کتاب صبح شام

مجموعه پیش‌رو، خاطرات اینجانب از «جنگ تروریستی» سوریه را روایت می‌کند. ابتکار تدوین این خاطرات به توصیه قهرمان بین‌المللی مبارزه با تروریسم، سردار عزیز حاج قاسم سلیمانی بازمی‌گردد. سردار سلیمانی یکسال قبل از شهادت و آسمانی شدن و به خدا پیوستن، در دیداری به بنده تأکید کردند که برای انتقال پیام رشادت‌ها، شهادت‌ها، شجاعت‌ها و حتی جنایات و خیانت‌ها در سوریه و منطقه غرب آسیا، بخشی از خاطرات خود را مکتوب و منتشر نمایم.

مطلوب آمریکایی‌ها این بود که اگر قرار است حکومت اسلامی در این کشورها شکل بگیرد و خانم‌ها حجاب داشته باشند، نماز جماعت خوانده شود و مساجد رونق بگیرند، حداکثر نمونه‌ای از مدل حکومت ترکیه ایجاد شود که در کنار حفظ ظواهر اسلامی، کاباره‌ها هم فعالند. در عین حال که رابطه با اسرائیل برقرار و سفارت آن دایر است، حمایت از فلسطین و قدس هم وجود دارد. خانم آقای رئیس جمهور و خانم آقای نخست وزیر محجبه هستند و نماز و روزه و شعائر اسلامی هم در جامعه رعایت می‌شود. از نظر آمریکایی‌ها این مدل، خطر کمتری برای آنان ایجاد می‌کرد. در تحولات منطقه، خط قرمز آمریکا و برخی بازیگران؛ تکرار مدل سیاسی نشأت گرفته از انقلاب اسلامی بود.

در خصوص فوعه و کفریا؛ دو منطقه شیعه نشین که در محاصره مسلحین بودند؛ تروریست‌ها برنامه‌ریزی کرده بودند که وقتی وارد شدند، زنان و دختران را به غنیمت بگیرند و مردان را بکشند. فراموش نمی‌کنم که سردار سلیمانی همیشه از موضوع فوعه و کفریا نگرانی داشت و دائماً در حال برنامه‌ریزی و مشورت با مقامات سوریه برای آزادسازی این منطقه و مردم مظلوم آن بود و سرانجام هم طرح‌هایش منجر به آزادی مردم دربند این مناطق شد.

شورای عالی امنیت ملی تصمیم گرفت که اگر آن‌ها به فاصله چهل کیلومتری مرز مشترک با ایران رسیدند، به آن‌ها حمله شود. این تصمیم اجرا هم شد. وقتی تقریبا به چهل کیلومتری مرز مشترک ایران و عراق رسیدند، نظامیان جمهوری اسلامی آن‌ها را هدف قرار دادند و توانشان در استان دیالی عراق کاملاً در هم شکست. تردیدی وجود ندارد که اگر مقابله به موقع با نیروهای داعش در داخل خاک عراق صورت نمی‌گرفت، وارد خاک ایران می‌شدند.

پوتین با تعجب از بندر پرسیده بود: یعنی شما می‌خواهید با روش نظامی بشار اسد را سرنگون کنید؟ بندر خیلی صریح گفته بود بله! سوریه راه‌حل سیاسی ندارد و ما باید با روش نظامی او را سرنگون می‌کنیم. پوتین در پاسخ می‌گوید شما می‌دانید اگر مسلحین و تروریست‌ها بر دمشق حاکم بشوند، پس از آن به سراغ شما در ریاض خواهند آمد؟ بندر جواب می‌دهد: «بله، این را می‌دانیم؛ اما برای آن مرحله هم برنامه‌ریزی کرده‌ایم. بعد از اینکه بشار سرنگون شد همهٔ تروریست‌ها را در داخل دمشق بمباران خواهیم کرد!»

می‌گفتند ارتش سوریه فلان شهر را محاصره کرده، مردم محاصره شده و کمک می‌خواهند، لطفا با ارتباطی که دارید هماهنگ کنید تا کامیون‌های مواد غذایی بتوانند داخل شوند. این کامیون‌ها تحت پوشش نماد سازمان ملل و صلیب سرخ جهانی وارد می‌شدند و ارتش نمی‌توانست آن‌ها را تفتیش کند. با هدف رسیدن کمک‌های دارویی و غذایی به غیرنظامیان، در چند نوبت هماهنگی‌هایی بعمل آمد؛ اما بعد مشخص شد که اگر ده کامیون وارد منطقه‌ای می‌شود، هشت دستگاه آن حامل اسلحه است و مواد غذایی هم به دست مردم نمی‌رسد، بلکه در اختیار رهبران تروریست‌ها قرار می‌گیرد.

از نیمه دوم سال ۱۳۹۱ شاهد شرایط بسیار سخت در دمشق و محاصرهٔ این شهر توسط گروه‌های تروریستی و مسلح بودیم. حلقهٔ محاصره آن‌قدر تنگ شده بود که حتی حرم حضرت زینب (س) هم از حملات برخی جریانات تروریستی مستقر در چند صد متری حرم در امان نماند. وقتی شرایط به این مرحله رسید، درخواست حکومت سوریه برای تقویت مستشاران نظامی ایران به صحنه، دریافت شد. از آن طرف با توجه به حساسیت جمهوری اسلامی برای دفاع از اماکن متبرکه و حرم‌های حضرت زینب (س) و حضرت رقیه، (س) رسیدگی ویژه به این مسئله نیز در دستور کار مشترک تهران و دمشق قرار گرفت.

اما مایلم تأکید کنم که همچنان آمریکا بر سیاست تجزیه کشورهای اسلامی تمرکز دارد. در مرحله اول تجزیه عراق و سوریه، سپس تجزیه مصر، افغانستان، پاکستان و در نهایت تجزیه ترکیه، عربستان سعودی و جمهوری اسلامی ایران. لذا جمهوری اسلامی ایران سیاست تجزیه کشورهای منطقه و جهان و از جمله کشورهای اسلامی را مردود و آن را توطئه‌ای آمریکایی ـ صهیونیستی می‌داند که با پول برخی کشورهای نفت‌خیز منطقه درصدد اجرای آن هستند

باید هزینهٔ تغییر رژیم‌های متحد آمریکا را برای مردم منطقه بالا می‌بردند، و به آن‌ها می‌فهماندند که هرگونه تغییر در رژیم‌های سیاسی کشورشان هزینه زیادی دارد و برابر با ناامنی طولانی است. بر این اساس تحریکاتی انجام دادند تا انقلاب‌ها به خشونت لجام گسیخته منجر شود. طوری که وقتی مردم مصر محاسبه می‌کنند، پیش خود بگویند در زمان حسنی مبارک (متحد آمریکا و اسرائیل) اگر هیچ نداشتیم، دست کم امنیت داشتیم.

آمریکایی‌ها قول داده بودند پشتیبانی هوایی کنند ولی در میانهٔ عملیات به اصطلاح بازی درآوردند. وقتی نیروهای عراقی می‌خواستند موصل را دور بزنند که زودتر شهر را آزاد کنند، آمریکایی‌ها اجازه ندادند، می‌گفتند عجله نکنید ما از طریق حملات هوایی کار را تمام می‌کنیم؛ اما یا این کار را نمی‌کردند یا گزینشی می‌زدند. آن‌ها قبل از هر چیز به فکر نجات رهبران داعش از موصل و به تعویق انداختن عملیات مبارزه با تروریسم بودند.

می‌گفتند باید «سر مار را بزنیم». بعد از بررسی، به جمع‌بندی رسیدند که این کار ریسک بزرگی دارد، زیرا ایران به لحاظ دفاعی و دیگر شرایط، در وضعیت متزلزلی نیست که بشود به آن حمله کرد و بدون هزینه از مهلکه خارج شد. آمریکا می‌دانست که تحمل تبعات این اقدام را ندارد. اگر چنین کاری ممکن بود، و آمریکا قادر به حمله علیه ایران و تحمل تبعات آن بود، این کار را می‌کرد و همراه شرکایش می‌توانستند به کسانی که نگاهشان در منطقه به ایران است، این پیام را بدهند که ما با ایران اسلامی در بالاترین سطح برخورد کردیم؛ اما این کار شدنی نبود.

من نگاهی به ظرف قبلی میوه کردم و دیدم دو تا انجیر بیشتر نمانده و من همین‌طور که حواسم نبوده همه را خورده‌ام. به سردار سلیمانی گفتم مثل اینکه من همه را خوردم، هیچ چیز برای شما نماند. با لبخندی گفت نه من انجیر نمی‌خورم، دیدم انجیر دوست داری گفتم برایت بیشتر بیاورند، بخور نوش جانت

حضرت آیت‌الله سیستانی هم فتوایی در وجوب جهاد علیه تروریسم صادر کرد. به دنبال آن چند میلیون نفر در کمتر از ۷۲ ساعت برای مقابله با داعش ثبت نام کرده بودند. این‌ها نیاز به آموزش و سازماندهی داشتند. عراق می‌توانست بخشی از این کار را انجام دهد؛ اما بخش مهم دیگری را باید جمهوری اسلامی ایران با مدیریت سردار سلیمانی انجام می‌داد.

شما باید مذاکره کننده توانمندی باشید تا بتوانید کشوری در این سطح را قانع کنید که پیوستن به ائتلاف علیه تروریسم در سوریه به نفع امنیت ملی‌اش است. آن هم در شرایط خیلی پیچیده جهانی که حدود ۸۱ کشور در جبهه مقابل سوریه قرار دارند و با سلاح و پول و امکانات و رسانه از هر طرحی برای سرنگونی نظام سوریه حمایت می‌کنند. لذا از نظر مذاکره سیاسی هم سردار سلیمانی واقعاً کم‌نظیر بود.

برخلاف آنچه بعضی فکر می‌کنند، این‌گونه نیست که آمریکایی‌ها، به‌عنوان یک ابرقدرت، همهٔ جوانب را در محاسباتشان لحاظ کرده و بتوانند آن را اجرا کنند. همیشه رفتار آن‌ها، هوشمندانه نیست. برداشت و درک من از آنچه در منطقه و موضوعات فلسطین، عراق، سوریه، یمن و دیگر مسایل تجربه کردم، این است که آمریکایی‌ها در محاسبه بر روی کاغذ پیشرفته عمل می‌کنند، در مرحله برنامه‌ریزی عالی هستند، در تقسیم کار و حوزهٔ تئوری کارشان را خیلی خوب انجام می‌دهند؛ اما همهٔ این‌ها وقتی ارزش پیدا می‌کند که بتوانند همین برنامه‌ها را روی زمین پیاده کنند. آمریکایی‌ها معمولاً هنگام اجرای طرح‌هایشان چند مشکل دارند. اولین نگرانی آن‌ها در همهٔ صحنه‌های درگیری این است که مبادا کشته شوند. این مسئله در همهٔ رده‌های آن‌ها وجود دارد.

در شرایطی که پیروزی در دست ماست چه دلیلی دارد که مذاکره بکنیم؟

به این ترتیب، «جبهه النصره» بخشی از نیروهایش را در جولان مستقر کرد تا مانع هرگونه تعرض به مرزهای رژیم اسرائیل بشود. متقابلاً اسرائیل تعهد کرد به غیر از تأمین تسلیحاتی و مالی، نیروهای «جبهه النصره» را که در سوریه مجروح می‌شدند، از طریق جولان به داخل سرزمین‌های اشغالی فلسطین منتقل و مداوا کنند. صهیونیست‌ها برای این کار، نزدیک مرز جولان سوریه، بیمارستانی صحرایی برپا کردند و در صورت نیاز، افراد مهم این گروه تروریستی را با هلیکوپتر به بیمارستان‌های تل‌آویو و شهرهای دیگر فلسطین اشغالی منتقل و معالجه می‌کردند.

روشن بود که اگر منطقه ناامن می‌شد، امنیت ملی ما هم مورد چالش جدی قرار می‌گرفت. ما نمی‌توانستیم رژیم صهیونیستی را پشت دیوارهای فلسطین اشغالی محبوس نکنیم. اگر این کار را نمی کردیم، گستاخی صهیونیست‌ها به جایی می‌رسید که می‌گفتند ما هم می‌خواهیم در ترتیبات امنیتی تنگه هرمز حاضر باشیم. اگر شما پشت دیوار دشمن نروید او به پشت دیوار شما می‌آید.

ابتکار تدوین این خاطرات به توصیه قهرمان بین‌المللی مبارزه با تروریسم، سردار عزیز حاج قاسم سلیمانی بازمی‌گردد. سردار سلیمانی یکسال قبل از شهادت و آسمانی شدن و به خدا پیوستن، در دیداری به بنده تأکید کردند که برای انتقال پیام رشادت‌ها، شهادت‌ها، شجاعت‌ها و حتی جنایات و خیانت‌ها در سوریه و منطقه غرب آسیا، بخشی از خاطرات خود را مکتوب و منتشر نمایم.

آن‌ها فکر می‌کردند اگر بتوانند ثبات سوریه را بر هم بزنند و خط ارتباطی مقاومت را قطع کنند، موازنه قوا در منطقه تغییر اساسی می‌کند. در نگاه آن‌ها زمینه‌هایی برای این کار وجود داشت. اولاً معتقد بودند در سوریه شاخص‌های دموکراسی خیلی قوی نیست، ثانیاً موجی در منطقه به راه افتاده که رؤسای جمهور مادام العمر مثل بن‌علی و حسنی مبارک سقوط کرده‌اند، پس با همین منطق می‌شد به سراغ سوریه هم رفت، چون خاندان اسد مدت طولانی قدرت را در دست داشتند. هر چند در سوریه، حتی در سخت‌ترین شرایط جنگ تروریستی، انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری را برگزار کردند.

اطلاعات موجود تأیید می‌کند که در کنار اهداف سیاسی ـ امنیتی، اقتصاد همیشه یک پای ثابت توجیه هر مداخلهٔ نظامی آمریکا در کشورهاست. ما فکر می‌کنیم بزرگ‌ترین ذخیره گاز دنیا در اختیار ایران، روسیه و قطر است؛ اما برخی کارشناسان غربی می‌گویند یکی از بزرگ‌ترین ذخائر گاز در کشور سوریه واقع است. من در بعضی مذاکرات که به مرور و در ادامه کُدهایش را خواهم گفت؛ می‌دیدم که بیشتر فعالان در این بحران‌ها، یا آمریکایی هستند یا مرتبط با آمریکا؛ چه در موضوع عراق، چه در موضوع سوریه، چه در موضوع افغانستان.

علاوه بر این‌ها در تحلیل رفتار حاکمان سعودی نمی‌توان رقابت با جمهوری اسلامی را نادیده گرفت. اگر عربستان می‌خواست به ایران لطمه بزند و تعارض یا رقابت خود با جمهوری اسلامی را هم دنبال کند، سقوط سوریه را امتیاز بزرگی برای خود می‌دید. سقوط سوریه از نظر عربستان سعودی به معنای نابود شدن یکی از بخش‌های اصلی محور مقاومت و قطع بازوی جمهوری اسلامی ایران در منطقه بود. به این ترتیب، عربستان سعودی با تمام توان تلاش می‌کرد امکانات مالی و امنیتی‌اش را در خدمت آمریکا و اسرائیل به کار گیرد.

این مقام روسی اضافه کرد در بررسی‌هایمان به موضوع دیگری هم توجه داشتیم. ما به این جمع‌بندی رسیدیم که ایرانی‌ها پشت این مسئله قرار دارند. ایرانی‌ها در این سال‌ها از متحدین‌شان در منطقه، با قدرت حمایت کرده‌اند. حتی در مقابل لشکرکشی‌های بزرگ آمریکا هم همین روش را داشته‌اند و در نهایت ایرانی‌ها و متحدین‌شان نقش مهمی در تحولات منطقه ایفا کرده‌اند و نتایج قابل قبولی گرفته‌اند. این مطلب هم ما را به این نتیجه رساند که با حمایتی که ایران از سوریه می‌کند و با توجه به الگوی رفتاری که از ایران در افغانستان و عراق و لبنان و فلسطین در این سال‌ها دیده‌ایم؛ به احتمال فراوان بشار اسد در قدرت خواهد ماند و ایران حرفش را به کرسی می‌نشاند. در آن صورت، ما هم سوریه را از دست داده‌ایم و هم دوست، همسایه و متحدمان ایران نسبت به ما نگاهی منفی پیدا می‌کند.

ابتکار تدوین این خاطرات به توصیه قهرمان بین‌المللی مبارزه با تروریسم، سردار عزیز حاج قاسم سلیمانی بازمی‌گردد. سردار سلیمانی یکسال قبل از شهادت و آسمانی شدن و به خدا پیوستن، در دیداری به بنده تأکید کردند که برای انتقال پیام رشادت‌ها، شهادت‌ها، شجاعت‌ها و حتی جنایات و خیانت‌ها در سوریه و منطقه غرب آسیا، بخشی از خاطرات خود را مکتوب و منتشر نمایم.

از همان ابتدا در مذاکرات دیپلماتیک مشاهده می‌کردم که استفادهٔ ما از اصطلاح «بیداری اسلامی» خوشایندِ بعضی مقامات عربی و اروپایی نیست. من همیشه به طرف‌های مذاکره خارجی و بین‌المللیِ خود می‌گفتم از نمودهای بارز در میدان التحریر قاهره، این است که مردمی که چند هفته در آنجا متحصن بودند، وقت نماز، صفوف نماز جماعت را تشکیل می‌دهند. در شعارهای خود می‌گویند: «الاسلام هو الحل الوحید». یعنی راه‌حل مشکلات کشورشان را اسلام می‌دانند. به آن‌ها می‌گفتم دختران و پسران مصری در خیابان‌ها شعار سوسیالیستی ندارند، اصلا شعار غیر اسلامی سر نمی‌دهند، بلکه تمام مطالبات خود، حتی آزادی را هم در چارچوب مطالبات اسلام‌خواهی دنبال می‌کنند.

برای فهم بهتر آنچه در سوریه رخ داد؛ باید به این نکات دقت کرد. در ادامه خواهم گفت که چرا اتفاقات سوریه شکل دیگری داشت، چرا در مصر وقتی مردم به خیابان‌ها ریختند و انقلاب شد، یک گلوله از طرف مردم شلیک نشد، چرا سر و کلهٔ داعش و القاعده و جبهه النصره در میدان التحریر پیدا نشد. چرا در تونس این اتفاق نیفتاد، ولی وقتی به سوریه می‌رسیم، حرکت اعتراضی مردم وارد مسیر انحرافی شد و تبدیل به جنگ طولانی و تروریستی می‌شود.

می‌دانند که اگر ذائقه و فکر یک زن یا مادر را تغییر بدهند، توانسته‌اند تفکر یک نسل را عوض کنند.

ارزیابی آمریکایی‌ها این بود که در همهٔ منطقه، حرکت مردم به طور مستقیم یا غیر مستقیم، تحت تأثیر آموزه‌های اسلامی یا گفتمان اسلام سیاسی و انقلاب اسلامی ایران است

قبل از حرکت، یکی از سفرای قبلی ما در پکن نکته‌ای را به من گوشزد کرد. او گفت در جلسهٔ مذاکرهٔ دیپلماتیک، اگر دربارهٔ موضوعی از ما سوال شود، حتی در صورت نداشتن اطلاعات؛ سعی می‌کنیم پاسخی پیدا کنیم و آن را بیان کنیم. واقعیت این است که برخی دیپلمات‌های ما نیاموخته‌اند در چنین موقعیتی بگویند در این زمینه اطلاع ندارم. گاهی مقامات و دیپلمات‌های ما فکر می‌کنند این نقطه ضعف یا ایرادی برای یک مسئول است که به طرف خارجی بگویند نمی‌دانم، اطلاعاتم را تکمیل می‌کنم و پاسخ شما را در جلسات بعدی خواهم داد؛ اما دیپلمات‌های مقابل خیلی راحت می‌گویند: نمی‌دانم!

فصل سرما، سوری‌ها از ما درخواست سوخت و نفت داشتند. ما نفت دادیم ولی در مقابل، مابه ازایی تعریف می‌کردند. من در بخشی از مذاکرات محرمانه مربوط به این موضوع با دولت سوریه بودم. طبعاً همه کمک‌ها بلاعوض و رایگان نبود. آنچه در سوریه انجام دادیم، با در نظر گرفتن امنیت ملی ایران و امنیت منطقه و سوریه صورت گرفت. در کنار کمک‌هایی که جمهوری اسلامی به طور مستقیم ارسال می‌کرد، تلاش می‌کردیم کشورهای دیگر مثل روسیه و چین را برای کمک‌رسانی به مردم سوریه ترغیب کنیم؛