کتاب اسطوره شناسی هنر

تا زبان نباشد، هیچ آیینی در هیچ جمع انسانی‌ای جان نمی‌گیرد. اوامر الهی از طریق زبان به بندگان او ارسال یا حتی الهام می‌شود. و از همین جاست که فقط انسان به منزلۀ یگانه حیوان ناطق از میان همۀ جانداران صاحب دین و آیین‌های دینی است. در توضیح این امر همین بس که در متون دینی اصلاً آفرینش خود انسان از طریق زبان بنیاد گرفته است: خداوند فرمود: «باش» و او «شد»؛ «و در ابتدا فقط کلمه بود».

نئاندرتال‌ها آیین کفن‌ودفن را در واقع نوعی بارداری می‌پنداشتند. این‌که این کار در دل خاک انجام می‌گرفت نیز مؤید آن است که خاک یا، قدری عام‌تر از آن، زمین از دید آن‌ها در حکم یک مادر بوده است و فراموش نکنیم که در همۀ ادیان توحیدی و غیرتوحیدی مادۀ اولیۀ انسان خاک است؛ از خاک، بر خاک و دوباره از خاک، چنان‌که آیین کفن‌ودفن نیز در همۀ ادیان واجب یا حداقل نیکو و پسندیده است.

در دوران باستان نظر بر این بوده است که اگر مرده‌ای با شعائر و مناسکی خاص تشییع نشود، سفر او به دنیای دیگر یا اساساً تحقق نمی‌یابد و یا این‌که در انتهای این سفر در جهان دیگر زندگی طاقت‌فرسا و پرمشقتی در انتظار او خواهد بود.

در این دوره از تاریخ حیات بشری، انسان به ناتوانی مطلق خود در گریز از مرگ برای نخستین بار پی برد و از این رو در پی آن برآمد که با توسل به چیزی ــ هر چیز که باشد ــ این مشکل ذاتی را برطرف کند. آری، انسان برای نخستین بار آگاهانه متوجه شده بود که در هر حال روزی می‌میرد و از این سرنوشت محتوم نه گریزی دارد نه گزیری. بدیهی است که این امر پیش از هر چیزی در نزد او بسیار وحشتناک می‌نمود

Haviland, A. H. (۲۰۰۲). Kültürel Antropoloji, Çeviren Hüsamettin İnaç, İstanbul: Kaknüs Yayınları. ‫Hodder, I. (۲۰۰۶). Çatalhöyük Leoparın Öyküsü, Türkiye'nin Antik "Kasaba" sının Gizemleri Günışığına Çıkıyor, Çeviren Dilek Şendil, İstanbul: Yapı Kredi Yayınla