بریده‌هایی از کتاب پول

وقتی پولی را در بانک سپرده‌گذاری می‌کنید، بانک از آن پول استفاده کرده و با بخشی از آن به فردی دیگر وام می‌دهد. هم‌اکنون پول شما به‌طور همزمان در دو مکان است. پول شما هم در حساب‌تان در بانک و هم در اختیار وام‌گیرنده قرار دارد. وام‌گیرنده می‌تواند پول خود را در بانکی دیگر سپرده‌گذاری کند، آن بانک نیز می‌تواند بخشی از آن را به فرد دیگری وام دهد. حالا پول شما به‌طور همزمان در سه مکان قرار دارد. این فرایند، بانکداری ذخیره کسری (fractional-reserve banking) نامیده می‌شود. به این ترتیب حجم عظیمی از پول در جهان ایجاد شد.

بنیادی‌ترین موضوع توجه به کاربردهای عملی علم است. پیشرفت قابل ملاحظه این نبود که زمین به دور خورشید می‌گردد یا نیروی جاذبه بر اساس فاصله بین دو جسم تغییر می‌کند؛ بلکه کشف سیستمی برای ایجاد یافته‌های جدید با روش‌های علمی بود که توانست جهان را متحول کند.

«تأسیس یک بانک ملی در یک سلطنت مطلقه، می‌تواند فاجعه‌بار باشد، در حالی که در یک کشور آزاد چنین اقدامی می‌تواند عاقلانه و متضمن سودآوری باشد.»

به‌کارگیری آهن به‌عنوان پول اصلاً جالب نبود. برای خرید یک پوند نمک (۴۵۳ گرم)، به یک‌ونیم پوند (۶۸۰ گرم) سکه آهنی نیاز بود. مثل این می‌ماند که همه خریدهای عمده خود را تنها با استفاده از پول خرد انجام دهید.

«ذات فایننس سفر در زمان است. پس‌انداز انتقال منابع از حال به آینده است. در حالی که تأمین مالی انتقال منابع از آینده به امروز است.»

یک درس اساسی که از بحران سال ۲۰۰۸ می‌توان آموخت، این است: پول را دنبال کنید. نه در چارچوب‌ها و مکان‌های سنتی؛ بلکه ردپای پول را در بانکداری سایه و همچنین مکان‌هایی که شبه‌پول ایجاد می‌کنند، دنبال کنید. در جست‌وجوی مؤسسات و شرکت‌هایی باشید که وام‌هایی اعطا می‌کنند که شبیه وام نیستند؛ بلکه همانند پول داخل بانک هستند که در اسرع وقت می‌توانند با ارزش اسمی کامل برداشت شوند.

پول همیشه و همه‌جا بر پایه اعتماد است. ارز مدرن بر پایه اعتماد دولتی است که آن را صادر می‌کند. بیت‌کوین هم بر پایه اعتماد است، ولی رؤیای بیت‌کوین این است که لازم نیست به دولت، بانک یا ساتوشی ناکاموتو اعتماد کنید و فقط باید به کدها اعتماد کنید.

«تأسیس یک بانک ملی در یک سلطنت مطلقه، می‌تواند فاجعه‌بار باشد، در حالی که در یک کشور آزاد چنین اقدامی می‌تواند عاقلانه و متضمن سودآوری باشد.»

محدودیت ساعتی که ایجاد شده بود، بسیاری را آزار می‌داد، اما دلایل خوبی برای ایجاد این قانون وجود داشت. اگر بازار در همه ساعات روز باز بود، خریداران و فروشندگان به‌تدریج به آن مکان وارد یا خارج می‌شدند، بنابراین فاصله میان قیمت پیشنهادی فروشندگان با خریداران زیاد می‌شد. افراد مجبور بودند یا معاملاتی انجام دهند که باب میل‌شان نبود یا اساساً معامله‌ای انجام ندهند. این همان چیزی است که اقتصاددانان از آن تحت عنوان «بازار ضعیف» یا کم‌حجم (thin market) یاد می‌کنند.

بنیادی‌ترین موضوع توجه به کاربردهای عملی علم است. پیشرفت قابل ملاحظه این نبود که زمین به دور خورشید می‌گردد یا نیروی جاذبه بر اساس فاصله بین دو جسم تغییر می‌کند؛ بلکه کشف سیستمی برای ایجاد یافته‌های جدید با روش‌های علمی بود که توانست جهان را متحول کند.

یک تعریف عالی از پول این است: پول چیزی است که شما با آن مالیات می‌پردازید. در جهانی که چیزهای مختلفی (از حواله کتبی و سکه‌های طلا و نقره گرفته تا سفته‌های بانک‌های خصوصی) برای اینکه به پول رسمی یک کشور تبدیل شوند، با هم رقابت می‌کنند، همان چیزی که دولت آن را برای پرداخت مالیات می‌پذیرد، برنده نهایی خواهد بود و به پول تبدیل می‌شود.

امروزه، دولت سپرده‌های بانکی در ایالات متحده را بیمه می‌کند. در گذشته همیشه این‌طور نبود؛ زمانی که بانکی در حال ورشکستگی بود، سپرده‌گذاران نمی‌توانستند پول‌هایشان را پس بگیرند.

پول نوعی انتخاب یا مجموعه‌ای از انتخاب‌هاست، اما این‌طور احساس نمی‌شود؛ بلکه احساس می‌کنیم چیزی است که باید همین‌گونه باشد که هست. تا اینکه ناگهان ایده‌ای به ذهن کسی خطور می‌کند و او می‌گوید: «دیدگاه غلطی نسبت به پول داریم. روش بهتری وجود دارد.»

روزولت متوجه شد پول همان پول است؛ زیرا ما پول‌بودن آن را باور کردیم. زمانی که مردم اعتمادشان را نسبت به بانک‌ها از دست می‌دهند، دیگر به سپرده‌هایشان به‌عنوان پول نگاه نمی‌کنند، بنابراین سپرده‌هایشان را در قالب اسکناس از بانک می‌گیرند. زمانی که اعتمادشان را نسبت به اسکناس از دست می‌دهند، آنها را به طلا تبدیل می‌کنند.

منشاء پول آن چیزی نیست که همه ما فکر می‌کنیم؛ بلکه داستان آن بسیار جالب‌تر و هیجان‌انگیزتر است. ازدواج و قتل بخشی از آن است. همانند داستان اختراع نوشتن است. پول و بازارها با یکدیگر رشد می‌کنند و باعث می‌شوند مردم احساس آزادی بیشتری داشته باشند، اما گاهی اوقات آسیب‌پذیرتر می‌شوند.

این نظریه که پول از دل مبادله کالابه‌کالا پدیدار شده است، بسیار زیبا، قدرتمند و ملموس است، اما از یک ضعف اساسی رنج می‌برد؛ هیچ مدرکی برای درستی آن وجود ندارد. انسان‌شناسی با نام «کارولین هامفری» در سال ۱۹۸۵ با جمع‌بندی آنچه انسان‌شناسان و مورخان برای دهه‌ها به آن اشاره داشتند، نوشت: «هیچ نمونه‌ای از یک اقتصاد کالابه‌کالای خالص و ساده در آثار مورخان و انسان‌شناسان توصیف نشده است؛ چه برسد به اینکه پول از آن پدید آمده باشد.»

به‌عنوان مثال در سواحل شمال غربی آمریکای شمالی جشنواره‌هایی با عنوان «potlatch» وجود داشت که در این جشنواره‌ها بومیان آمریکا روزها را به خوشگذرانی، سخنرانی، رقص و دادن هدایا به یکدیگر می‌گذراندند. دادن هدیه به دیگران اقدامی قدرتمندانه به حساب می‌آمد و مانند این بود که در رستوران شما بخواهید هزینه سایرین را پرداخت کنید. تا قبل از ورود اروپایی‌ها، افراد سطح بالا خز و قایق هدیه می‌دادند. در قرن بیستم آنها چرخ خیاطی و موتورسیکلت هدیه می‌دادند. این افراط در بخشش به حدی کانادایی‌ها را ترساند که دولت این کار را غیرقانونی اعلام کرد و مردم به خاطر دادن هدیه به یکدیگر به زندان رفتند.

پول صرفاً بخشی از سازوکار حسابداری نیست که مبادلات و همچنین پس‌انداز را راحت می‌کند. پول به بخشی عظیم از بافت اجتماعی تعلق دارد که با خون و هوس پیونده خورده است

مقامات چینی برای انجام کارهای اداری به جایگزین بهتری احتیاج داشتند. آنها نیازمند کاغذ بودند. طبق اسناد تاریخی معتبر، آنها در سال ۱۰۵ میلادی کاغذ را اختراع کردند. فردی به نام «کای لون» که افسر مسئول ابزارها و تسلیحات امپراتور بود، برای تولید کاغذ، پوست درخت توت، پوست پرتقال و تور ماهیگیری را با آب مخلوط کرد و آن را به‌صورت یک خمیر مسطح درآورد. سپس آن را در برابر نور خورشید گذاشت تا خشک شود و بدین ترتیب کاغذ اختراع شد.

سکون و رکود اقتصادی یک وضعیت عادی در طول تاریخ بشریت بوده است. مردم، به‌طور متوسط با گذشت زمان ثروتمندتر نمی‌شدند. اما در چین، در دورانی که پول کاغذی پدیدار شد، این روند تغییر کرد. رشد پول‌محور بازارها ارتباط مستقیمی با پیشرفت‌های فناورانه داشت و در نتیجه، مردم با دستمزد کار روزانه می‌توانستند کالاهای بیشتری نسبت به گذشته خریداری کنند؛ بنابراین اکثر مردم (نه فقط گروه کمی) ثروتمندتر شدند. این همان معجزه بنیادین اقتصادی و تنها راه افزایش پایدار سطح زندگی مردم در بلندمدت است (اتفاقی نیست با اختراع سکه در یونان باستان، رشد قابل توجه اما ناپایداری ایجاد شد). چین تا سال ۱۲۰۰ به احتمال زیاد ثروتمندترین و مطمئناً از نظر فناوری پیشرفته‌ترین تمدن جهان بوده است، سپس مغول‌ها وارد میدان شدند.

امروزه بانک‌ها همان کاری را می‌کنند که زرگرهای انگلیسی حدود ۴۰۰ سال پیش انجام می‌دادند؛ وقتی پولی را در بانک سپرده‌گذاری می‌کنید، بانک از آن پول استفاده کرده و با بخشی از آن به فردی دیگر وام می‌دهد. هم‌اکنون پول شما به‌طور همزمان در دو مکان است. پول شما هم در حساب‌تان در بانک و هم در اختیار وام‌گیرنده قرار دارد. وام‌گیرنده می‌تواند پول خود را در بانکی دیگر سپرده‌گذاری کند، آن بانک نیز می‌تواند بخشی از آن را به فرد دیگری وام دهد. حالا پول شما به‌طور همزمان در سه مکان قرار دارد. این فرایند، بانکداری ذخیره کسری (fractional-reserve banking) نامیده می‌شود. به این ترتیب حجم عظیمی از پول در جهان ایجاد شد.

در ونیز، صرافان از قرن چهاردهم کار ذخیره طلا برای افراد را آغاز کرده بودند و با آن طلاها به دیگر افراد وام می‌دادند. به این صرافان، از آنجایی که روی نیمکت‌های پل شلوغ «گرند کانال» می‌نشستند «بانچیری» (banchieri) (نیمکت‌نشین) می‌گفتند. این اصطلاح ریشه کلمات «بانکر» و «بانک» است.

«همه معتقدند که بانک دوام خواهد آورد.» این نگرش جوهره و اساس بانکداری (و به همین ترتیب پول) است. اگر همه اعتقاد داشته باشند بانکی دوام خواهد آورد، آن بانک قطعاً دوام می‌آورد. از طرف دیگر، اگر افراد فکر کنند که بانکی با شکست مواجه می‌شود، آن بانک شکست خواهد خورد؛ حتی اگر وضعیت مالی آن عالی باشد.

یک تعریف عالی از پول این است: پول چیزی است که شما با آن مالیات می‌پردازید. در جهانی که چیزهای مختلفی (از حواله کتبی و سکه‌های طلا و نقره گرفته تا سفته‌های بانک‌های خصوصی) برای اینکه به پول رسمی یک کشور تبدیل شوند، با هم رقابت می‌کنند، همان چیزی که دولت آن را برای پرداخت مالیات می‌پذیرد، برنده نهایی خواهد بود و به پول تبدیل می‌شود.

آن داستان‌هایی که در مورد ادیسون نقل می‌شود، مبنی بر اینکه او سال‌های زیادی را صرف انجام هزاران آزمایش کرد تا یک لامپ رشته‌ای خوب اختراع کند، چندان دقیق به نظر نمی‌رسد؛ چراکه ادیسون به‌تنهایی فعالیت نمی‌کرده است. او جنب خانه‌اش در «منلوپارک» نیوجرسی یک کارگاه داشت و در آنجا به مکانیک‌ها، ماشین‌سازان و آهنگران پول پرداخت می‌کرد تا به او در اختراع وسایل جدید کمک کنند. ادیسون ثروتمند و مشهور بود. او پیش‌تر دستگاه ضبط را اختراع کرده بود؛ اما با این وجود می‌دانست که نمی‌تواند لامپ رشته‌ای را به‌تنهایی اختراع کند. او به وکیل خود نوشت: «تمام آنچه من در حال حاضر می‌خواهم، بودجه‌ای است که بتوانم هرچه سریع‌تر روشنایی را به خانه‌ها بیاورم.»