کتاب شهرسازی و شهرسوزی در تاریخ به روایت شاهنامه

فریاد برمی آورد که «من، مظلومٍ حکامِ نابخرد ایرانم».

آری، به هر گوشه‌ای از این مرزبوم که بنگریم، خرابه‌های گسترده شهرها و ستونهای فرو ریخته کاخ‌ها و پایه‌های برجای مانده از پل‌های معظم، داغی بر دل و آتشی بر جگر می‌نهند.

از نظر شاه تهماسب، هدف در جنگ پیروزی است - بهر وسیله‌ای که باشد - حتی از میان بردن هستی مردم کشور خود و آواره کردن زنان و کودکان مردم کشاورز و محروم کشور ایران تا فقط گفته شود که فلانی در جنگ شکست نخورد.

به واقع اگر تاریخ را زبان بودی و قادر به دفاع از خود بودی، فریاد برمی آورد که «من، مظلومٍ حکامِ نابخرد ایرانم».

اما پرسش بزرگ این است که: این شهرهای خرّم و پرجمعیت و آن بناهای باشکوه و آن باره‌های هوش‌ربایی که در کتاب‌های قدیم از آنها نام برده شده است و اکنون جُز مشتی خاک و خاکستر از آنها بر جای نیست، به دستِ چه کس یا کسانی سوخته و ویران شده است؟ ویران کنندگان آن روستاها و شهرها از کدامین قوم و قبیله بوده‌اند و سبب سوختن و نابود کردن‌ها چه بوده است؟ خوش‌بختانه به این پرسش، متن‌های تاریخی، به ویژه شاهنامه فردوسی پاسخ روشنی دارد ده است که می‌گوید: «به دستِ خودِ فرمانروایان ایران». چرا؟ به منظور ربودن تاج و تخت از یکدیگر و ادامه شهریاری خویش برای چند روز دیگر.