کتاب تاثیر علم بر اجتماع

بنابراین، من فکر می‌کنم تا زمانی که دموکراسی‌های قوی وجود دارد بالاخره دموکراسی در جهان پیروز خواهد شد و بر پایه این اندیشه است که به خود اجازه می‌دهم تا حدّ مستدل و متوسطی نسبت به آینده خوش‌بین باشم. دیکتاتوری‌های علمی سرانجام نابود خواهند شد، چون نمی‌توانند به اندازه کافی علمی باشند.

مارکس با اینکه خودش افکار مدینه فاضله و سازندگان حکومت‌های خیالی را به باد مسخره می‌گرفت و استهزا می‌کرد با وجود این، خود و شاگردش لنین در زمره آنها به شمار می‌رفتند. لنین این مزیت منحصر بهفرد را داشت که چنین دولت خیالی را به صورت یک حکومت نیرومند و قوی ایجاد کند، وی در تاریخ بیشتر از هرکس به حکومت و سلطنت فلاسفه، که خواست افلاطون بود؛ نزدیک شده است. علت اینکه نتایج مطلوبی حاصل نشده است، اشتباهات فکری مارکس و لنین است. گرچه مبنای این اشتباهات را باید در احساسات دیکتاتوری این دو نفر جستجو کرد.

بخشی از زندگی، شاید هم بخش عمده‌ای از آن بایستی به غریزه احساسات خود به خودی انسان واگذار شود. وگرنه چنانچه قرار باشد که همه امور زندگی تحت اسلوب واحدی درآید خفقان فکری و روحی پدید خواهد آمد.

سیستم حکومت اشرافی درجات شدت و ضعف دارد و این درجات برحسب تعداد بیشتر یا کمتری که از افراد یک جامعه از شرکت در حکومت محرومند معین می‌شود.

تکامل کنترلی که بالنتیجه دولت بر روی افکار و عقاید مردم پیدا می‌کند از جهات مختلفی به تکنیک علمی بستگی دارد: جایی که همه بچه‌ها به مدرسه می‌روند و کلیه مدارس توسط دولت کنترل می‌شود، هیئت حاکمه می‌تواند از ورود هرگونه فکر و عقیده‌ای که مخالف اصول اعتقادی حکومت باشد به مغز جوانان جلوگیری کند. چاپ و نشر هر چیزی بدون کاغذ غیرممکن است و کاغذ نیز متعلق به دولت است. رادیو و سینما و هر دستگاه تبلیغاتی دیگر در انحصار حکومت می‌باشد. تنها امکانی که برای تبلیغات غیرمجاز باقی می‌ماند صحبت‌های در گوشی افراد با یکدیگر است.

تردیدی ندارم در صورتی که در خلال پانزده سال آینده جنگی رخ ندهد تکنیک علمی جنگی روسیه در پایان این دوره به طور قابل توجهی نسبت به تکنیک غرب ضعیف‌تر خواهد بود و عامل این ضعف را می‌توان در وضع دیکتاتوری موجود جستجو کرد.

در یک سیستم اجتماعی خوب هرکس در آن واحد تا آنجا که ممکن است: یک قهرمان، یک فرد عادی و جزئی از ماشین خواهد بود.

ولی در هر صورت هنرمند یا نویسنده در هنگام جوانی باید کار خلاقه خود را از ماشین اقتصادی دور نگاهدارد و به کاری مشغول شود که ارزش آن در نظر اولیاء امور معلوم باشد، زیرا اگر بخواهد از خلاقیت خود برای امرار معاش استفاده کند، تحت سانسور جاهلانه این مقامات قرار می‌گیرد و به ذوق و کار او لطمه وارد می‌شود.

در هنر و ادبیات چنین نیست. از یک طرف آزادی بیشتری امکان‌پذیر است، زیرا از دولت تقاضای دستگاه‌های پر خرج و عریض و طویل نمی‌شود. ولی از طرف دیگر تعیین استعداد و لیاقت بیشتر مشکل‌تر است. هنرمندان و نویسندگان متقدم بدون استثناء در مورد نسل جوان و متأخر در اشتباه هستند؛ دانشمندان قدیمی تقریبا همیشه هنرمندان و نویسندگان جدید را محکوم می‌کنند. در صورتی که بعدا معلوم و آشکار می‌شود که از میان این هنرمندان اشخاص خوش ذوق، با قریحه سرشار نیز یافت می‌شوند. به همین دلیل مؤسساتی از قبیل فرهنگستان فرانسه و یا آکادمی سلطنتی انگلیس اگر مضرّ نباشند؛ فایده‌ای هم در بر ندارند. برای تشخیص لیاقت و استعداد هنری روش محسوسی وجود ندارد.

برای کسانی که انسان را شایسته پرستش و ستایش نمی‌دانند؛ جهان پراگماتیسم بسیار کوچک و ناچیز است. گویی که این فلسفه چیزهایی را که به زندگی ارزش و اعتبار می‌دهد از آن خارج می‌سازد و یا از بین بردن شکوه و جلالی که انسان در این جهان می‌بیند از اعتبار و ارزش انسان نیز می‌کاهد.

هنگامی که تعصب در یک مرام داخل شود عامل نفرت بیش از هر چیز دیگر حکمفرما می‌شود. مردمی که می‌گویند طرفدار طبقه کارگر هستند، غالبا در واقع دشمن طبقه ثروتمند می‌باشند. برخی از مردمی که می‌گویند: «شما باید همسایه خود را مثل خود دوست بدارید» به خودحق می‌دهند که کسانی را که چنین نباشند، مورد تنفر قرار دهند. چون اینگونه اشخاص اکثریت بزرگی را تشکیل می‌دهند، از مرام و رویه‌ای که ایشان دنبال می‌کنند مهر و محبت قابل ملاحظه‌ای عایدشان نمی‌شود.

عصر ما به چند چیز احتیاج دارد و بایستی از چند چیز دوری جوید، در این عصر؛ ما به همدردی و خیراندیشی نیازمندیم. در این عصر ما به دانش احتیاج داریم و می‌بایست افسانه‌های خوشایند و بی‌اساس را از مغز خود خارج کنیم. بالاتر از همه ما نیازمند به شجاعت و امیدواری و حس خلاقیت هستیم. اما چیزهایی که باید از آنها اجتناب نمود چیزهایی است که عصر ما را به لبه پرتگاه کشانیده است و عبارتند از: بی‌رحمی، حسد، رقابت، بی‌جهت و بدون دلیل به صحت و قاطعیت ذهنی به چیزی اطمینان داشتن و بالاخره، چیزی که طرفداران فروید آن را میل به فنا و مرگ نامیده‌اند.