کتاب کارست ژئومورفولوژی

کتاب کارست ژئومورفولوژی حاصل ترجمه و تدوین سعدالله ولایتی و مهدیه غیور بلورفروشان است که شکل‌گیری ناهمواری‌ها و فضاهای زیرزمینی بر اثر انحلال سنگ‌ها را بررسی می‌کند. آب در این فرایند فقط عامل فرسایش نیست؛ مسیرهای تازه‌ای در سنگ باز می‌کند و در پیدایش غارها، چشمه‌ها و مخازن زیرزمینی نقش دارد. نشر سنجاق این کتاب را منتشر کرده است. موضوعات از شناخت سنگ‌های حل‌پذیر تا مدیریت حوضه‌های کارستی و حفاظت از محیط غار امتداد دارند و نمونه‌هایی از ایران نیز در میان مباحث آمده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کارست ژئومورفولوژی

کتاب کارست ژئومورفولوژی به کوشش سعدالله ولایتی و مهدیه غیور بلورفروشان، ارتباط میان جنس سنگ، ویژگی‌های آب و شکل زمین را موضوع اصلی قرار داده است. کارست در این تعریف، مجموعه‌ای از شکل‌ها، حفره‌ها و پدیده‌های سطحی و زیرزمینی است که انحلال در پیدایش آن‌ها نقش دارد. مترجمان و تدوین‌کنندگان، مطالبی منتخب از چند منبع تخصصی را کنار هم قرار داده‌اند و بخش عمده‌ی مباحث را از کتاب آلفرد بوگلی برگرفته‌اند. هدف اعلام‌شده، فراهم‌کردن متنی برای دانشجویان زمین‌شناسی، جغرافیا و منابع طبیعی است. توضیحات از تعریف اصطلاحات و پراکندگی جغرافیایی آغاز می‌شوند و سپس به ویژگی سنگ‌های کربناته و تبخیری می‌رسند. متن میان مشاهده‌ی شکل زمین و توضیح فرایندهای مؤثر بر پیدایش آن ارتباط برقرار می‌کند؛ برای نمونه، خلوص آهک، وجود ناخالصی‌های نامحلول و وضعیت درزه‌ها در توضیح توسعه‌ی شبکه‌های کارستی جای مشخصی دارند. بحث پراکندگی کارست در ایران نیز تفاوت شرایط زاگرس، البرز، ایران مرکزی و نواحی کپه‌داغ و بینالود را مطرح می‌کند. این مقایسه نشان می‌دهد که وجود سنگ حل‌پذیر به‌تنهایی برای توضیح تنوع پدیده‌ها کافی نیست و شرایط اقلیمی و زمین‌شناختی نیز اهمیت دارند.
کتاب کارست ژئومورفولوژی ۱۴ فصل دارد و دامنه‌ی مباحثش از فرایندهای انحلال تا مسائل مدیریتی گسترش می‌یابد. «سنگ‌های کارستی‌شونده»، «اشکال کارست سطحی»، «پیدایش و طبقه‌بندی غار» و «مدیریت حوضه‌های آبریز کارست» از عنوان‌های فصل‌ها هستند. مباحث میانی، نفوذپذیری سنگ‌های کربناته، زهکشی زیرزمینی، چشمه‌ها، شکل‌های درون غار و رسوبات غاری را دربرمی‌گیرند. فصل‌های مربوط به محیط غار، مناطق زیستی و تهدید جانوران غارزی را بررسی کرده‌اند و فشار ناشی از حضور غارنوردان را نیز نادیده نمی‌گیرند. بخش اقتصادی و اجتماعی، نمونه‌هایی از گردشگری زمین‌شناختی و نقش منابع آب کارستی را معرفی می‌کند. غارهای کتله‌خور، علی‌سرد، چما، شاپور و کرفتو در فهرست نمونه‌های ایرانی حضور دارند. این گستره باعث می‌شود مطالعه‌ی شکل‌های زمین از مسئله‌ی بهره‌برداری و حفاظت جدا نماند. متن همچنین از جدول، نقشه، نمودار و تصویر برای توضیح ویژگی سنگ‌ها، پراکندگی سازندها و مراحل انحلال استفاده کرده است؛ بنابراین مطالعه‌ی مباحث، هم شناخت اصطلاحات تخصصی را دربرمی‌گیرد و هم دنبال‌کردن روابط میان عوامل طبیعی را.

خلاصه کتاب کارست ژئومورفولوژی

کتاب کارست ژئومورفولوژی شکل‌گیری محیط‌های کارستی را حاصل ارتباط آب، سنگ و شرایط محیطی معرفی می‌کند. سنگ‌های حل‌پذیر، به‌ویژه آهک، دولومیت، ژیپس و هالیت، بستر پیدایش این محیط‌ها هستند؛ اما میزان خلوص سنگ، شکستگی‌ها، ویژگی شیمیایی آب و اقلیم، مسیر تحول آن‌ها را تغییر می‌دهند. آب از درزها عبور می‌کند و انحلال می‌تواند به گسترش مجراهای زیرزمینی و پیدایش شکل‌های گوناگون بینجامد. مباحث سپس از ناهمواری‌های سطحی به غارها، چشمه‌ها، رسوبات و محیط زیستی زیرزمین می‌رسند. ایده‌ی محوری، پیوند میان شناخت این فرایندها و تصمیم‌گیری درباره‌ی منابع آب، ساخت‌وساز و گردشگری است. محیط کارستی هم ظرفیت ذخیره‌ی آب و جذب گردشگر دارد و هم می‌تواند با نشست، ریزش و آلودگی منابع آب همراه شود. مدیریت چنین محیطی به شناخت هم‌زمان ویژگی‌های سطح و زیرزمین وابسته است.

چرا باید کتاب کارست ژئومورفولوژی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب کارست ژئومورفولوژی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• توضیح ارتباط جنس سنگ و ترکیب آب با پیدایش ناهمواری‌ها و حفره‌های زیرزمینی.
• آشنایی با تفاوت‌های جغرافیایی کارست در ایران و عوامل مؤثر بر توسعه‌ی آن.
• شناخت پیوند میان زهکشی زیرزمینی، چشمه‌ها و ذخایر آب کارستی.
• بررسی مسائل حفاظت از غار، تهدید جانوران غارزی و پیامدهای گردشگری.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب کارست ژئومورفولوژی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان زمین‌شناسی، جغرافیا و منابع طبیعی که موضوع کارست را مطالعه می‌کنند.
• پژوهشگران منابع آب که به سازندهای کارستی توجه دارند.
• علاقه‌مندان به غارشناسی و ژئوتوریسم که خواهان شناخت فرایندهای طبیعی و مسائل حفاظتی غارها هستند.