کسی که تسلیمِ تسلیم است و از خود چیزی ندارد، مثل پَر کاهی که با جریان باد به هر طرف می‌رود و می‌چرخد، اگر در دست قدرت خدا باشد خدا هم مدام بر عزّت او می‌افزاید و امورش را در دست می‌گیرد و او را همراهی می‌کند و به مقصد می‌رساند.

باید بندگی و تلاش کنی تا روز به روز قلبت نرم‌تر و لطیف‌تر و نورانی‌تر شود.

أَخْلِص الْعَمل فَإِنَّ النَّاقِدَ بَصِیرٌ. کار زیاد انجام شده اما چه مقدار از این کارها با اخلاص انجام شده باشد، خدا می‌داند. ما که نمی‌توانیم اخلاص خودمان را تشخیص بدهیم. لذا مؤمن همیشه بین خوف و رجاء است. به رحمت خدا امیدوار است ولی به اعمال خودش نه. چه بسا انسان وارد عالم آخرت بشود و ببیند چیزی برایش باقی نمانده است و اعمالش همه از بین رفته است.

عشق‌هایی کز پی رنگی بود عشق نَبوَد، عاقبت ننگی بود

علامت این که زیارت انسان برای خداست نه برای رسیدن به حال خوش و گرفتن حاجت و امثال این امور این است که وقتی از زیارت برگشت در قلبش حال بندگی و سرشکستگی و ذلّت بیشتر شده باشد؛ معلوم می‌شود با این زیارت به طرف خدا حرکت کرده است. مثلاً بنده قبل از پیاده‌روی اربعین در قلبم برای خودم کسی بودم. جلوی دوست و رفیق برای خودم پرونده‌ای باز کرده بودم. اگر کسی به من حرفی می‌زد به من بر می‌خورد؛ بعد از برگشت با خودم می‌گویم من چه کسی هستم؟ من که برای خودم شأن و منزلتی ندارم

محاسبه اخلاص در عمل اخلاص از اموری است که انسان باید برای آن عمر بگذارد و روی آن تمرکز داشته باشد. ائمه علیهم‌السّلام به ما دستور داده‌اند که در طول روز محاسبه داشته باشید و اعمال خودتان را حساب و کتاب کنید. بزرگان فرموده‌اند یک بخش مهم محاسبه، محاسبهٔ اخلاص عمل است. ما حساب می‌کنیم که الحمدلله امروز نمازهایم را اوّل وقت خواندم، به کسی اهانت نکردم، وفای به عهد داشتم، مال حرام نخوردم و تا شب همهٔ کارهایم خوب بود اما اولیای الهی می‌گویند اینها به تنهایی کفایت نمی‌کند. بررسی کن چه مقدار از این اعمال سبب شد که تو در قلبت شکسته‌تر شده و پایین بیایی و چه مقدار سبب شد که برای خودت شأن و منزلتی قائل شوی؟ آن وقت با این معیار اعمالت را بسنج که آیا مورد قبول قرار گرفته یا خیر؟

سیه رویی ز ممکن در دو عالم جدا هرگز نشد و الله أعلم انسان هیچ وقت چیزی ندارد. هر چه دارد، از آنِ خدا و امانت است. همه متعلّق به خدا و اولیاء اوست. اگر انسان روی اینها حساب و کتابی باز کرده باید به زیارت برود و در زیارت بفهمد که چیزی نیست و شأنی ندارد و با دست خالی برگردد و اعتراف کند که خدایا! من چیزی ندارم و دستم خالی است؛ این یعنی اخلاص.

انسان باید زحمت بکشد و با نفسش مبارزه و جهاد کند. با مجاهدت و ایثار و صداقت و انفاق و مبارزه با نفس است که عشق می‌آید، ولی بالاخره باید منتظر آمدن این عشق و محبّت باشد.

خدای متعال به زبان بی‌زبانی می‌فرماید: ای بندهٔ من! از اینها دل بکن و به آغوش من بیا. من اگر راه را برای تو باز بگذارم تو می‌خواهی کلّ مال دنیا را داشته باشی و همهٔ جاه و مقام و اعتبارات را به سوی خودت بکشی در حالی‌که اگر به دنبال اینها بروی از من باز می‌مانی.

علامت این که زیارت انسان برای خداست نه برای رسیدن به حال خوش و گرفتن حاجت و امثال این امور این است که وقتی از زیارت برگشت در قلبش حال بندگی و سرشکستگی و ذلّت بیشتر شده باشد؛ معلوم می‌شود با این زیارت به طرف خدا حرکت کرده است. مثلاً بنده قبل از پیاده‌روی اربعین در قلبم برای خودم کسی بودم. جلوی دوست و رفیق برای خودم پرونده‌ای باز کرده بودم. اگر کسی به من حرفی می‌زد به من بر می‌خورد؛ بعد از برگشت با خودم می‌گویم من چه کسی هستم؟ من که برای خودم شأن و منزلتی ندارم. مردم می‌گویند به زیارت می رویم تا با دست پُر برگردیم. اما بعضی از اهل دل می‌گویند دعا کن بعد از زیارت با دست خالی برگردی. نه این که با دست پُر بروی و آنجا دستت خالی شود و برگردی بلکه بفهمی دستت خالی است؛ الآن هم دستت خالی است.

انس و لقاء خدا شیرینی و لذّتی دارد که اگر در کام کسی بیاید، دنیا و مافیها که هیچ! اگر آخرت را هم به او بدهند، باز هم از محبّت خدا دست‌بردار نیست.

مرحوم شیخ رجبعلی خیاط می‌فرماید: در مکاشفه‌ای فرهاد را دیدم و به او گفتم: «عاقلانه بود تو این همه عاشق شیرین بودی؟ می‌رفتی عاشق خدا می‌شدی؟ باید عاشق خدایی شد که شیرین‌ساز و شیرین‌آفرین است». فرهاد با حسرت آهی کشید و گفت: «راست می‌گویی. در دنیا کسی نبود که به ما بگوید و تذکّر بدهد که شیرین‌آفرین بهتر از شیرین است. اگر کسی بود که به ما تذکر می‌داد شاید به دنبال عشق خدا می‌رفتیم و در محبّت شیرین گیر نمی‌کردم».

انسان باید در ابتدا با تمام وجود درک کند که از اصلاح خویش عاجز است و برای اصلاح خودش و نیّتش باید دست گدایی به درگاه خدا دراز نماید. اگر انسان این نکته را فهمید آن وقت صبح و ظهر و شب در خانهٔ خدا می‌رود و از خدا می‌خواهد در وجودش اخلاص بیاید. تا وقتی انسان احساس کند خودش می‌تواند اخلاص را در خودش ایجاد نماید، هیچ وقت به این هدف نمی‌رسد. زیرا اخلاص یعنی اعتراف بنده به یکی بودن و همه کاره بودن خداوند متعال و اعتراف به فقیر و محتاج بودن خویش. اگر بنده از ابتدا فکر کند خودش کسی هست و خودش می‌تواند و بی‌نیاز از خداست، هیچ گاه اخلاص به وجود نمی‌آید. لذا کسانی که اهل اخلاص هستند آن را از در خانهٔ خدا گدایی می‌کنند و به دست می‌آورند.

یک بار بیماری را آوردند که در حال مرگ بود. دستگاهی که شوک وارد می‌کند را به این بیمار وصل کردیم ولی کار نکرد با این که این دستگاه‌ها از قبل تست می‌شوند و آماده به کار هستند. چون وضعیّت مریض حاد بوده، دستگاه دوّم را آوردند ولی آن هم کار نکرد. دستگاه سوم هم همین طور. مریض از دنیا رفت. بیمار که از دنیا رفت دوباره دستگاه‌ها را امتحان کردیم، دیدیم همه آنها کار می‌کنند. فهمیدیم که اراده خدا بر این نبوده که او زنده بماند.