کتاب بهار بی باران

«قبض و بسط» یکی از مهم‌ترین مراحل طی طریق است،

در حدیثی آمده است شخصی خدمت امیرالمؤمنین (ع) رسید و گفت نمی‌توانم برای نماز شب بیدار شوم. حضرت فرمودند که گناهان روزت، تو را در قیدوبند می‌کند و نمی‌گذارد بیدار شوی. این قیدوبند، همان تاریکی و کدورت قلب است که مانع سبکی و ارتباط می‌شود. در دعای ابوحمزه می‌خوانیم: «فإنک لاتحتجب عن خلقک إلا أن تحجبهم الأعمال دونک» یعنی تو از خَلقت محجوب و در پرده نمی‌شوی، مگر به واسطۀ اعمال خودشان.

نمی‌روم ز دیار شما به کشور دیگر برون کنیدم از این در، درآیم از در دیگر

امام صادق (ع) می‌فرماید: «چون گناه بنده بسیار شود و چیزی از کردار نداشته باشد که آن را جبران کند و کفارۀ آن‌ها شود، خداوند او را به اندوه گرفتار سازد تا کفارۀ گناهانش شود.» این لطفِ لطیف و ربانی خداست که برای تطهیر و غفران بندگانش دنبال بهانه می‌گردد تا جایی که حتی هراسی که از خواب هولناک در دل مؤمن ایجاد می‌شود، مایۀ آمرزش اوست.

بهار می‌گذرد دادگسترا دریاب که رفت موسم و حافظ هنوز مِی نچشید

مجلس تمام شد و به آخر رسید عمر، ما همچنان به اول وصلش هم نرسیده‌ایم.

خدایا! از محاسن قبض بسیار گفتیم و می‌دانیم که برای رسیدن به کمال، گریزی از آن نیست. اما ای دوست! خودت می‌دانی: «چه دشوار است پیمودن به هجران تو منزل‌ها» بر این بیچارگان رحم آر... امتحان‌های ما را به اندازۀ کوچکی‌مان در نظر بگیر، نه به اندازۀ بزرگی آمالمان... نگاه کن به حالمان! ما درماندگانِ سرگردان بیابان نفسیم. با این‌همه مدد و مهر و عنایت تو، باز مهارمان به دست نفس است و شیطان دائم برایمان دام می‌نهد. پس چه کنیم اگر امتحان‌هایمان را دشوار بگیری... می‌ترسیم روشنایی هدایت را گم کنیم، می‌ترسیم آنچه باعث رشد و کمالمان است مهلکۀ هلاکتمان شود، می‌ترسیم که در عسرت و تنگی قلب‌هایمان تیره و افسرده شود

خام را جز آتش هجر و فراق کی پزد؟ کی وا رهاند از فراق؟ این انسان خام است و آنچه این خام را می‌پزد آتش هجر و فراق است. اما هرکسی به میزان تصمیم و جدیتش در این آتش تاب می‌آورد.

یا أهل بیت النبوۀ: بکم فتح الله یا أباصالح: إفتح لنا أبواب الخیر إفتح لنا أبواب المعرفۀ إفتح لنا أبواب العشق...

در حدیثی آمده است شخصی خدمت امیرالمؤمنین (ع) رسید و گفت نمی‌توانم برای نماز شب بیدار شوم. حضرت فرمودند که گناهان روزت، تو را در قیدوبند می‌کند و نمی‌گذارد بیدار شوی.

از علامه طباطبایی نقل است که فرمودند: «گاهی یک عصبانیت بیست سال انسان را به عقب می‌اندازد.»

‫بعضی از بزرگان گفته‌اند نباید همیشه به قصد مناجات، دعا را خواند، بلکه باید گاهی هم به نیت تعلم، آن را مطالعه و در فرازهای آن تفکر کرد

«بارالها، نِعَم تو ابتدایی است و نوال تو غیرمتناهی، باب رحمت و عنایتت مفتوح است و خوان بی‌پایانت مبسوط. خدایا، دلی شوریده و حالی آشفته، قلبی داغدار و چشمی اشکبار، سری سودایی بی‌قرار، سینه‌ای شرحه‌شرحه آتشبار، مرحمت فرما و خاتمۀ ما را به اخلاص به خودت و ارادت به خاصان درگاهت، یعنی دیباچۀ دفتر وجود و خاتمۀ طومار غیب و شهود، محمد و آل و اهل‌بیت مطهرش صلوات‌الله علیه و علیهم اجمعین، به انجام رسان!

چرا در حال قبض غفلت بیشتر می‌شود؟ چون ما معمولاً بندۀ حالیم تا بندۀ خدا. وقتی حال نداریم خداخدا کردنمان هم کمتر می‌شود. برای همین یکی از برکات قبض تمرین عبادت بی‌شائبه است؛ یعنی چه حال داشته باشی چه نداشته باشی دست از غایتت بر ندار!

دلا منال ز شامی که صبح در پی اوست که نیش و نوش به هم باشد و نشیب و فرازدر این

«چهل سال است از پروردگار عالم دم زدم، چند مرتبه خواستند مرا بکشند، آیت‌الله سیدابوالحسن اصفهانی نگذاشت و خدا هم کمکم کرد! در این مدت نه خوابی دیدم، نه مکاشفه‌ای، نه رفیقی، نه همدردی، چهل سال است که در را می‌کوبم و خبری نیست.»

نکند هدف و غایتمان را انتخاب کرده باشیم ولی صبر و استقامت در رسیدن به او را نداشته باشیم. همتمان کم و توقعمان زیاد باشد. نکند اسممان را بگذارند سالک حلوایی! که فقط در بسط و حال، عاشق خداست و در قبض و سختی تنگ‌حوصله و معترض است. نکند عاشق باشیم، اما «جوجه عاشق» ! کم‌ظرفیت و کوچک. نکند عافیت‌طلبی‌مان بیشتر از خداطلبی‌مان باشد! و نکند اهل گردوبازی باشیم نه عشقبازی!

پس ای دلِ غمگین! باور کن که قبض نشان مطرود و ملعون شدن نیست؛ بلکه بیانگر قابلیت توست که خداوند به حکم ربوبیتش می‌خواهد تو را پرورش دهد. باور کن که قبض، پایان کار نیست؛ بلکه آغاز راه است. باور کن که این معاملات فقط برای تو نیست؛ بلکه برای هرکسی است که خدا را انتخاب کرده و دغدغۀ اصلی زندگی‌اش رسیدن به اوست. باور کن که خدا تو را به حال خود واگذار نکرده است و این قبض‌وبسط بیانگر آن است که تو چون مهره‌ای در انگشت قهر و لطف الهی مبتلایی

من باید بندگی‌ام را برای تو اثبات کنم. بنده کسی است که قبض و بسط برایش یکی باشد. بنده کسی است که نه در بند حال و حضور بلکه بندۀ رضایت مولا باشد.

«بسط» یعنی شکفتگی دل است. تحمل قبض بسیار سخت است، اما با شناخت صحیح آن می‌توانی برکات بسیار عظیمی از آن بر گیری که به تفصیل بیان خواهد شد.

‫قادری بر هر چه بتوانی به جز آزار من ‫زانکه گر شمشیر بر فرقم زنی آزار نیست

لیک کی دانی که آن رنج خمار ‫از کدامین مِی بر آمد آشکار ‫پس بدان رنجت نتیجه‌ی زلّتی۳۰ است ‫آفت این ضربتت از شهوتی است۳۱

همه نام‌های خداوند «یارب» را صدا می‌کند و شاید اشاره‌ای لطیف به ربوبیت و پرورش حضرت حق باشد که همۀ این تنبیه‌ها و تهدیدها به خاطر آن است که می‌خواهد دست تو را بگیرد و تو را برای خویش پرورش دهد. پس اگر ربوبیتش را باور داری و او را برترین مربی خویش می‌دانی

یارب این ترک پری‌چهره عجب عیاری است که کند تازه ز وصلش غم هجران مرا من که مردم ز غم وصل و فراقش هیهات ندهد وصل نه هجران دل حیران مرا