کتاب ابزارهای کمدی نویسی

درام‌پرداز به مرگ یک انسان می‌نگرد و با متانت می‌گوید: «یک انسان درگذشت، چه غم‌انگیز.» کمدین به همین واقعه نگاه می‌کند و تقریباً با بی‌اعتنایی می‌گوید: «نگاه کن چه‌جوری زندگی کرد، چه‌قدر مضحک!» مضحک؟ چنین حرفی کمی سنگ‌دلانه و بی‌رحمانه نیست؟ کمدین پاسخ می‌دهد: «شاید، ولی ببین با این‌که می‌دونست می‌میره، چه‌طوری زندگی کرد!»

کمدین همان فرد شجاعی است که مقابل شمار زیادی از غریبه‌ها می‌ایستد و با گفتن حقایقی دربارهٔ خودش و دیگران، به انسان بودن خود اذعان می‌کند.

کمدین همان فرد شجاعی است که مقابل شمار زیادی از غریبه‌ها می‌ایستد و با گفتن حقایقی دربارهٔ خودش و دیگران، به انسان بودن خود اذعان می‌کند. آدم‌ها ممکن است در تاریکی بنشینند و با خود فکر کنند: «من یه بی‌عرضه‌م، یه بازنده‌م، هیشکی رو ندارم.» کمدین مقابل دیدگان همه اعلام می‌کند: «من هم همین‌طور.» اصلی‌ترین حرکت نمایشی هر کمدین شانه بالا انداختن است. «ببین، هیچ‌طوری نمی‌شه. من هم این مرحله رو گذرونده‌م. زندگی همینه. هیچ‌طوری نمی‌شی!»

«ما با امید و خوش‌بینی برای فردایی تلاش می‌کنیم که ممکن است هرگز از راه نرسد و دست‌آخر روزی هم از راه نخواهد رسید. این است وضعیت بشر.»

‫معادلهٔ کمدی این است: ‫کمدی دربارهٔ یک مرد یا زن معمولی است که با مشکلات حل‌نشدنی دست‌وپنجه نرم می‌کند، درحالی‌که فاقد بسیاری از مهارت‌ها و ابزارهای لازم برای موفقیت است، اما بااین‌حال هرگز امیدش را از دست نمی‌دهد.

‫کمدی هنرِ گفتنِ حقیقت است دربارهٔ این‌که انسان بودن چه‌طور چیزی است.

‫کمدی هنرِ گفتنِ حقیقت است دربارهٔ این‌که انسان بودن چه‌طور چیزی است.

بوریس پاسترناک، رمان‌نویس و شاعر روس برندهٔ نوبل ادبیات، زمانی گفته بود: «هنر دو دغدغهٔ دائمی و پایان‌ناپذیر دارد: همواره به مرگ می‌اندیشد و در نتیجه، همواره زندگی می‌آفریند.»

تلاش یک نفر برای حل مشکلی که نمی‌داند چه‌طور حلش کند، بی‌آن‌که امیدش را از دست بدهد: این کمدی می‌آفریند

‫در درام «قهرمان» دارید: کاراکتری که وقتی همه گمان می‌کنند موفق نمی‌شوند، او معتقد است می‌تواند و بعد هم بر موانع فایق می‌آید تا در نهایت موفق شود یا به شکلی تراژیک کم بیاورد. در کمدی «ناقهرمان» دارید: کاراکتری که تقریباً مطمئن است موفق نمی‌شود، اما به‌هرحال تلاشش را می‌کند

معادلهٔ کمدی این است: کمدی دربارهٔ یک مرد یا زن معمولی است که با مشکلات حل‌نشدنی دست‌وپنجه نرم می‌کند، درحالی‌که فاقد بسیاری از مهارت‌ها و ابزارهای لازم برای موفقیت است، اما بااین‌حال هرگز امیدش را از دست نمی‌دهد.

کمدی حقیقت را می‌گوید و به طور خاص، حقیقت را دربارهٔ انسان می‌گوید،

هر کاراکتری، حتی شخصیت‌های فرعی، حق دارند مثل هر انسانی تشخّص و اصالت داشته باشند، حق دارند دیدگاه خودشان را داشته باشند. و اگر از دید خودشان دارند موفق می‌شوند، باید این اجازه را به آن‌ها بدهید.

درام برخی از ضعف‌های ما را پاک می‌کند، برخی را نادیده می‌گیرد، برخی را خوب جلوه می‌دهد و بقیه را توجیه می‌کند. در درام هر عیب‌وایرادی که باعث شود قهرمان داستان بی‌نزاکت یا مضحک به نظر برسد حذف می‌شود. مثلاً‌آیا هیچ‌وقت اجرایی از هملت دیده‌اید که در آن هملت آروغ بزند؟ بدیهی است ندیده‌اید. چون در این صورت، اجرا تبدیل به کمدی می‌شد. در عوض، کمدی انسان بودن ما و ایرادات جدایی‌ناپذیر آن، زندگی‌های مضحک‌مان و افسوس‌های عمیق آن را در بر می‌گیرد، بی‌آن‌که هیچ‌کدام را پس بزند. ویژگی کمدی این است که انسان بودن را دوست دارد، بدون آن‌که الزاماً از عیوب آن چشم‌پوشی کند.

اگر مرگی در کار نبود، هنری هم پدید نمی‌آمد. اگر تا ابد زندگی می‌کردیم، لزومی نمی‌دیدیم تصویری نقاشی کنیم یا شعری بنویسیم، چون به این نتیجه می‌رسیدیم که با توجه به این‌همه زمانی که در اختیار داریم، بعداً یک روز سراغ این کارها خواهیم رفت. بالاخره روزی آن مرغزار یا کوهستان خاص را خواهیم دید، آن موسیقی را زمزمه خواهیم کرد یا به آن افکار شاعرانه خواهیم اندیشید.

درام به ما کمک می‌کند دربارهٔ آن‌چه می‌توانستیم باشیم خیال‌بافی کنیم، اما کمدی به ما کمک می‌کند با آن‌چه هستیم کنار بیاییم.

نکته این است که کمدی همهٔ نقص‌ها، نقطه‌ضعف‌ها و شکست‌های‌مان را می‌بیند و همچنان از ما به خاطر آن‌ها متنفر نمی‌شود. چون داشتن نقطه‌ضعف یعنی انسان بودن. کمدی حقیقت را می‌گوید. و به طور مشخص‌تر، کمدی حقیقت را دربارهٔ انسان می‌گوید.

‫ما با وجود تمام شواهد منفی به تلاش ادامه خواهیم داد تا زندگی‌مان را کمی بهتر کنیم و می‌کوشیم مشکل بنیادین‌مان را حل کنیم. این است حقیقت زندگی ما و کمدی این حقیقت استعاری را بازتاب می‌دهد

احتمالی برای غلبه بر مرگ وجود ندارد.

ما موجوداتی هستیم که هربار نقش زمین می‌شویم، به جای این‌که در همان حال بمانیم که هم مطمئن‌تر است و هم سرنوشت نهایی همهٔ ما، دوباره برمی‌خیزیم، چون یا بیش‌ازاندازه ابله‌ایم یا سرسخت و امیدواریم.

به فیلم‌نامهٔ خود نگاهی بیندازید، از خود بپرسید: چرا باید کاراکتر آن‌قدر بداند؟ می‌دانم شما چرا آن‌قدر می‌دانید، خودتان این متن را نوشته‌اید. اما کاراکتر چرا می‌داند؟

یه خاخام، یه کشیش کاتولیک و یه کشیش پروتستان وارد یه میخونه شدند. میخونه‌دار گفت: «ماجرا چیه، جوکه؟»

دوتا یهودی کشف کردند هیتلر هر روز ساعت هشت صبح از یه کوچه‌ای رد می‌شه. تصمیم گرفتند تو کوچه منتظر بشن و هیتلر رو بکُشند و دنیا رو نجات بدن. ساعت پنج صبح رفتند تو کوچه و منتظر واستادند… ساعت شد شش… منتظر موندند… شد هفت… منتظر موندند… شد هشت، ولی هنوز خبری از هیتلر نبود. تصمیم گرفتند یه کم دیگه هم منتظر بمونند… ساعت شد نُه… شد یازده… شد دوی بعدازظهر. بالاخره ساعت چهار بعدازظهر، یکی‌شون رو کرد به اون یکی و گفت: «طوریش نشده باشه!»

درام به ما کمک می‌کند دربارهٔ آن‌چه می‌توانستیم باشیم خیال‌بافی کنیم، اما کمدی به ما کمک می‌کند با آن‌چه هستیم کنار بیاییم.

کمدی دربارهٔ یک مرد یا زن معمولی است که با مشکلات حل‌نشدنی دست‌وپنجه نرم می‌کند، درحالی‌که فاقد بسیاری از مهارت‌ها و ابزارهای لازم برای موفقیت است، اما بااین‌حال هرگز امیدش را از دست نمی‌دهد.

«موفقیت» یعنی در کمدی مجاز هستید هر کاری که گمان می‌کنید برای موفق شدن لازم است انجام دهید، اهمیتی هم ندارد که این کار چه‌قدر شما را ابله یا بی‌شعور یا خنگ جلوه می‌دهد. کمدی اجازهٔ موفق شدن را به شخصیت داستان می‌دهد.