بریده‌هایی از کتاب فلسفه؛ همه آن چه باید بدانید

«انسان آزاد آفریده شده، اما همه‌جا در بند است».

می‌توان گفت این گزاره که «فلسفه بی‌ارزش است» تناقض درونی دارد، و خودش یک موضع فلسفی به حساب می‌آید که محتاج توجیه و برهان فلسفی است.

آیا فلسفه برساخته‌و مصنوعی بشری است یا به‌راستی وجود مستقلی دارد؟

اصلی‌ترین مسئله‌ی فلسفه چگونه زیستن است که (حتی اگر هم نه همیشه، اغلب اوقات) انگیزه‌ی اصلی طرح همه‌ی پرسش‌های دیگر است.

زندگی در حکم سفر است نه مقصد

“One word frees us of all the weight and pain in life, That word is Love.” ― Sophocles

حتی اگر فهم کامل یک مسئله برای‌مان مقدور نباشد، فهم بهتر آن ارزشمند است

ارسطو به زبانی ساده می‌گوید، «از نشانه‌های ذهن فرهیخته این است که هرگز در بررسی هر موضوع بیش از آن‌چه طبیعت آن موضوع اجازه می‌دهد انتظار دقت و ظرافت نداشته باشد».

هیچ چیزی آن‌قدر قطعی و یقینی نیست که ادعا کنیم معرفتِ خالص و صددرصد است، و تقریباً دلیل‌اش این است که هیچ مبنایی آن قدر مستحکم و قدرتمند نیست که پشت و پناه همه‌ی عقاید ما باشد.

اصلاً روشن نیست که چرا خداوند باید به شمایی که از روی مصلحت‌و احتیاط به او ایمان آورده‌اید پاداش بدهد.

«بهتر است مثل انسان بمیریم تا این‌که مانند حیوان زندگی کنیم».

اسمیت می‌نویسد، «آدمی هر چقدر هم که خودخواه باشد، بی‌شک اصولی در سرشت او وجود دارد که باعث می‌شود به موفقیت دیگران علاقه‌مند باشد، و خوشبختی آن‌ها برایش مهم باشد، گرچه چیزی از آن عایدش نمی‌شود جز لذتِ تماشای آن».

اما درباره‌ی این مسئله که اصلاً چرا باید به رنج دیگران اهمیت بدهید، عقل خاموش است.

در آغاز، ذهن انسان اولیه جهان را تنها از دریچه‌ی حواس دریافت کرده و آن را به صورتی که در واقعیت بود بازنمایی می‌کرد. در گام دوم، ذهن انسانِ فرهیخته‌تر از جهان الگو می‌گرفت و از تخیل برای بازنمایی جهان به صورتی که می‌توانست باشد سود می‌جست. اما با ظهور اخلاق اتفاق یکسره جدید این بود که ما برای نخستین بار دست به کار اندیشه‌ای شدیم که صرفاً توصیفی نبود و وجه تجویزی داشت: اندیشیدن درباره‌ی جهان آن‌طور که باید باشد.

اشیاء صاحب کیفیات اولیه هم هستند، و این‌ها جنبه‌هایی از شیء‌اند که به چگونگی ادراک ما از آن‌ها وابسته نیستند، بلکه در واقعیت امر وجود دارند. برای مثال، توپ بسکتبال ممکن است بسته به این‌که چه کسی یا چه چیزی به آن نگاه می‌کند، قرمز یا قهوه‌ای به نظر برسد. اما این‌واقعیت که از حلقه رد می‌شود تنها به خودش و به حلقه بستگی دارد و ربطی به ذهن انسان ندارد.

استدلال‌های شکاکانه به یکی از دو روش زیر عمل می‌کنند. برخی از آن‌ها یک اعتقاد را تخریب می‌کنند و ما را تشویق یا وادار می‌کنند که از آن دست بشوییم. دسته‌ی دیگر آن اعتقاد را تخریب نمی‌کنند، بلکه صرفاً از محدودیت‌های دلایل و براهین آن پرده برمی‌دارند.

فهم‌خویش از جهان را بر چه شالوده‌ای بنا می‌کنیم؟ گل سرسبدشان علم است. اما این علم دقیقاً چیست و چگونه عمل می‌کند؟ برای فهم این موضوع به فلسفه‌ی علم نیاز داریم.

اصلاً روشن نیست که چرا خداوند باید به شمایی که از روی مصلحت‌و احتیاط به او ایمان آورده‌اید پاداش بدهد.

می‌توان گفت، هر جوهری که فعلیت آن مستلزم زندگی باشد واجد روح است. بنابراین، روح چیز مشخصی نیست و بیشتر ظرفیتی است که یک موجود زنده را از چیزهای غیرزنده متمایز می‌کند.

شاید همین کافی باشد که اجازه دهیم هنر هنر باشد، و فلسفه فلسفه.

پس از بهار عربی در سال ۲۰۱۱ بسیاری از ملت‌های خاورمیانه به الگوهای دموکراتیکِ حکومت روی آوردند؛ و البته الگوهایی که با سنت‌های قبیله‌ای و دینی‌شان متناسب و همخوان بوده است.

وجودِ حکومت همواره ایجاب می‌کند که شهروندان از بخشی از اختیار خود بر زندگی‌شان چشم‌پوشی کنند، باید توجیهی برای حکومت وجود داشته باشد تا این محرومیت از آزادی توجیه شود.

زندگی در نظام شهری مستلزم آن است که از بخشی از آزادی‌های فردی‌مان چشم‌پوشی کنیم.

دولت همواره باید توجیه کند که چرا برخی از آزادی‌های شهروندان را سلب می‌کند و باید نشان دهد که در عوض واقعاً برای‌شان چه منافعی در چنته دارد.

اگر شهروندان گمان کنند حاکمان آزادی زیادی را از آنان سلب می‌کنند و در عوض چیزی به آن‌ها نمی‌دهند، شاید ترجیح دهند آن‌ها را عزل کنند، حال چه از طریق رأی‌گیری و چه با انقلاب.