بریده‌هایی از کتاب هنر رواقی زیستن

تو به آنی بدل می‌شوی که توجهت را معطوفش می‌کنی. اگر به بحث دربارهٔ دیگران مشغول شویم، به افرادی کوته‌فکر تبدیل خواهیم شد. به‌ویژه از ملامت، تمجید یا مقایسهٔ افراد بر حذر باش.

کوچک‌ترین چیزهایی را که بهشان دل‌بسته‌ای در نظر بگیر. مثلاً فرض کن فنجانی را دوست داری. این فنجان در نهایت فقط یک فنجان است؛ پس اگر زمانی شکست، می‌توانی با آن کنار بیایی. در مرحلهٔ بعد برو سراغ چیزها -یا افرادی- که دل‌بستگی‌های فکری یا احساسی‌ات به آن‌ها شدت بیشتری دارد. برای مثال به یاد داشته باش که وقتی فرزند یا همسرت را به آغوش می‌کشی، موجودی فانی را به آغوش کشیده‌ای. بنابراین اگر یکی از آنان فوت کند، می‌توانی با آرامش آن را تاب بیاوری. وقتی اتفاقی رخ می‌دهد، تنها چیزی که در اختیار داری، نگرشت نسبت به آن رخداد است؛ انتخاب با توست که بپذیری یا آزرده‌خاطر شوی.

هیچ‌گاه به تحسین و تمجید دیگران متکی نباش. زیرا دوام و اثر ندارد. شایستگی شخصی چیزی نیست که از منبعی بیرونی حاصل شود. نه در روابط فردی‌ات یافت می‌شود و نه در نگاه دیگران به تو. حقیقت زندگی این است که دیگران، حتی کسانی که دوستدارت هستند، لزوماً با طرز فکرت موافق نیستند، درکت نمی‌کنند یا دل‌بستگی‌هایشان با تو یکسان نیست.

وقتی مردم طبق خواستهٔ تو عمل نمی‌کنند، قدرت مهربانی‌ات را پرورش بده؛ شانه بالا بینداز و پیش خود بگو «اشکالی نداره» و بگذار و بگذر.

کسانی که چیزی را «کسب» کرده‌اند، برتری خاصی در مقایسه با تو ندارند، زیرا آن‌ها بهای پاداششان را پرداخته‌اند.

می‌خواهی شکست‌ناپذیر باشی؟ پس با هر چه در اختیار تام تو نیست وارد پیکار نشو. خوشبختی تو به سه چیز بستگی دارد، که هر سه در حوزهٔ توانایی توست: اراده‌ات، طرز فکرت نسبت به اوضاعی که درگیر آن هستی و بهره بردن از عقاید و افکارت.

در نظر اپیکتتوس، زندگی شاد و زندگی بافضیلت به یک معنا هستند. خوشبختی و رضایت شخصی پیامدِ طبیعیِ انجام کار درست هستند.

اشخاص کوته‌فکر عادت دارند دیگران را مقصر بدبیاری‌های خود بدانند و ملامتشان کنند؛ افراد معمولی خود را مقصر می‌دانند؛ و آن‌هایی که زندگی خردمندانه را برگزیده‌اند، متوجه‌اند که مقصر دانستن هر کس یا هر چیز، معادل نادانی است، زیرا با این کار چیزی عایدشان نخواهد شد؛ چه آن شخص خودش باشد و چه دیگران.

در هر جا و هر موقعیتی که هستی، اجرای بی‌عیب‌ونقصی ارائه کن.

از این لحظه به بعد، عهد ببند که دیگر خودت را ناامید نکنی. خود را از تودهٔ مردم جدا ساز. تصمیم بگیر فوق‌العاده باشی و به هر آنچه نیاز است عمل کنی؛ همین حالا.

تو به ترس‌ها و امیال نابجا و لجام‌گسیخته‌ات اجازه می‌دهی قضاوت‌هایت را تحت تأثیر بگذارند و بدین ترتیب، به اهدافت بیش‌ازحد بها می‌دهی. بر اهدافت امید می‌بندی تا به تو خوشبختی را هدیه کنند و این‌گونه است که وسیلهٔ رسیدن به هدف را با خود هدف اشتباه می‌گیری. بدان که تعقیب چنین اهدافی امری طبیعی است، اما نه شکست و نه موفقیت در دستیابی به آن‌ها کوچک‌ترین تأثیری بر خوشبختی تو ندارند.

خوشبختی واقعی هرگز به شرایط بیرونی وابسته نیست. با هشیاری تمام، بی‌توجهی به شرایط بیرونی را تمرین کن. خوشبختی تنها در درون خودت یافت می‌شود.

بدون به‌کارگیری روش‌ها و صرف زمانی که دیگران گذاشته‌اند، پاداشی مثل آنان به دست نخواهی آورد. بی‌خردانه است اگر بخواهیم بدون پرداخت بهای حقیقی، پاداش نصیبمان شود. کسانی که چیزی را «کسب» کرده‌اند، برتری خاصی در مقایسه با تو ندارند، زیرا آن‌ها بهای پاداششان را پرداخته‌اند.

زندگی خوب، زندگیِ توأم با آرامش درونی است

دیدگاه‌ها و مشکلات دیگران ممکن است مسری باشند. در هم‌نشینی با دیگران، با تأثیر گرفتن ناخواسته از دیدگاه‌های منفی و مخربشان در زندگی خود خللی وارد نکن.

فیلسوف می‌شویم تا بفهمیم چه چیزی واقعاً درست است و چه چیزی صرفاً نتیجهٔ تصادفیِ استدلال اشتباه، قضاوت‌های اشتباه نهادینه‌شده و بی‌ملاحظه، آموزش‌های خیرخواهانه اما گمراه‌کنندهٔ والدین و معلمان، و باورهای فرهنگی نسنجیده است.

هیچ‌گاه به تحسین و تمجید دیگران متکی نباش. زیرا دوام و اثر ندارد.

طبیعی است که بخواهیم دیگران برداشت مثبتی از ما داشته باشند، اما به‌تدریج باید عادت وابستگی به تحسین و تکریمی که به تو ارزانی می‌دارند یا از تو دریغ می‌کنند را از سر خود باز کنی. در کامیابی و ناکامی، تنها خیرخواهیِ پشت اعمال توست که اهمیت دارد، نه نتایج آن‌ها. پس به نتایج اعمالت و آنچه مردم درباره‌ات فکر می‌کنند بی‌توجه باش و به‌جای آن تسلیم شهود اصیل اخلاقی‌ات شو و از آن پیروی کن.

رواقی‌گری از تو می‌خواهد گریه و زاری و بهانه‌جویی را رها کنی و با مشکلاتی که داری روبه‌رو شوی: زندگیِ کنونیِ تو دارد می‌گذرد و باید بفهمی که می‌خواهی با آن چه کنی.

وقتی اتفاقی رخ می‌دهد، تنها چیزی که در اختیار داری، نگرشت نسبت به آن رخداد است؛ انتخاب با توست که بپذیری یا آزرده‌خاطر شوی.

شادکامی و آزادی با رسیدن به درک روشنِ یک اصل آغاز می‌شود: برخی چیزها تحت کنترل ما هستند و برخی چیزها خیر. رسیدن به آرامش درونی و تأثیرگذاری بیرونی تنها زمانی میسر می‌شود که این قانون اساسی را بپذیری و یاد بگیری میان چیزهایی که در ید اختیارِ تو هستند و آن‌هایی که نیستند، تمایز قائل شوی.

نخواه که دیگران تو را فرهیخته، منحصربه‌فرد یا خردمند ببینند. در واقع، اگر در نظر دیگران شخص ویژه‌ای هستی بدگمان شو. هشیار باش که حس کاذب خودبزرگ‌بینی در تو ایجاد نشود.

وظیفهٔ اصلی فلسفه این است که به فریاد روح برسد؛ غم‌ها و ترس‌هایمان را بفهمد و سپس ما را از بندشان برهاند.

به‌جای شخصی تلقی کردن رویدادها («من پیروز شدم»، «به‌خاطر اشتباه احمقانهٔ او بود»، یا «این هم از بخت سیاه من است») و نتیجه‌گیری‌های ملامت‌بار دربارهٔ خودت یا ذات انسان، به دنبال آن باش که چگونه می‌توانی از برخی جنبه‌های رخدادها نفع ببری. آیا در دل رخداد، منفعتی نه‌چندان آشکار وجود دارد که فقط چشمان تربیت‌شده ممکن است به آن پی ببرد؟ حواست را جمع کن؛ کارآگاه باش. شاید بتوانی درس بگیری و بعدها در رخدادهای مشابه اِعمال کنی.

از وجهه و نیات خود بیهوده دفاع نکن از شنیدن انتقاد یا ناسزا بیم نداشته باش. فقط افرادی که از لحاظ اخلاقی ضعف دارند، حس می‌کنند ناگزیرند از خود دفاع کنند یا برای دیگران توضیح دهند. بگذار کیفیت اعمالت از جانب تو سخن بگویند. ما نمی‌توانیم نظر دیگران دربارهٔ خودمان را کنترل کنیم و تلاش برای انجام چنین کاری، تحقیر کردن شخصیت خودمان است.

توجه خود را تماماً به مسائل مربوط به خود معطوف کن و این را بدان: چیزی که متعلق به دیگران است، به خودشان ارتباط دارد و نه به تو

سعی نکن در نگاه دیگران حتماً خردمند باشی. اگر زندگی خردمندانه می‌خواهی، بر اساس معیارهای خودت و از دریچهٔ نگاه خودت زندگی کن

فلسفه یعنی «عشق به خردورزی»؛ یعنی «هنر خوب زیستن».

اشخاص کوته‌فکر عادت دارند دیگران را مقصر بدبیاری‌های خود بدانند و ملامتشان کنند؛ افراد معمولی خود را مقصر می‌دانند؛ و آن‌هایی که زندگی خردمندانه را برگزیده‌اند، متوجه‌اند که مقصر دانستن هر کس یا هر چیز، معادل نادانی است، زیرا با این کار چیزی عایدشان نخواهد شد؛ چه آن شخص خودش باشد و چه دیگران.

شیطان محصول فراموشی، تنبلی یا حواس‌پرتی است