کتاب مراقبت از نوزاد

چهار مفهوم اصلی احترام متقابل و حفظ شأن و مقام، تبادل اطلاعات، مشارکت و همکاری خانواده و تعاملات متقابل و مؤثر بیماران و خانواده‌ها بیان شد. مشارکت متقابل کادر درمان و خانواده‌ها موجب افزایش رضایت‌مندی تمامی مشارکت‌کنندگان می‌شود و از سوی دیگر رسیدن به اهداف و مقاصد بالینی مطلوب برای بیمار و خانواده‌ها که همان نتیجهٔ نهایی است را در بر می‌گیرد.

در مراقبت ارائه‌دهنده و سیستم محور، قوانین و دستورالعمل‌ها به نفع پرسنل بوده و در کارایی سیستم تأثیر دارد. بسیاری از بیمارستان‌ها سیاست‌های خود را بر مبنای مراقبت ارائه‌دهنده و سیستم محور استوار می‌سازند. متخصصان مراقبت سلامت، سیاست‌ها و تکنیک‌هایی را به بهترین شکل و با بیشترین امتیاز برای کسانی که در حوزهٔ مراقبت سلامت فعالیت دارند، در نظر می‌گیرند. تصمیمات و سیاست‌های اخذشده توسط پرسنل و سازمان به حمایت‌های اولیه از پرسنلِ کارآمدتر کمک خواهد کرد.

مشکل این است که در رویکرد مراقبت فامیل محور، پرسنل اعضای خانواده را تعیین می‌کنند و بیمار یا والدین حق انتخاب ندارند درحالی‌که در شیوهٔ مراقبت خانواده محور از بیمار و خانواده می‌پرسند که حضور چه کسی برای آن‌ها مهم‌تر است. به عبارت دیگر پرسنل در مراقبت فامیل محور حضور اعضا را برای والدین تعیین می‌کنند درحالی‌که در شیوهٔ خانواده محور هر فردی که قدرت و توانایی لازم برای حمایت و مشارکت را داشته باشد، اعلام آمادگی می‌کند.

این پیام بهترین نوع تشخیص و انتخاب همراه را بیان می‌کند: «فقط شما می‌دانید در این زمان حضور چه کسی اهمیت دارد. ما قانون خاصی مبنی بر اینکه چه کسی همراه شما باشد نداریم. صرفاً جهت حفظ ایمنی و سلامت نوزادتان می‌پرسیم کسی از مهمانانتان بیمار نباشد.»

پدر و مادر و نوزادان حق دارند کنار یکدیگر باشند. - زبان نوشتاری و گفتاری بدون هرگونه زور و اجباری باید شامل زبان مشارکت شود. - لازم است پدران و مادران، همراه نوزاد یا بیمارشان را تعیین کنند؛ زیرا آن‌ها می‌دانند حضور چه فردی برای بیمار مفید است.

خانواده‌هایی که تجربهٔ شخصی از بستری در بیمارستان دارند، می‌توانند به‌عنوان مشاوران خانواده، سرپرستان و... به صورت داوطلبانه یا حقوق‌بگیر، رسمی و غیررسمی مشغول کار شوند.

از ایستادن بالای سر مادر یا نگاه کردن به پایین پرهیز کنید؛ زیرا همین رفتارهای ساده برقراری ارتباط را مختل می‌کند،

بهتر است قوانین و سیاست‌ها از نیازها و احساسات شخصی مادران باردار حمایت کند. برای مثال در نظر گرفتن اتاق‌های خصوصی برای مادران باردار به افزایش حمایت و ایجاد روحیه‌ای شاد و امیدوار کمک خواهد کرد، حتی پرسنل باید در اتاق‌های نیمه‌خصوصی در جهت برآورده کردن خواسته‌های مادران تلاش کنند.

مادرانی با تجربهٔ مشابه بارداری پرخطر از لحاظ روحی راه‌کارهای مناسبی به دیگر مادران باردار ارائه می‌دهند و آن‌ها را امیدوار می‌کنند. همچنین تجربهٔ شخصی پرستاران در این زمینه عامل مؤثری در افزایش سطح امیدواری مادران است. مادری که هفته‌های متمادی قبل از زایمان در بخش بستری است با دیدن فیلم، حضور در کلاس‌ها و انجام مهارت‌های گوناگون به‌گونه‌ای زمان خود را می‌گذراند. پرسنل می‌توانند با مشارکت مادران در برخی امور و مسئولیت دادن به آن‌ها مدت و شرایط این‌گونه بستری‌ها را آسان‌تر کنند. اگر ارتباط چهره به چهره برای پرسنل مقدور نیست از طریق شبکه‌های اجتماعی و فرصت‌های موجود می‌توانند با مادران تعامل داشته باشند. بعضی مادران از این پیشنهاد استقبال کرده و قبل از تولد جزء گروه‌های حمایتی می‌شوند،

بعضی مادران از این پیشنهاد استقبال کرده و قبل از تولد جزء گروه‌های حمایتی می‌شوند، ولی عدهٔ دیگر به تعاملات شخصی توجه دارند. تعدادی از مادران با خواندن دل‌نوشته‌ها و تجربیات دیگر مادران تأثیرات و نتایج بستری قبل از زایمان را کاملاً درک می‌کنند و آن را نقطهٔ عطفی برای خود می‌دانند و از این طریق استرس آن‌ها کاهش می‌یابد. اغلب مادران باردار پرخطر در بخش‌هایی بستری هستند که شنیدن مجموعه‌ای از صداها عادی و معمولی است. برخی بیمارستان‌ها هنگام تولد نوزاد موزیک مخصوص تولد پخش می‌کنند. صداهای محیط و درد و انقباضات هنگام زایمان برای مادران بسیار نگران‌کننده است از این رو پرسنل در آرام کردن محیط و کاهش صداهای موجود باید نهایت تلاش خود را به کار گیرند

گاهی شنیدن جزئیاتی از وضعیت نوزاد یا حتی ضربان قلب او برای مادر ناراحت‌کننده و اضطراب‌آور است. برای مثال برخی مادران تمایلی به شنیدن صدای قلب نوزاد خود از مانیتور ندارند؛ بنابراین انجام امور بسیار کوچک و جزئی در بستری مادران پرخطر باید کاملاً با مشارکت و رضایت وی صورت گیرد. پرسنل باید در برآورده کردن نیازها و خواسته‌های مادران و حتی خانواده‌هایشان بسیار دقیق باشند تا رضایت آن‌ها جلب شود. به‌خاطر داشته باشید که انعطاف‌پذیری عامل اساسی و سازنده‌ای در برنامه‌های مراقبت مشارکت درازمدت با مادران است.

استرس حاصل از بستری در بیمارستان و نگران‌کننده‌تر از آن نزدیکی به محل"NICU"سبب می‌شود تا خانواده‌ها عمیقاً به عقاید مذهبی‌شان توجه کنند. در این شرایط رفع نیازهای مادر از جانب پرسنل امری ضروری است.

- مادران باردار باید اطلاعات دقیق، صحیح، بدون هرگونه غرض و به‌موقع را دریافت کنند تا در زمان مناسب با همسران خود تصمیمات آگاهانه‌ای اتخاذ کنند. - مادران باید فرصتی برای انتخاب همراه خود داشته باشند. - فرزندان دیگر یک خانواده نیز باید زمان‌هایی را در بیمارستان با مادرشان صرف کنند. - مادران باید در امر تصمیم‌گیری تا حد مجاز دخالت و مشارکت داشته باشند. - برای کاهش اضطراب مادر شرایط محیطی را مساعد نمایید مثلاً صدای موزیک را کم یا حتی خاموش کنید، خبرهایی از تولدهای موفقیت‌آمیز و بی‌خطر به مادران نگران ندهید. برخی مادران تمایل دارند از چنین شرایطی دور بمانند.

تشخیص و اجرای فعالیت‌های سرگرم‌کننده و خلاقانه‌ای مانند خواندن کتاب، دیدن فیلم، برگزاری کلاس‌ها، آرایش کردن‌ها و... روزنهٔ امیدی برای مادران است.

شنیدن تجربیات مشابه مادران منبع حمایتی قابل دسترس و مفیدی برای مادران باردار پرخطر است. - در نظر گرفتن مکانی برای تجمع خانواده‌ها به قصد راز و نیاز کردن و برآورده شدن خواسته‌های مذهبی ضروری و مفید خواهد بود.

برنامه‌های تولد با هدف ارزش‌گذاری مادر و تعیین اولویت‌ها در فرایند تولد و مراقبت پس از آن ارائه می‌شود تا فرصتی برای مشارکت در تصمیم‌گیری‌ها فراهم کند. پذیرش برنامهٔ تولد مادران درواقع حمایت از حضور آن‌ها در بخشی از تصمیم‌گیری‌های درمانی و احترام به عقاید آن‌هاست.

گاهی اجرای تمام برنامه‌های تولد با توجه به شرایط امکان‌پذیر نیست و در مواردی نیاز به تغییر دارد. برای تغییر دادن بخشی از برنامه‌ها اجازهٔ مادر الزامی است. «خانم اسمیت! ما می‌دانیم شما می‌خواهید در اتاق تاریک و ساکت باشید، ولی برای معاینهٔ وضعیت شما و نوزادتان باید چراغ را چند لحظه روشن کنیم. آیا می‌خواهید پارچه‌ای روی صورتتان بکشید؟» بهتر است پرسنل هر تغییر جزئی در برنامه را با مادر در میان بگذارند و برای تحقق رؤیاهای او تلاش کرده و پیوسته تعاملی دوجانبه داشته باشند. لازم به ذکر است اجرای دقیق و به‌موقع برنامه‌های تولد نیاز به همکاری بیشتر بین مادر و پرسنل دارد.

لازم به ذکر است حتی در زمان‌های بسیار اورژانس و حساس برنامهٔ تولد نباید به‌طور کامل تغییر کند. سعی کنید خواسته‌های به‌حق و مناسب مادر و کودک را برآورده کنید. زمانی که به مادر و خانواده توضیح می‌دهید که اولویت و هدف اصلی شما حفظ سلامتی مادر و نوزاد است، درک و پذیرش چنین تغییراتی قابل قبول‌تر می‌شود.

حمایت برخی بخش‌های دیگر از برنامهٔ تولد به‌شدت مهم است. برای مثال مادری که در بخشِ سزارین، زایمان زودرسی داشته آیا می‌تواند بعد از زایمان نوزادش را روی سینه‌اش بگذارد یا اینکه تیم درمان فوراً بچه را خشک کرده و معاینه می‌کنند؟ آیا بعد از انتقال بچهٔ نارس به اتاق مخصوص و جای بسیار گرم و روشن مادر می‌تواند لحظه‌ای کوتاه پسرش را ببیند و او را لمس کند؟ در چنین شرایطی بهتر است حداقل مادر اطلاعات اولیه‌ای از نوزادش دریافت کند و این ملاقات در اتاقی که او بستری است صورت گیرد. پذیرفتن جدایی از کودک برای خانواده به‌ویژه مادران عمیقاً ناراحت‌کننده است. تا حد امکان تلاش کنید مادری از نوزادش جدا نشود.

در حالتی که مادر نمی‌تواند نوزادش را ببیند و مراقبت بعد از زایمان را انجام دهد روش‌هایی برای برقراری ارتباط گفتاری مادر و نوزادش وجود دارد. «خانم اسمیت! می‌دانم در حال حاضر شما نمی‌توانید نوزادتان را ببینید؛ اما می‌توانید صدایش را بشنوید. هرچند پسرتان خیلی کوچک است، اما خوب گریه می‌کند و صورتی سرخ و موهایی قهوه‌ای دارد.» «خانم جونز! می‌دانم شما نمی‌توانید صدای گریهٔ دخترتان را بشنوید؛ اما بدانید حالش خوب است. ما برای او لوله‌گذاری کردیم تا بهتر نفس بکشد. شما صدای دخترتان را نمی‌شنوید، ولی او قوی است و ضربان قلبش منظم است.»

برای رسیدن به برنامهٔ تولدی موفق مشارکت و همکاری مادر، خانواده و تیم مراقبت سلامت ضروری است. - باید گزینه‌هایی برای جایگزینی و تکرار برنامهٔ تولد وجود داشته باشد که قابل اجرا بوده و با توجه به نیازها و خواسته‌های مادر، نوزاد و خانواده منعطف و قابل تغییر باشد. - قوانین بیمارستان باید نیازهای شخصی مادران باردار را حمایت کند. راهنمایی‌هایی نسبت به قوانین در جهت رفع نیاز مادران ضمن حمایت و ایجاد محیطی امن و سالم برای او و نوزادش تعیین‌کننده است.

نگهداری مادر، بچه و خانواده با یکدیگر است تا زمانی که از لحاظ پزشکی نیاز به مراقبت خاصی نداشته باشند. اگرچه گاهی مادر و نوزاد بنا به دلایلی پس از زایمان از یکدیگر جدا می‌شوند؛ اما اکثر زایمان‌ها بدون خطر هستند و نیازی به جدایی آن دو نیست.

مادر لباس مخصوص اتاق عمل را می‌پوشد. پزشک به اتاق جراحی وارد می‌شود. گان و دستکش می‌پوشد و بادقت به مادر نگاه می‌کند و سلام می‌دهد. او دستیارش را به مادر معرفی می‌کند و زمان شروع را به او می‌گوید. در هنگام جراحی پزشک بخشی از اطلاعات را به مادر منتقل می‌کند. آگاهی داشتن و مشارکت مادر بخش مهمی از تجربهٔ تولد برای اوست. به‌هیچ وجه تصور نکنید پدر و مادر اعضای غیرتخصصی یا غیراصلی تیم هستند.

تماس پوستی نوزاد با مادر در ساعات اولیهٔ پس از زایمان در مقایسه با قرار دادن نوزاد در گرم‌کن حرارتی محاسن زیادی از جمله آرام شدن گریهٔ نوزاد، تنظیم حرارت بدن و افزایش مقاومت فیزیولوژی را به‌دنبال خواهد داشت. این مسأله حتی در مورد نوزادان زودرس نیز صادق است. همچنین داشتن ارتباط و تماس پوستی در شیردهی مادران نیز تأثیر مثبت خواهد داشت. در شرایطی که وضعیت هوشیاری و جسمانی مادر به‌حدی نیست که تماس پوستی با نوزاد داشته باشد این وظیفهٔ خطیر بر عهدهٔ پدران است. ارتباط پوستی نوزاد با پدر باعث کاهش زمان گریهٔ نوزاد می‌شود و تأثیرات مثبت رفتارهای قبل از تغذیه را در پی خواهد داشت.

در گذشته بر اساس مراقبت‌های وابسته به زایمان، نوزادان از مادران جدا می‌شدند و پدر حدود یک الی دو ساعت بعد از تولد همراه نوزاد بود. در بخش نوزادان یا شیرخوارگاه و دور از چشم مادران و خانواده‌ها مراقبت‌هایی نظیر حمام کردن، اندازه‌گیری وزن، معاینات ساده و اولیه به شیوهٔ سنتی انجام می‌شد. مطلب ذکرشده نمونه‌ای از مراقبت ارائه‌دهنده محور است که پرسنل به‌طور کامل فعالیت‌ها و اقدامات مراقبتی را انجام می‌دهند. بیشتر کادر درمان در ارائهٔ مراقبت‌های پس از زایمان مهارت خاصی دارند. در این حالت مادر مراقبت جداگانه‌ای دریافت می‌کند و پس از زایمان یک دورهٔ مشخص استراحت می‌کند. در این شرایط نوزادان در شب به بخش منتقل می‌شوند و تا زمان تغییر شیفت صبح به اتاق مادر برده نمی‌شوند تا مادر در طول شب بهتر استراحت کند.

تکنیک‌های حمایتی باید در راستای نگهداری مادر و نوزاد با همدیگر باشند. مگر در مواردی که به دلایل پزشکی جدایی آن‌ها لازم باشد.

معاینات نوزادان باید در حضور مادر و حتی پدر صورت بگیرد تا فرصتی برای آموزش فراهم شود.

درک و دریافت اطلاعات توسط پدر و مادر در شرایط مراقبت ویژهٔ نوزادشان به سطح استرس آن‌ها بستگی دارد. در این مرحله یادآوری عادی بودن شرایط و امید دادن به والدین ضروری است.

گفتنی است تکرار اقدامات برای پرسنل و کادر درمان امری عادی است. درحالی‌که همین امور ساده و عادی برای والدین بسیار جالب و حائز اهمیت و غالباً دردناک است.

ناگهان نوزاد به ریکاوری می‌رود و پدر برای همکاری و مشارکت مجدد به آنجا دعوت می‌شود. او شگفت‌زده می‌پرسد: «می‌توانم برای کمک اینجا بمانم؟» اعضای تیم باهم در ارتباط و تلاش متقابل هستند. ناگهان پدر صدایی می‌شنود که می‌گوید: «دست پسرت را بگیر!» و این زیباترین جمله‌ای بود که در آن لحظه می‌توانست شنیده شود.