کتاب گم گشته در اندیشه

اگر برای پول کار کنم و پول را برای نیازهای اولیهٔ زندگی خرج و زندگی‌ام را براساس کار تنظیم کنم، زندگی من چرخهٔ باطلی از کار برای کار است. مثل این است که بستنی بخرید و سریعاً آن را به‌خاطر پول بفروشید تا باز بستنی بخرید و آن را بفروشید (و دوباره این کار را تکرار کنید). این مثال با کارکردن برای پول و تبدیل چک به نقدینگی برای خرج‌کردن، تفاوت چندانی ندارد.

«قدرت حافظه شگفت‌انگیز است، شگفت‌انگیز! خدای من، گویا اتاقی بی‌کران درون من است. چه‌کسی می‌تواند به عمیق‌ترین بخش آن دست یابد؟ قوهٔ روح من است و به طبیعتم تعلق دارد. درواقع، نمی‌توانم به تمام آنچه هستم دست یابم. بنابراین ذهن آن‌قدر بزرگ نیست که خود را درون خودش جا دهد: اما آن بخشی که نمی‌تواند خود را درون خودش جای دهد کجاست؟

«من به خوب‌بودن اهمیت می‌دهم، خیلی زیاد.

زمانی که از خود پرسیدم تکلیف درآمدم چه می‌شود، به بن‌بست رسیدم. چه‌کسی می‌توانست این‌گونه زندگی کند؟ اما چه کار دیگری از من برمی‌آمد؟

اگر یادگیری به‌سادگی نوعی لذت مانند ماساژ یا قدم‌زدن در ساحل است، آیا آن‌طور که باید ارزش دارد؟ فکر نمی‌کنم، چراکه انسان باید چیزی بیش از ابزاری برای لذت‌هایش باشد.

برای ما که قدرت یا بینش آن را نداریم که جایی ساکت برای گوشه‌گیری بیابیم، شاید شکست بهترین مسیر برای پناه‌بردن به درونمان باشد.

برای اینکه بفهمم یادگیری بزرگ‌ترین دل‌خوشی من است، به دلیل و منطق نیاز نداشتم.

خانواده‌ام دغدغه‌های فکری را ابزاری برای رسیدن به هدف نمی‌دانست. آن را راه‌وروش آماده‌شدن برای زندگی نمی‌دید، بلکه روشی برای وقت‌گذرانی‌های باارزش می‌پنداشت.

یک‌بار هنگام انجام آزمایشی در آزمایشگاه کالج، برحسب تصادف در معرض مقدار زیادی الکتریسیتهٔ ساکن قرار گرفتم؛ گویی همه‌چیز متوقف و دوباره آغاز شد، گویی کسی دکمهٔ ریسِت من را زده باشد،

زمانی که به دنیای بیرون نگاه می‌کردم، عذاب و بی‌نظمی عظیمی می‌دیدم و کاری از دستم برنمی‌آمد. کم‌کم سطحی‌بودن زندگی دانشگاهی بر من نمایان شد.

همان‌طور که سال‌های نارضایتی کش می‌آمد، ناراحتی من هم غیرقابل‌تحمل می‌شد.

نیازهایمان معمولاً در وجود ما دفن شده‌اند؛ عاملی بیرونی ما را جذب می‌کند یا هزاران تکه می‌شود و موانع سر راهش را می‌شکند. به‌این‌ترتیب نیازهایمان راهشان را به بیرون پیدا می‌کنند. استیو مارتین علاقه دارد از دید فلسفی به دنیا نگاه کند، درحالی‌که مارتین ایدن روح زندگی را در کلمات می‌یابد؛ هیچ‌کدام از آن‌ها در قالب استفادهٔ ابزاری از یادگیری نمی‌گنجد. هر دو با آنچه درون خود یافته‌اند، تغییر می‌کنند.

سرخوردگی در عشق یا کار می‌تواند ما را به‌سمت الکل، کار افراطی یا هیجان ناپایدار بکشاند.

در بهترین حالت، این زندگی اگر هم وجود داشته باشد بسیار کمیاب است.

ارسطو معتقد بود هدف نهایی ما باید به‌خاطر ذات خودش انتخاب شود. درغیراین‌صورت، کارهایمان توخالی و بیهوده خواهد بود.

مشخص است که اگر به اهداف کوچک‌تر دست نیابم، اعمالم بیهوده است.

آرنولد بِنِت سکولار هم‌دورهٔ او در کتاب چگونه ۲۴ ساعت روز را زندگی کنیم می‌گوید: «روزانه نیم ساعت تفکر متمرکز و سه روز مطالعهٔ نود دقیقه‌ای در هفته کافی است.»(۶)

چه‌بسا فراغت با شرایط کاری دشواری که دیگران معین می‌کنند نابود شود. همچنین با استرس‌های تحمیلی زندگی بدون خواست ما یا با رفتارهای وسواسی که آگاهی و فکر ما را می‌بلعد، یا با انتخاب‌های خودمان خراب شود.

شاید اگر اینشتین به انزوا و گوشه‌گیری و پناه‌بردن به دنیای ریاضیات و طبیعت عادت نداشت، این شکست برایش موفقیت‌آمیز نبود. خواهرش می‌گوید زمانی که کودکی بیش نبود «حتی در میان گروه بزرگ و شلوغ، با قلم و کاغذ به کاناپه پناه می‌برد، دوات را روی دستهٔ کاناپه می‌گذاشت و خودش را به مسئلهٔ ریاضی می‌سپرد، طوری‌که انگار سروصدای زیاد نه‌تنها اذیتش نمی‌کرد، بلکه به او انگیزه می‌داد.»

آنتونیو گرامشی، رهبر کمونیست ایتالیایی به‌مدت یازده سال زندانی دولت فاشیست موسولینی بود. در این زمان سلامت او به‌شدت افت کرد و درنهایت در چهل‌وشش سالگی منجر به مرگش شد. طی آن دوران، هرآنچه به دستش می‌رسید می‌خواند و مجموعه‌ای سه‌هزار صفحه‌ای از یادداشت‌ها و نامه‌هایش را تهیه کرد که به‌طور قاچاقی به‌دست دوستان و پیروانش رسید. پس از دستگیری نوشت: «با این ایده شکنجه می‌شوم (تصور می‌کنم برای زندانیان خوب باشد): بنا به ایدهٔ پیچیدهٔ گوته، باید کاری ابدی انجام دهم، ایده‌ای که می‌دانم پاسکولی با آن ما را به‌شدت عذاب داد. درنهایت، قصد دارم طبق برنامهٔ ازپیش‌تعیین‌شده، خود را به‌شدت و به نحو نظام‌مند با موضوعی سرگرم کنم که برایم جذاب است و زندگی درونی‌ام را متمرکز می‌کند.»

بنا به داستانی قدیمی، دادستان در دادگاه به او اشاره می‌کند و می‌گوید: «باید به‌مدت بیست سال، این مغز را از فعالیت بازداریم!»(۲۰)

سنت آگوستین، نظریه‌پرداز و فیلسوف، دربارهٔ گریز شخص خردمند در حریم خصوصی و عبور از امر زودگذر به امر پاینده و دائمی می‌نویسد: «پس وقتی می‌کوشیم عاقل باشیم، چه می‌کنیم؟ آیا با تمام قوا تلاش نمی‌کنیم روحمان را جمع کنیم، جای پایمان را محکم کنیم تا دیگر به کالاهای خصوصی وابسته نباشیم که مقید به امور زودگذر است، درعوض، وابستگی به زمان‌ها و مکان‌ها را کنار بزنیم و آنچه را که همیشه یکسان است درک کنیم؟»(۲۷)