کتاب سرزمین جاوید؛ جلد دوم

قبایل اولیه مردمی بودند ساده که اسم جانوران محبوب را روی خود می‌گذاشتند و در ایران اسامی اسب و گاو و سگ و خروس بیش از اسامی دیگر روی افراد و طوایف گذاشته می‌شد.

هر صنعت که در دنیای قدیم وجود داشت در پرسپولیس به‌کار رفت، مشروط بر اینکه صنعت را مطابق مفهوم قدیم تعریف کنیم، نه مطابق مفهوم امروزی. هر هنری که در دنیای قدیم موجود بود در کاخ پرسپولیس استفاده شد و کاخ پرسپولیس را نمایندگان صنعت و هنر تمام ملل جهان ساختند، نه فقط صنعتگران و هنرمندان ایران.

داریوش به معماران گفت من میل دارم در کاخی که می‌خواهم در تخت جمشید بسازم تمام زیبایی‌های ابنیهٔ مصری و یونانی وجود داشته باشد، ولی باید در قالب هنر ایرانی ریخته شود. ستون‌هایی که در تالار بارعام (دارای سی و شش ستون) و تالار آپادانا (دارای یکصد ستون و در واقع نود و نه ستون) کار گذاشته شد، همه در قالب هنر ایرانی است. معماران مصری یا یونانی، ستون عمارات خود را کلفت و کوتاه می‌ساختند، ولی در پرسپولیس ستون‌ها باریک و بلند ساخته شد.

سال ۵۱۹ و ۵۱۸ قبل از میلاد مسیح ضمن رسیدگی به کارهای کشور، نقشهٔ ساختمان پرسپولیس را فراهم کرد. منظور داریوش که مصر را دید این بود که در پرسپولیس عمارتی بسازد که مانند اهرام مصر، دست روزگار نتواند آن را ویران کند و هر قسمت از آن عمارت مظهر یکی از سنن ملی یا مذهبی ایرانیان باشد.

کاخ پرسپولیس هم که داریوش شروع به ساخت آن کرد و قسمتی از کاخ در زمان حیاتش به پایان رسید و قسمت‌های دیگر را اخلافش ساختند، مجموعه‌ای بود از صنایع و هنرهای تمام اقوام دنیای قدیم و اگر مقرر می‌شد که جمعی از صنعتگران و هنرمندان دنیای قدیم جمع شوند و تصمیم بگیرند که یک نمایشگاه بزرگ تشکیل بدهند که در آن علوم و صنایع تمام اقوام به معرض نمایش گذاشته شود، نمی‌توانستند مجموعه و نمایشگاهی غیر از پرسپولیس ترتیب بدهند.

آرتیمان (از فارس)، فیلی‌وادس (از یونان)، تالبون (از بابل)، ترادوس (از لیدی) و هپل (از مصر). هر یک از معماران مزبور برای کاخ پرسپولیس نقشه‌ای ترسیم کرد و به‌نظر داریوش رسانید

به اصطلاح امروز داریوش با ساختن کاخ پرسپولیس یک سازمان ملل صنعتی و هنری به‌وجود آورد، اما آن طرح بزرگ را که فشردهٔ طرح‌های معماران تمام ملل صنعتی و هنری دنیای قدیم بود، در قالب ایرانی ریخت و فرم و رنگ ایرانی به آن داد.

رشادت مربوط به ریش و سبیل و موی کوتاه سر نیست.