بریده‌هایی از کتاب روان شناسی اینترنت

فصل ۱.ما آنلاین‌ها چه کسانی هستیم اینترنت فرصتی بی‌انتها برای تولدی دوباره است. وبگرد ناشناس در سال ۱۹۹۳ کارتون مشهوری در هفته‌نامهٔ ادبی نیویورکر دو سگ را نشان می‌دهد که یکی مقابل صفحه‌کلید قرار دارد و سگ دیگر با تعجب به او نگاه می‌کند. سگی که مقابل صفحه‌کلید است یادآوری می‌کند: «در اینت

کرده‌ام: ۱. احساس ناشناس بودن؛ ۲. کنترل سطح در معرض دید دیگران بودن؛ ۳. کنترل ارتباطات؛ ۴. سهولت دستیابی به افراد همفکر؛ ۵. در دسترس بودن در هر زمان و مکانی؛ ۶. احساس برابری؛ ۷. لذت وبگردی به‌عنوان سرگرمی. این فواید ویژه نه‌تنها در این فصل بررسی خواهند شد، بلکه در سراسر این کتاب نیز بررسی خواهند شد. ما این فواید را هفت شگفت‌انگیز می‌نامیم. بنابراین بیایید با این شروع کنیم که چگونه هفت مؤلفهٔ شگفت‌انگیز ما را به‌عنوان وبگرد تحت تأثیر قرار می‌دهند (آمیچای  هامبورگر، ۲۰۱۳).

احساس ناشناس بودن ناشناس بودن به این معنی است که افراد هویت واقعی‌شان را از دیگران پنهان می‌کنند. به این فکر کنید که بتمن توانایی‌های خارق‌العاده‌اش را به‌گونه‌ای به‌نمایش بگذارد که بروس وین، بیلیونر و خیّر آمریکایی، در زندگی روزانه‌اش آن‌گونه است. اگر دربارهٔ ابرقهرمان‌ها فکر کنید، می‌بینید که بسیاری از آن‌ها از نقابی استفاده می‌کنند که نمادی از تبدیل قدرت ضعیف به قوی است.

این سؤال پیچیده‌ای است و پاسخ آن به عوامل بسیاری بستگی دارد: شخصیت، هویت، نیازها، علایق و انگیزه‌ها در یک زمان خاص، ماهیت مناسبت و قوانین رفتاری آن مناسبت خاص. چه چیزی ممنوع است؟ چه چیزی مجاز است؟ چه چیزی پیشنهاد شده است؟ احساسی که در فضای سایبری دارید شبیه حضور در آن مهمانی است. به‌طور کلی وقتی ما در یک گفت‌وگو، یک بازی فانتزی، یا یک صفحهٔ گفت‌وگوی دوطرفهٔ ناشناس هستیم، به خودمان اجازه می‌دهیم که رفتار آزادانه‌تری داشته باشیم (هرچند بدون دلیل، اما احتمالاً به قوانین آن سایت احترام می‌گذاریم).

برخی از پروفایل‌های ساختگی، شخصی مشهور یا حتی ساختگی را نشان می‌دهند و افراد کمی باور می‌کنند که یک فرد واقعی پشت آن پروفایل باشد، مانند انتخاب باب اسفنجی یا مرد عنکبوتی. اما برخی دیگر تلاش می‌کنند از فریب‌های پیچیده‌تری استفاده کنند، مثل در معرض دید نبودن. مهم است این نکته را بدانیم که مفهوم ناشناس بودن وبگرد امری ذهنی است. در بسیاری از سایت‌ها، بازدیدکنندگان فکر می‌کنند ناشناس هستند، درحالی‌که مدیر وب آن‌ها را می‌شناسد. با این حال آن‌ها این واقعیت را نمی‌دانند و همچنان فکر می‌کنند که ناشناس‌اند و این فکر رفتار آن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ یعنی درصورتی که شک کنند ممکن است شناسایی شوند، رفتار آن‌ها متفاوت خواهد بود. بین ناشناس بودن و صرفاً داشتن توهم ناشناس بودن مرز باریکی وجود دارد. برای مثال ممکن است افراد عکس‌های خودشان را در سایتی بفرستند و تصور کنند آن سایت خصوصی و امن است،

بسیاری از افراد ممکن است احساس بسیار منفی‌ای دربارهٔ ظاهر خود پیدا کنند؛ آن‌ها تصور می‌کنند جذاب نیستند، چون اضافه وزن یا کمبود وزن دارند، بسیار قدبلند یا بسیار قدکوتاه هستند، پوستشان بسیار تیره یا خیلی رنگ‌پریده است. این تصور منفی دربارهٔ جسم و بدن معمولاً حس اعتمادبه‌نفس را ضعیف می‌کند (گریلو و همکاران، ۱۹۹۴) و هر تعاملی بین فرد و محیط اجتماعی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. اینترنت این امکان را به افراد می‌دهد تا از جسمشان جدا گردند، از زندان ظاهر فیزیکی‌شان رها شوند و خودشان را آن‌طور که می‌خواهند نشان دهند. البته ممکن است این امر باعث شود وبگردها مطمئن‌تر، فریبنده‌تر، یا بامزه‌تر به‌نظر برسند، ممکن است موجب شود خودشان را جوان‌تر نشان دهند یا به‌لحاظ فیزیکی، وانمود کنند که جذاب‌ترند، یا نسخه‌ای فانتزی از خودشان را به‌نمایش بگذارند.

کنترل سطح در معرض دید قرار گرفتن به‌لحاظ فیزیکی در بسیاری از سایت‌ها، از جمله بیشتر صفحه‌های گفت‌وگوی متنی، جزئیات فیزیکی شما دیده نمی‌شود. این نکتهٔ مهمی است و ارزش آن را دارد که درباره‌اش فکر کرد. ظاهر فیزیکی ما، یا دقیق‌تر بگوییم تصویر بدنمان، تأثیر زیادی بر حس اعتمادبه‌نفس ما دارد. در دنیای مدرن، تصویر بدن ما به‌شدت تحت تأثیر آن دسته از پیام‌های رسانه‌ای قرار دارد که مدام به ما می‌گویند تا چه حد مرد یا زن ایدئالی به‌نظر می‌رسیم. اگر به‌طور مدام، در معرض چنین پیام‌هایی باشیم، بسیاری از افراد ممکن است احساس بسیار منفی‌ای دربارهٔ ظاهر خود پیدا کنند؛ آن‌ها تصور می‌کنند جذاب نیستند، چون اضافه وزن یا کمبود وزن دارند، بسیار قدبلند یا بسیار قدکوتاه هستند، پوستشان بسیار تیره یا خیلی رنگ‌پریده است.

آزادی‌شان باشد. در شبکه‌های اجتماعی، حتی بعضی از افراد ضرورتاً خودشان را دقیقاً همانی که هستند نشان نمی‌دهند. بسیاری از افراد زمان زیادی را صرف ساخت و طراحی یک پروفایل ایدئال می‌کنند، چون نگران هستند که دیگران چه فکری دربارهٔ آن‌ها می‌کنند. تصاویر پروفایل مثال واضحی از این موضوع هستند. این تصاویر بخش مهمی از پیام شخصی کاربر را انتقال می‌دهند. برخلاف اینکه بسیاری از کاربران وب قصد دارند خودشان را منحصربه‌فرد و غیرمعمولی نشان دهند، تصاویر پروفایل معمولاً از شیوه‌ای پیش‌بینی‌شدنی الگو گرفته‌اند: پسرها در استخر عکس می‌گیرند، درحالی‌که نیمی از بدن آن‌ها در آب است و بازوهای عضلانی‌شان «به‌صورت تصادفی- لبهٔ استخر قرار دارد؛

آزادی‌شان باشد. در شبکه‌های اجتماعی، حتی بعضی از افراد ضرورتاً خودشان را دقیقاً همانی که هستند نشان نمی‌دهند. بسیاری از افراد زمان زیادی را صرف ساخت و طراحی یک پروفایل ایدئال می‌کنند، چون نگران هستند که دیگران چه فکری دربارهٔ آن‌ها می‌کنند. تصاویر پروفایل مثال واضحی از این موضوع هستند. این تصاویر بخش مهمی از پیام شخصی کاربر را انتقال می‌دهند. برخلاف اینکه بسیاری از کاربران وب قصد دارند خودشان را منحصربه‌فرد و غیرمعمولی نشان دهند، تصاویر پروفایل معمولاً از شیوه‌ای پیش‌بینی‌شدنی الگو گرفته‌اند: پسرها در استخر عکس می‌گیرند، درحالی‌که نیمی از بدن آن‌ها در آب است و بازوهای عضلانی‌شان «به‌صورت تصادفی- لبهٔ استخر قرار دارد؛

کنترل زیاد ارتباطات رسانهٔ اینترنت به ما این امکان را می‌دهد تا روابطمان را در تماس‌های اجتماعی کنترل کنیم، همچنین علاقه‌مندمان می‌کند که از طریق محتوای پیام‌هایمان شناخته شویم. وقتی متن نامه‌ای الکترونیکی (ایمیل) را می‌نویسیم یا پروفایلمان را در شبکه‌ای اجتماعی به‌روزرسانی می‌کنیم، دقیقاً توجه می‌کنیم که دوست داریم چه تصویری از خودمان را نشان دهیم. ما به‌شدت تصاویر و پیام‌هایمان را کنترل می‌کنیم؛ این توانایی اصلاح و کنترل زیاد واکنش خودمان با واکنشی فوری که به رودررو شدن یا تماس تلفنی نیاز دارد، در تضاد است.

این مسئله به‌طور متناقض به‌دلیل مشابهی اتفاق می‌افتد؛ اینترنت شما را قادر می‌سازد به‌سادگی فرد دیگری را دور بزنید. احتمالاً قرار ملاقات آنلاین شما خسته‌کننده است، مطلوب بودن جامعهٔ مجازی شما را از رویارویی چهره‌به‌چهره بازمی‌دارد، چون افراد آنلاین «واقعی می‌شوند- یا دست‌کم به‌سرعت واقعی می‌شوند. در فصل سوم که بر روابط عاشقانه تمرکز دارد، بیشتر دراین‌باره صحبت می‌کنیم.

سهولت دستیابی به افراد همفکر تصور کنید در مینه‌سوتا زندگی می‌کنید و دوستدار فوتبال حرفه‌ای هستید. در واقع طرفدار تیم زلزلهٔ سن خوزه هستید. شانس اینکه بتوانید به‌عنوان هوادار، از نزدیک، شاهد آن بازی باشید تقریباً صفر است. اما اینترنت معنی دیگری دارد؛ در اینترنت صدها میلیون کاربرد وجود دارد و با فناوری کارآمد به‌صورت نظام‌مند افراد و گروه‌ها را پیدا می‌کند. به این ترتیب می‌توانید طرفداران و سرگرمی‌هایی را در گروه‌های سازماندهی‌شده پیدا کنید که گروه‌های وابستگی نامیده می‌شوند. این گروه‌ها بسیار گسترده‌اند و دنبال کردن آن‌ها متداول نیست. وقتی شما گروه درست را پیدا می‌کنید، احتمالاً کاربرانی هستند که به‌سرعت بخش مهمی از زندگی شما خواهند شد.

احساس برابری اینترنت از ابتدا به‌عنوان عرصه‌ای از برابری درنظر گرفته می‌شد. بسیاری معتقدند کار گروهی و احساس با هم بودن با بیگ‌بنگ اینترنت به‌عنوان رسانه‌ای برابر و مساوی به آن‌ها داده شده است. این ایده که با فلسفهٔ وب ۰.۲ تقویت شد، به تجربهٔ محتوای تولیدشده به‌وسیلهٔ کاربران، سهولت استفاده و محتوای جذاب اهمیت می‌دهد. با چنین فلسفه‌ای، تعجبی ندارد که افراد احساس کنند هر فرد آنلاینی می‌تواند ابراز عقیده کند و این سهولت برای مدیریت ابزارهایی که چنین تجربه‌ای را خلق می‌کنند، مثل بلاگرها، انجمن‌های گفت‌وگوی دوطرفه، سایت‌های اشتراک‌گذاری ویدئو همچون یوتیوب و شبکه‌های اجتماعی مثل فیس‌بوک، وجود دارد.

لذت وبگردی به‌عنوان سرگرمی وبگردی لذت‌بخش است. از آنجا که وب‌سایت‌ها بر سر علاقه، وقت و پول مردم با هم رقابت می‌کنند، موجب رشد سرمایه‌گذاری برای بهبود تجربهٔ کاربر می‌شوند. مالکان وب‌سایت می‌دانند که باید کاربر را درظرف چند ثانیه بقاپند، وگرنه ممکن است آن‌ها را برای همیشه ازدست بدهند. به همین دلیل، سایت‌ها سعی می‌کنند به کاربران کمک کنند تا ابزارهای سریع و آسانی را که سایت برای آن‌ها فراهم می‌کند یاد بگیرند و از فعالیت‌ها و خدمات متنوع آن سایت لذت ببرند.

آیا اشتباهی صورت می‌گیرد تاکنون دربارهٔ مؤلفه‌های مثبت اینترنت صحبت کرده‌ایم. اینترنت به‌عنوان محیطی کاملاً مطلوب تصویر شده است که همهٔ ما دوست داریم ساکن آن باشیم. با این حال این تصویر، کلی نیست و درحقیقت تمامی مؤلفه‌هایی که باعث می‌شوند تا ما تجربهٔ خوشایندی از اینترنت داشته باشیم، می‌توانند همه‌چیز را برای ما شفاف کنند و نهایتاً موجب شوند تا افراد به خودشان و دیگران صدمه بزنند. در ادامه ما دربارهٔ روش‌هایی بحث خواهیم کرد که در آن‌ها ممکن است هفت مؤلفهٔ شگفت‌انگیز تأثیر منفی و ناخوشایندی داشته باشند.

به‌راحتی می‌توان گفت اصلاح مدام پیام، نوعی وسواس است. ممکن است افراد روی ایجاد پیامی متمرکز شوند که آن‌ها را مطابق ایدئالشان نشان دهد. این مسئله بر تفاوت چشمگیر و مهم بین پیام‌هایی که بخشی از گفت‌وگوی آنلاین هستند و در آن‌ها افراد معمولاً بی‌خیال و ناآشنا هستند و ارتباطاتی که ما به‌طور ویژه از تأثیر آن‌ها مطلع هستیم تأکید می‌کند.