کتاب دیوان اشعار ناصرالدین شاه

کتاب دیوان اشعار ناصرالدین شاه مجموعه‌ای از سروده‌های ناصرالدین شاه قاجار است که وجه ادبی و دینی او را در کنار تصویر شناخته‌شده‌ی پادشاهی‌اش قرار می‌دهد. مهناز سید جواد جواهری ویراستاری این مجموعه را بر عهده داشته است. مرثیه‌های عاشورایی در این کتاب جایگاهی محوری دارند و غزل‌های عاشقانه، قطعات، رباعیات و سروده‌های دیگر نیز در ادامه آمده‌اند. مقدمه، نسبت میان سلطنت، ذوق شاعری و تعلقات مذهبی را بررسی کرده است؛ نسبتی که شناختش لزوماً به معنای تأیید عملکرد سیاسی شاعر نیست. انتشارات صبای الوند این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دیوان اشعار ناصرالدین شاه

کتاب دیوان اشعار ناصرالدین شاه سروده‌های ناصرالدین شاه قاجار را همراه با مقدمه‌ای مفصل درباره‌ی زمینه‌ی ادبی، محافل شعری و گرایش‌های مذهبی او عرضه می‌کند. مقدمه، بحث را از وضعیت شعر و ادب در آغاز حکومت قاجار شروع کرده است و سپس نقش فتحعلی شاه و انجمن‌های ادبی را در رونق شعر بررسی می‌کند. ناصرالدین شاه در این توضیحات، پرورش‌یافته‌ی محیطی معرفی می‌شود که شاعران، دیوان‌های شعر و نشست‌های ادبی در زندگی درباری حضور داشته‌اند. عنوان‌هایی مانند تضاد سلطنت و شاعریت، غرض از جمع‌آوری این مجموعه و زاویه دید ما نسبت به ناصرالدین شاه، مسئله‌ی اصلی مقدمه را روشن می‌کنند: چگونه می‌توان شعر یک پادشاه را خواند و ارزیابی ادبی را جایگزین داوری تاریخی نکرد؟ مقدمه برای توضیح این تمایز، هم از ذوق ادبی و شاعرنوازی سخن گفته است و هم نقل‌هایی انتقادی درباره‌ی شیوه‌ی حکومت آورده است. حکایت‌های بداهه‌سرایی، پاسخ‌های منظوم و ارتباط با شاعرانی مانند فروغی بسطامی و قاآنی نیز تصویری از حضور شعر در مناسبات دربار به دست می‌دهند.
کتاب دیوان اشعار ناصرالدین شاه پس از مباحث مقدماتی، مراثی و اشعار مذهبی را پیش از غزلیات قرار داده است؛ بخش‌های قطعات، رباعیات، مخمس و متفرقات نیز در فهرست دیده می‌شوند. این ترتیب با هدف اعلام‌شده‌ی مقدمه تناسب دارد: عرضه‌ی مرثیه‌ها و سروده‌های مربوط به اهل بیت در اولویت است. عنوان‌هایی مانند علی اصغر غنچه پیکان، گفتگوی امام حسین و جبرییل و حقیقت علی، موضوع بخشی از این اشعار را نشان می‌دهند. غزل‌ها به مضامینی مانند اشتیاق دیدار، دوری، بی‌قراری، زیبایی معشوق و کشمکش عقل و عشق اختصاص دارند. تصویرهای آشنای شعر فارسی، از زلف و سرو تا شمع و پروانه، در توضیح ویژگی‌های سروده‌ها مطرح شده‌اند. مقدمه علاوه‌بر بررسی نمونه‌های شعر، فرازهایی از سفرنامه‌ی زیارتی شاعر را نیز نقل کرده است تا پیوند میان اظهار ارادت مذهبی و سروده‌های سوگوارانه روشن‌تر شود. خواندن این مجموعه، فرصتی برای بررسی کنار هم قرارگرفتن دلدادگی عاشقانه، سوگ دینی و خودبیانگری یک صاحب قدرت فراهم می‌کند؛ بی‌آنکه مقدمه، بررسی جامع تاریخ حکومت او را موضوع اصلی خود بداند.

چرا باید کتاب دیوان اشعار ناصرالدین شاه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب دیوان اشعار ناصرالدین شاه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• مجموعه، امکان آشنایی با مرثیه‌ها و غزل‌های یک پادشاه قاجار را فراهم می‌کند.
• مقدمه، مسئله‌ی جدایی ارزیابی شعر از داوری درباره‌ی عملکرد سیاسی شاعر را مطرح کرده است.
• حکایت‌های محافل درباری، نقش بداهه‌سرایی، استقبال شعری و صله‌دادن را نشان می‌دهند.
• تنوع قالب‌ها، مقایسه‌ی بیان عاشقانه و سوگوارانه‌ی شاعر را ممکن می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب دیوان اشعار ناصرالدین شاه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به شعر فارسی دوره‌ی قاجار.
• خوانندگان مرثیه‌های عاشورایی و اشعار مذهبی.
• علاقه‌مندان به غزل‌های عاشقانه با تصویرهای سنتی.
• خوانندگانی که رابطه‌ی قدرت سیاسی، محافل درباری و ذوق ادبی را دنبال می‌کنند.