کتاب انقلاب امید

امید دقیقاً چیست؟ برای این کار بهتر است بدانیم که منظورمان از امید شامل چه چیزهایی نمی‌شود. امید چیزی نیست که باید آن را داشته باشیم؛ یعنی موضوع امید نمی‌تواند یک شیء باشد، بلکه امید در معنای درست آن باید در حالت فعلی مورد استفاده قرار بگیرد: امیدوار بودن. وقتی امیدوار هستیم، نسبت به موضوعی امید می‌ورزیم و این بر خلاف امید داشتن، یک حالت انفعالی نیست. ما نسبت به چیزهای برتر و عالی امید می‌ورزیم؛ بنابراین امید همیشه رو به زندگی بهتر و رهایی است. به طور کلی در هر تلاشی که برای تغییر اجتماعی یا فردی صورت می‌گیرد (البته این دو را از همدیگر جدا نمی‌دانیم) و هدف آن زندگی عالی‌تر و آگاهی است، وجود امید یک عامل ضروری به حساب می‌آید.

امید در اصطلاح مذهبی منجر به رستگاری می‌شود و در اصطلاح سیاسی، منجر به انقلاب! در واقع هردو مفهوم، یعنی رستگاری و انقلاب برای رها شدن از وضعیت بد و دست یافتن به وضعیتی بهتر است که حاصل می‌شوند. حال اگر آدمی امید خود را از دست بدهد، باید در یک ملال و سرگشتگی دائمی دست و پا بزند و زندگی در جامعه‌ای را که لایق او نیست، بپذیرد.

کارل مارکس که اندیشه‌های انتقادی‌اش نسبت به نظام اجتماعی و اقتصادی بسیار معروف است، معتقد بود: «تاریخ چیزی نیست و کاری انجام نمی‌دهد؛ این انسان است که هست و کاری انجام می‌دهد.»

می‌توان گفت امید یک پدیدهٔ متناقض است. امید همچون یک ببر نیم‌خیز است که نه منفعلانه یکجا نشسته است و نه حمله می‌کند؛ بلکه آماده رویارویی با آن چیزی است که هنوز وجود ندارد. پس کسانی که امیدشان نیرومند است، نشانه‌های تازه زندگی را می‌بینند و هر لحظه آماده هستند تا به تولد آن چیزی که آمادهٔ زاده شدن است، یاری دهند. در واقع امیدوار بودن نوعی آمادگی درونی است؛ آمادگی متراکم و هنوز مصرف نشده‌ای که در ما وجود دارد. این آمادگی قرار است صرف یک فعالیت شود و از حالت بالقوه به حالت بالفعل درآید.

بزرگ‌ترین مشکل در مواجهه با امید، تشخیص امیدِ آگاهانه و هوشیار از امید ناآگاهانه و ناهوشیار است. بسیاری از مردم هوشیارانه احساس امیدواری می‌کنند، در حالی که ناهوشیارانه ناامید هستند. در واقع آنچه بر ناخودآگاه فرد حاکم است، نقش مهمی در میزان کیفیت زندگی‌اش دارد، امّا اکثر افراد این وجه از خود را نادیده می‌گیرند.

ایمان به معنی پیش‌بینی کردن آینده نیست؛ بلکه دیدن زمان حال و باور به امکانات نهفته در آن است. اغلب افراد وقتی پای ایمان به میان می‌آید، آن را چیزی یکطرفه، متعصبانه و سخت می‌دانند؛ امّا ایمانی که در اینجا مدنظر ماست، ایمان همنشین با امید است. چنین پدیده‌ای فقط حاصل اطمینان به واقعیت احتمالات است. ایمان، اطمینان داشتن به نتیجه نهایی نیست؛ بلکه اطمینان داشتن به امور نامطمئن است. منظور از این حرف آن است که در ایمان داشتن، مسئله اصلی بینش و ادراک انسانی است. بنابراین می‌توان گفت که ایمان بر پایه تجربه‌های زندگی و دگرگونی و تحول ما استوار است، نه یک عامل بیرونی.