کتاب کوتاه ترین سایه

نیچه وقتی واژه «برده» را به کار می‌برد نه به «ستمدیدگان» و «فرودستان» بلکه به نوع متفاوتی از مهتران اشاره می‌کند. او به مهترانی ارجاع می‌دهد که می‌کوشند مهتری خود را بر پایه خصیصه یا محتوایی ایجابی مشروعیت دهند و «عقلانی» بنمایانند و برمنبای عاملی «تجربی» آن را توجیه و تحکیم کنند (معرفت، ثروت، امانت، صداقت و ...). نیچه این گرایش به جانب مشروع ساختن (و موجه نمودن) قدرت را «برده‌صفاته» می‌خواند

بردگان فقط مدعی می‌شوند که برای مهتری باید استحقاق داشت و برای مهتر بودن باید «واجد شرایط» یا «صلاحیت» بود (یا باید «سخت کوشید» و «زحمت کشید» تا سرانجام به مقام سروری رسید). حتی بلندپایه‌ترین ارباب هم باید حق ارباب خوانده شدن را احراز کند: هر چه می‌گذرد به نظر می‌رسد او در اجرای وظایف مربوط به «شغل خویش» بی‌کفایت‌تر می‌شود و آدمیان حق دارند به «دلایل معقول» شک کنند که آیا او دیگر می‌تواند از پس تکلیف خویش برآید. این از نظر نیچه ناب‌ترین شکل «اخلاق بردگان» است:

مفهوم صیرورت از بسیاری جهات چیزی نیست جز بسط مفهوم کثرت، با عطف نظر به فرایندِ زمانی و تمرکز بر فرایند تولید کثرت‌ها. در اینجا هم دلوز و هم نیچه با یکی از مسائل محوری تاریخ فلسفه سرشاخ می‌شوند. نسبت میان وجود و صیرورت یا بودن و شدن. اصل دعوا شاید به منازعه فکری هواداران پارمنیدس و هراکلیتوس بازگردد. چنان که مشهور است هراکلیتوس عالم را به رودی تشبیه می‌کند که همواره روان است و یک دم مانند دم دیگر نیست. او اصل عالم را تبدل و بی‌قراری و شدن می‌داند: «در مورد هیچ چیز نمی‌توان گفت است، باید گفت می‌شود»: شدن یا صیرورت، خود، نتیجه کشمکش اضداد است.