کتاب هنر همیشه بر حق بودن

تنها قاعدهٔ درست این است که به محض ملاقات با هر کس، با او وارد بحث نشوید، بلکه فقط با کسانی که می‌شناسید و می‌دانید به حد کافی فهم و شعور و عزت نفس دارند که حرف‌های مهمل نزنند، بحث کنید؛ کسانی که به دلیل متوسل می‌شوند نه به منابع نامعلوم، و به دلیل شما نیز گوش می‌دهند و تسلیم می‌شوند؛ و در نهایت، به حقیقت احترام می‌گذارند، دلیل را ـ هرچند از طرف رقیب باشد ـ مشتاقانه می‌پذیرند، و به حد کافی عادل هستند که اگر حق با طرف مقابل باشد، اشتباه خود را قبول کنند.

در بیشتر آدم‌ها، تکبر ذاتی با حرّافی و ریاکاری آمیخته شده است. قبل از آن که فکر کنند، حرف می‌زنند

اگر بشر دچار فرومایگی ذاتی نبود، بلکه ذاتی کاملا شریف داشت، در مجادله، به دنبال چیزی جز کشف حقیقت نبودیم.

از هر صد نفر، یک نفر ارزش بحث کردن با شما را دارد. بگذارید دیگران هرچه می‌خواهند بگویند، زیرا هر کس اختیار خودش را دارد و آزاد است که یک احمق باشد. سخن ولتر را فراموش نکنید: «آرامش بهتر از حقیقت است.»

«ثمرهٔ درخت سکوت، آرامش است.»

به قول هابز، کمال لذت ذهن، قابلیت مقایسه خود با دیگران، به نفع خود، است. برای انسان، هیچ چیز لذت‌بخش‌تر از ارضای غرورش، و هیچ چیز دردناک‌تر از جریحه‌دار شدن همان غرور نیست.

آن‌ها قبل از آن که فکر کنند، می‌میرند.

این که حقیقت به نفع ادعایی که ما در آغاز مطرح کرده‌ایم ثابت شود یا به نفع رقیبمان، اصلا اهمیتی ندارد. باید به عنوان یک موضوع بی‌اهمیت، یا به هر صورت، موضوعی پیش‌پا افتاده و ثانویه به آن نگاه کنیم.

تعصب جهانی، می‌تواند به عنوان مرجع مورد استفاده قرار گیرد؛ چون اغلب مردم با ارسطو هم‌نظرند: «چیزی که خیلی‌ها به آن معتقدند، وجود دارد.» وقتی مردم عادی به حرفی، هرچند بی‌معنی، ایمان داشته باشند، آن حرف به راحتی برای همگان قابل پذیرش خواهد بود.

به قول هابز، کمال لذت ذهن، قابلیت مقایسه خود با دیگران، به نفع خود، است. برای انسان، هیچ چیز لذت‌بخش‌تر از ارضای غرورش، و هیچ چیز دردناک‌تر از جریحه‌دار شدن همان غرور نیست. واژه‌هایی همچون «مرگ، بر ننگ ترجیح دارد»، و نظایر آن، بر همین اساس به وجود آمده است. غرور انسان، عمدتاً به وسیلهٔ مقایسه خود با دیگران ـ از هر نظر، اما بیشتر از همه از نظر قوای فکری ـ ارضا می‌شود؛ و بر همین اساس، پیروزی در مجادله، مؤثرترین عامل ارضای غرور انسان است.

طبقهٔ عوام، احترام عمیقی برای انواع متخصصان قائلند. آن‌ها از این واقعیت آگاه نیستند که متخصصان به خاطر عشق به یک حرفه، دنبال آن نمی‌روند بلکه هدف، پولی است که از آن به دست می‌آورند؛ یا نمی‌دانند که کمتر آموزگاری از موضوع درس خود مطلع است؛ چون اگر آن‌طور که باید، مطالعه کند، در اغلب موارد، زمان تدریس (و پول درآوردن) را از دست خواهد داد.

حریف، معمولا برای مراجعی که درک نمی‌کند، احترام بیشتری قائل است. بی‌سوادها احترام خاصی برای ژست‌های نمایشی یونانی یا لاتین قائلند و با آن‌ها حال می‌کنند.

زمان، نیروی اثبات را از باور عمومی سلب می‌کند، وگرنه تمام خطاهای قدیمی که زمانی درست به نظر می‌رسیدند، باید تکرار می‌شدند؛

عدهٔ بسیار کمی می‌توانند فکر کنند، اما هر انسانی خواستار داشتن باوری است

هر کس مقداری زیرکی و شرارت در وجود خود دارد ـ تجربهٔ روزمره، این را می‌گوید. هر کس جدل طبیعی خود را دارد، دقیقاً همان‌طور که منطق طبیعی خود را دارد.

ناظران را متقاعد کن، نه حریف را این راهکار عمدتاً در بحث‌هایی جواب می‌دهد که بین دو خردمند، در حضور مردم عامی انجام می‌شود. اگر هیچ راهی برای شکست حریف ندارید، می‌توانید روی حاضران کار کنید؛ به عبارت دیگر، می‌توانید ایراد بی‌ارزشی را مطرح کنید که فقط اهل فن، بی‌ارزشی آن را متوجه می‌شود. هرچند حریف شما اهل فن است، اما حاضران چنین نیستند، و بر همین اساس، در نظر آن‌ها، حریف‌تان شکست خورده است، به‌ویژه اگر مخالف شما، آشکارا او را در موقعیتی مضحک قرار دهد. مردم برای خندیدن آماده‌اند، و هرچه بیشتر بخندند به نفع شماست. حریف برای این که نشان دهد مخالفت شما بیهوده است، باید شرح مفصلی بدهد، و به اصول و مبانی شاخهٔ دانش مورد نظر دربارهٔ موضوع مطرح شده رجوع کند؛ و مردم تمایلی به شنیدن این حرف‌ها ندارند.

سنکا می‌گوید: آدمی، باور و عقیده را به برخورداری از قوه تشخیص ترجیح می‌دهد. بنابراین، اگر مرجعی دارید که برای حریف قابل احترام و قبول است، موضوع راحت‌تر می‌شود. هر قدر توانایی و آگاهی حریف محدودتر باشد، اهمیت مرجع‌ها برای او بیشتر می‌شود. اما اگر توانایی و آگاهی‌اش در سطح بالاتری باشد، از میزان این اهمیت کاسته می‌شود؛ در واقع، هیچ اهمیتی نمی‌دهد، شاید مراجع حرفه‌ای خبره در علم یا هنر یا صنایع دستی، که آگاهی کمی از آن‌ها دارد را بپذیرد؛ اما حتی به آن‌ها هم با دیدهٔ تردید نگاه خواهد کرد.

تعصب جهانی، می‌تواند به عنوان مرجع مورد استفاده قرار گیرد؛ چون اغلب مردم با ارسطو هم‌نظرند: «چیزی که خیلی‌ها به آن معتقدند، وجود دارد.» وقتی مردم عادی به حرفی، هرچند بی‌معنی، ایمان داشته باشند، آن حرف به راحتی برای همگان قابل پذیرش خواهد بود.

وقتی دقیق به ماجرا نگاه می‌کنیم، می‌بینیم چیزی که به اصطلاح «باور عمومی» معروف شده، باور دو سه نفر بیشتر نیست. اگر بدانیم که این باور چطور در میان مردم رشد کرده، متقاعد خواهیم شد. باید بفهمیم، این چیزی است که ابتدا دو سه نفر آن را پذیرفته و از آن پشتیبانی کردند؛ کسانی که، مردم به خاطر ایمان زیاد به آن‌ها، مطمئن بودند این باور را آزموده‌اند. سپس افراد معدود دیگری نیز، که قبلا متقاعد شده بودند آن دو سه نفر اول، توانایی لازم را دارند، این باور را قبول کردند. عدهٔ زیاد دیگری هم این گروه را باور کردند؛ کسانی که تنبلی وادارشان کرد فکر کنند، به جای آن که خودشان رنج آزمودن باور را به جان بخرند، بهتر است بلافاصله آن را بپذیرند. بنابراین، تعداد این طرفداران تنبل و ساده‌لوح، رشدی روز افزون پیدا کرد.