کتاب راز ماندگاری ایران

کِیِرکه‌گارد در پاسخ به این سؤال که «شاعر کیست؟» می‌گوید: «وجودی ناشاد که رنج‌های نهانی قلب او را صدپاره کرده است، ولی لبانش را چنان ساخته‌اند که هرگاه آهی یا ناله‌ای از آن‌ها برمی‌خیزد چنان است که گویی نوای دل‌انگیز موسیقی به گوش می‌رسد.»

ما پریشان‌نظران خود گرهِ کار خودیم این چه حرفی است که سررشته به دست ما نیست؟

سعدی در یکی از خون‌بارترین روزگاران تاریخ جهان زندگی کرد. سقوط آدمی را به فرودترین جایگاه اخلاق و رذالت مشاهده کرد. بااین‌همه، عشق را، که شرف آدمی را در شناخت آن می‌دانست، فراموش نکرد و یکی از زیباترین نغمه‌های عاشقانهٔ جهان را در زبان فارسی به وجود آورد.

سخت کمیاب است آن گوهر که من می‌جویمش

من و اندیشهٔ آغوش محال است در خلوت عشّاق هوس راه ندارد

می‌گویند شعر از در و دیوار می‌بارد، شاعر کسی است که بتواند آن‌ها را جمع کند. به قول سپهری: باد و گلبرگ و درخت / هیچ‌کس نیست ولی / کاین همه قافیه را / از زمین جمع کند. امّا صائب جمع می‌کرد. دراین‌باره داستان‌ها گفته‌اند. ما آن داستان‌ها را چه بپذیریم و چه نپذیریم، از خود دیوان صائب می‌توانیم به قدرت مضمون‌یابی او پی ببریم و مضمون‌یابی نیز چیزی نیست مگر ویژگی ذهنی که می‌تواند با همه‌چیز ارتباطی درونی برقرار سازد. طبیعت و اشیا و حوادث را به درون ببرد. درونی بکند و در شعر منعکس سازد.