کتاب بازیگری (جلد اول)

خلاقیت از ممکن الهام می‌گیرد؛ نه از موجود و نه از واقع.

بازیگری که فقط برای خوشایند خودش به دنبال زیبایی برود، در حوضی نیم‌متری شلپ شلپ می‌کند، اما اگر به خاطر عشق به هنر به دنبال زیبایی رفتی، در اعماق اقیانوس غوطه‌وری.

عدم تعادل بین مادیات و معنویات، بیشتر از هر چیز و راحت‌تر از هر چیز، به هنر ضربه می‌زند. بدون دم، بازدمی در کار نیست. روح و روان آدم هم نیاز به دم و بازدم دارد. دم و بازدم روح، همان خلاقیت و کار هنری است. برای کار هنری کردن هم آدم باید کمی واقع‌بینی را کنار بگذارد. برای اینکه بتوانی کمی واقع‌بینی را کنار بگذاری، باید بدانی که زمین زیر پایت، آن‌قدرها هم که فکر می‌کنی سفت نیست. کمی راحت‌تر به زندگی نگاه کن تا بتوانی کار هنری هم بکنی.

عدم تعادل بین مادیات و معنویات، بیشتر از هر چیز و راحت‌تر از هر چیز، به هنر ضربه می‌زند. بدون دم، بازدمی در کار نیست. روح و روان آدم هم نیاز به دم و بازدم دارد. دم و بازدم روح، همان خلاقیت و کار هنری است. برای کار هنری کردن هم آدم باید کمی واقع‌بینی را کنار بگذارد. برای اینکه بتوانی کمی واقع‌بینی را کنار بگذاری، باید بدانی که زمین زیر پایت، آن‌قدرها هم که فکر می‌کنی سفت نیست. کمی راحت‌تر به زندگی نگاه کن تا بتوانی کار هنری هم بکنی.

پتک کوبیدن یک آهنگر را تقلید کنید. حالا شروع کنید به انجام یک‌سری حرکات درشت و کاملاً مشخص و واضح. حرکات را با جزئیات کامل انجام دهید. مثلاً، فرض کنید می‌خواهید چیزی را در جهت‌های مختلف پرتاب کنید. این شی‌ء خیالی را در دست بگیرید. آن را بالای سرتان ببرید، هلش بدهید، بکشیدش، روی زمین بغلتانیدش. برای انجام هر حرکت وقت و انرژی کافی بگذارید. عجله نکنید. نفستان را حبس نکنید و مواظب باشید حرکاتتان حالت رقص پیدا نکند. پس از انجام هر حرکت، استراحت کوتاهی بکنید. این تمرین‌ها، کم‌کم احساس آزادی و فشردگی زندگی را درونتان بیدار می‌کند. با تمام وجود در این احساسات غوطه‌ور شوید. چون این احساسات برای شما حکم عناصر روان‌شناختی پایه را دارند.

ناشیگری و دست‌وپاچلفتی بودن، بزرگ‌ترین دشمن خلاقیت بازیگر است. ممکن است نقشی که بازی می‌کنید، نقش یک آدم دست‌وپاچلفتی باشد، اما شما که نباید دست‌وپاچلفتی باشید. به قول ادوارد اگلستون: «هنرمند بیش از هر چیز به سبکی نیاز دارد». حتی اگر نقش یک آدم ناشی و دست‌وپاچلفتی را به شما دادند، باید آن را خیلی سبک و راحت بازی کنید. باید فرق بگذارید بین آن چیزی که بازی می‌کنید (نقش و درون‌مایهٔ اثر) و روش بازیگری‌تان (بازی و ابزارهای بیانی‌تان در ایفای نقش). اگر این مسئله خوب برایتان جا بیفتد، دیگر هیچ‌وقت ویژگی‌های خودتان را با طبیعت نقش قاطی نمی‌کنید.

خیلی از بازیگران کلّی زور می‌زنند و اداواطوار و مسخره‌بازی درمی‌آورند، بلکه از تماشاگر خنده بگیرند؛ دریغ از یک لبخند! بعضی‌ها هم با در اختیار داشتن همان ابزارها، آن‌قدر راحت و سبک بازی می‌کنند که چشم همه را می‌گیرند. لابد کار دلقک‌های بزرگ را دیده‌اید؛ گاهی وقت‌ها چنان زمین می‌خورند که با خودت می‌گویی، استخوان لگنش خرد شد، اما آن‌قدر راحت و ظریف این کار را می‌کنند که نمی‌توانی جلو خنده‌ات را بگیری.

در زندگی عادی هم مواظب حرکات و حرف‌هایتان باشید. چرت‌وپرت کمتر بگویید و حرکات بدنتان را کنترل کنید. البته، مواظب باشید دچار وسوسهٔ زیبا به نظر رسیدن نشوید.

ننشینید به چرت‌وپرت گفتن و گیر دادن به همدیگر. به‌جای زر زر کردن، بلند شوید و همان اتود را از نو انجام دهید.

هنرمند  و بازیگر در حقیقی‌ترین معنای کلمه  یعنی آدمی که چیزهایی را می‌فهمد و احساس می‌کند که از چشم بیشتر آدم‌ها پنهان است. پس، هنرمند باید برداشت شخصی‌اش را از امور به مخاطب منتقل کند. باید احساساتی را منتقل کند که مسائل مختلف در دل او برمی‌انگیزند. این انتقال، برای تماشاگر حکم وحی را دارد و برای هنرمند، مایهٔ خشنودی و خرسندی است. این انتقال اما با بدنی افلیج و اسیر مؤثرهای ضد هنری و غیرخلاق، ممکن نیست. بدن و صدا، تنها ابزارهای بازیگرند. باید این ابزارها را از قیدوبندهای ضد هنری رها کرد.

خیلی وقت‌ها، خودت را تکه‌پاره هم کنی، احساس لعنتی نمی‌آید که نمی‌آید؛ آن‌وقت مجبوری تظاهر کنی به آن احساس. بعضی شب‌ها هم بختت گل می‌کند و دست بر قضا، احساسی که می‌خواهی، درست در همان لحظه‌ای که می‌خواهی در درونت بیدار می‌شود. آن‌وقت امر برت مشتبه می‌شود که عجب تکنیکی داری. نه عزیزم، دماغت باد نکند، قضا بلا بوده است.