کتاب اشکانیان فرمانروایان فراموش شده

ایرانیان با شنیدن گزارش سفیران فهمیدند که حملهٔ رومیان قطعی است و باید آمادهٔ دفاع شوند. رومیان دو راه برای حمله به ایران داشتند: نخست گذر از منطقهٔ کوهستانی شمال‌غرب و حمله به ماد؛ دوم پیشروی در میانرودان و حمله به سلوکیه. بیشتر سرداران ایرانی بر این باور بودند که رومیان راه کوهستانی شمال‌غربی را برمی‌گزینند، زیرا در آن زمان روابط دولت اشکانی و شاهان ارمنستان تیره بود، همچنین پیاده‌نظام رومی در این منطقهٔ کوهستانی از حملهٔ کارآمدترین بخش ارتش اشکانیان یعنی سواره‌نظام کماندار در امان بود.

در ساختار دولت اشکانی دو مجلس برای تأثیرگذاری بر تصمیم‌های پادشاه وجود داشت: «مجلس مَهستان» (سنا) ویژهٔ بزرگان دودمان‌های ایرانی بود و مجلس شورای فرزانگان و موبدان که نفوذ آن از شورای مهستان کمتر بود (دیاکونوف ۱۳۵۱، ۶۱).

پس از مرگ سلوکوس پسرش آنتیوخوس یکم که مادرش ایرانی بود به پادشاهی رسید. او کاردانی و قدرت پدرش را نداشت و بیشتر سال‌های پادشاهی‌اش درگیر سرکوب ناآرامی‌های داخلی و جنگ‌های خارجی بود. در دوران او جنگ‌های فرسایشی و طولانی‌ای بین سلوکیان و بطلمیوسیان مصر بر سر فرمانروایی بر سوریه در گرفت و ده‌ها سال ادامه یافت. دولت سلوکی پس از مرگ آنتیوخوس یکم در سال ۲۶۱ ق.م وارد دورهٔ طولانی‌ای از ضعف و آشفتگی شد. در همین دوران بود که دولت اشکانیان در شمال‌شرق ایران پایه‌گذاری شد و بسیاری از فرمانروایان محلی ایران مستقل شدند.

شکست کراسوس در سالنامه‌های رومی همچون یکی از شوربختی‌های بزرگ تاریخ روم ثبت شد و چنان هراسی به دل رومیان انداخت که به‌تدریج این عقیده بین تاریخ‌نگاران رومی رایج شد که در جهان دو ابرقدرت یا قدرت بزرگ وجود دارد: یکی شاهنشاهی اشکانی در شرق و دیگری امپراتوری روم در غرب (وُلسکی ۱۳۸۳، ۱۵۱).

در زمانه‌ای که مرزهای شمالی روم دریاهای سرد شمال فرانسه، مرزهای غربی آن اقیانوس اطلس و مرزهای جنوبی‌اش صحرای بزرگ آفریقا بود، ایرانیان یگانه مردم جهان بودند که مرز تازه‌ای برای روم تعیین کردند: رود فرات، مرزی که گذر از آن برای رومیان یادآور خاطره‌های بسیار دردناکی شد.

۲. درخت کاج: مسیحیان در جشن زادروز مسیح درخت همیشه‌سبز کاج را با ستاره و ماه می‌آرایند. امروزه می‌دانیم که درخت کاج، ستاره و خورشید نمادهای مهم ایزد مهر بوده‌اند و به احتمال زیاد این نمادها از مهرپرستی به مسیحیت راه یافته‌اند.

کوشش‌های آن‌شی‌گائو را دو مبلغ بودایی دیگر ادامه دادند: یکی از آن‌ها فردی ایرانی به نام «آن‌سوآن» و دیگری فردی چینی بود. این سه نفر پایه‌گذاران آیین بودایی در چین به شمار می‌روند و در متن‌های تاریخی این کشور «سه فرد بی‌بدیل» لقب گرفته‌اند (تجدد ۱۳۷۹، ۳۷۱). آن‌سوآن تاجری پارتی (خراسانی) بود که در سال ۱۸۱ م به چین رفت و نخست فرمانده کل سواران امپراتور چین شد، ولی اندکی بعد کناره‌گیری کرد و راهبی بودایی شد. او در مدرسه‌ای که هم‌میهنش بنیان گذاشته بود به ترجمهٔ آثار بودایی پرداخت و یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های تاریخ آیین بودا در چین شد (همان، ۳۷۲).