
احتمالاً هنگام خواندن کتابهای مختلف با داستانها، شخصیتها یا ایدههایی روبهرو شدهاید که شما را به یاد کتاب دیگری انداختهاند. شباهت میان آثار ادبی اتفاق عجیبی نیست و بسیاری از نویسندگان از آثار نویسندگان پیش از خود الهام میگیرند. اما این شباهتها همیشه حاصل الهامگرفتن نیستند و گاهی ممکن است پای سرقت ادبی در میان باشد. مرز میان الهامگرفتن، اقتباس و سرقت ادبی همیشه روشن نیست و تشخیص آن به بررسی دقیق آثار نیاز دارد.
سرقت ادبی یکی از موضوعات مهم در دنیای کتاب و نشر است که هم نویسندگان و ناشران و هم خوانندگان کتاب بهتر است با آن آشنا باشند. در این یادداشت از توضیح میدهیم سرقت ادبی چیست، چه انواعی دارد و چگونه میتوان آن را تشخیص داد. همچنین تفاوت سرقت ادبی با الهامگرفتن و اقتباس را بررسی میکنیم و به چند نمونه از پروندههای مشهور سرقت ادبی در ایران و جهان میپردازیم.
سرقت ادبی چیست؟
سرقت ادبی یا Plagiarism عبارت است از استفاده از متن، ایده، ساختار، پژوهش یا محتوای خلاقانهی فرد دیگری بدون ذکر نام پدیدآور آن اثر. این کار ممکن است به شکل کپی مستقیم یک متن یا به شکلهایی پیچیدهتر مانند بازنویسی، ترجمه یا استفاده از ایدهی اصلی یک اثر اتفاق بیفتد. دانشگاه کمبریج سرقت ادبی را اینگونه تعریف کرده است: «استفاده از ایدهها، نوشتهها، دادهها یا سایر مطالب تولیدشده توسط فردی دیگر، بدون ذکر منبع.»
نکتهی مهم این است که تغییر کلمات یک متن و بازنویسی آن به معنی تولید محتوای جدید نیست. اگر ساختار، ایده یا محتوای اصلی از اثر دیگری گرفته شده باشد و منبع آن معرفی نشود، همچنان نوعی سرقت ادبی اتفاق افتاده است.
البته باید گفت که نقل قول با ذکر منبع، استفاده از ایده با ارجاع مناسب و اقتباس طبق …