کتاب ابوریحان بیرونی

«بیرونی چنان از روزگار خود پیش‌تر بود که درخشان‌ترین اکتشاف‌های او را اغلب دانشمندان زمانش درک نمی‌کردند.

چنان شخصیتی، با آن همه کنجکاوی و حساسیت در قبال حقیقت و سرنوشت اندوهبار آدمی، تماماً ساخته و پرداخته ذهن خلاق ابن مقفع و تصویر خیالی وی از فیلسوف و حکیم تمام‌عیاری باشد که نظیرش را در عالم واقع نمی‌یافته است

ابوریحان اغلب اوقات سرگرم تفکر و پژوهش و نوشتن بود، چنان‌که جز دو روز از سال ــ نوروز و مهرگان ــ قلم بر زمین نمی‌نهاد و دست از نوشتن نمی‌کشید.

حجم بعضی از آنهاــ مثل همین قانون مسعودی، تحقیق ما للهند، الآثار الباقیه و التفهیمــ بیش از چندصد برگ است. این کتاب‌ها موضوعات بسیار متنوعی را در خود جای داده‌اند که تقریباً همه گستره دانش آن روزگار را از ریاضیات و هندسه و نجوم و داروشناسی گرفته تا الاهیات و تاریخ و جغرافیا و جواهرشناسی ــ دربرمی‌گیرد.

طرح پرسش‌های مشخص و مطالعه و پژوهش روشمند درباره آنها و سپس گزارش دقیق یافته‌های علمی در قالب نوشتاری روشن و عاری از ابهام ظاهراً از نظر ابوریحان مهم‌ترین انگیزه و غایت زندگی محسوب می‌شده است. بازتاب عشق او به کتاب و اشتیاقش به نوشتن را در جمله کوتاهی می‌یابیم که در مقدمه‌اش بر ترجمه پاتانجلی آمده است: «هیچ سوادی بر بیاض خالی از سودی نیست»