کتاب مورچه ها

کتاب مورچه ها نوشته زهرا کاوه حقیقی، از جثه‌ی کوچک یک حشره به پرسشی درباره‌ی توانایی‌های انسان می‌رسد: مورچه چه دارد که می‌تواند بارها از نو شروع کند و در برابر موانع دست نکشد؟ نویسنده، رفتار این موجود را دست‌مایه‌ی صحبت درباره‌ی اراده، پشتکار و شناخت داشته‌ها قرار داده است. حکایت‌هایی درباره‌ی سلیمان و امیر تیمور نیز به این بحث پیوند می‌خورند تا نقش مشاهده‌ی طبیعت در اندیشیدن به زندگی روشن‌تر شود. انتشارات بهار ایران زمین این کتاب را برای گروه سنی ج منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مورچه ها

کتاب مورچه ها نوشته زهرا کاوه حقیقی، متنی کوتاه و مصور برای کودکان است که میان توجه به طبیعت و تأمل درباره‌ی رفتار انسان ارتباط برقرار می‌کند. نویسنده بحث را از ظاهر کوچک مورچه آغاز کرده است؛ موجودی که ممکن است به‌آسانی نادیده گرفته شود و اندازه‌اش نشانه‌ی ناتوانی به نظر برسد. سپس توانایی‌هایی مانند حمل بار، ادامه‌دادن فعالیت در شرایط دشوار و همکاری با دیگر مورچه‌ها را در برابر این تصور قرار می‌دهد. پرسش تکرارشونده‌ی متن درباره‌ی تفاوت مورچه و انسان، محور این مقایسه است. نویسنده پاسخ خود را بیش از قدرت جسمانی، در اراده، پشتکار و شناخت امکانات موجود جست‌وجو می‌کند. متن، مخاطب کودک را به مشاهده‌ی رفتار موجودی آشنا دعوت می‌کند تا درباره‌ی رابطه‌ی اندازه‌ی بدن و توانایی، دوباره فکر کند. مورچه در این نگاه، فقط موضوع شناخت یک حشره نیست؛ نمونه‌ای برای صحبت درباره‌ی رها‌نکردن کار پس از روبه‌روشدن با مانع نیز هست. نویسنده از همین فاصله‌ی میان ظاهر کوچک و توان انجام کار، مسیر بحث خود را شکل داده است.
کتاب مورچه ها بحث خود را با توضیحاتی درباره‌ی بدن مورچه‌ی آتشین آغاز می‌کند و سپس به مقایسه‌ی توانایی‌های مورچه با انسان می‌رسد. دو حکایت، بخش دیگری از مسیر متن را می‌سازند: یکی درباره‌ی مهمانی سلیمان و پیشنهاد یک مورچه برای حل مشکل است و دیگری به مشاهده‌ی کوشش مکرر مورچه از سوی امیر تیمور مربوط می‌شود. این حکایت‌ها در خدمت مضمون اصلی قرار گرفته‌اند و نباید با گزارش رفتارشناسی جانوران یکسان گرفته شوند. نویسنده در ادامه، آثاری درباره‌ی مورچگان معرفی کرده است و نمونه‌ای از رابطه‌ی مورچه‌ها و شته‌ها را نیز شرح می‌دهد. این نمونه، توجه را از کوشش یک مورچه به رابطه‌ی میان موجودات مختلف می‌برد؛ رابطه‌ای که در توضیح متن، حفاظت و دریافت خوراک را به هم پیوند می‌زند. شیوه‌ی بیان اثر بر پرسش، تکرار و مثال استوار است. تکرار عبارت مربوط به کوچکی مورچه، تضاد میان ظاهر کم‌توان و عملکرد این موجود را برجسته می‌کند. حاصل این مسیر، آشنایی مقدماتی با برخی رفتارهای مورچه‌ها در کنار تأملی اخلاقی درباره‌ی پایداری و مفیدبودن برای دیگران است.

خلاصه کتاب مورچه ها

مورچه‌ای کوچک در مرکز کتاب مورچه ها قرار دارد؛ موجودی که ظاهرش چندان قدرتمند نیست، اما نویسنده توانایی‌هایش را نشانه‌ای برای بازنگری در تصور انسان از قدرت می‌داند. متن از حمل بار، سازگاری با دشواری‌ها و همکاری سخن می‌گوید و سپس این ویژگی‌ها را به مسئله‌ی اراده پیوند می‌زند. حکایت سلیمان، توان حل مسئله را برجسته می‌کند و حکایت امیر تیمور، بر ادامه‌دادن کوشش پس از شکست‌های پیاپی متمرکز است. اشاره به رابطه‌ی مورچه‌ها و شته‌ها نیز نمونه‌ای از سودرسانی متقابل میان دو گونه به دست می‌دهد. حرف اصلی نویسنده این است که داشتن امکانات بیشتر، به‌تنهایی موفقیت را تضمین نمی‌کند؛ شناخت توانایی‌ها و دست‌نکشیدن از کوشش نیز اهمیت دارد. متن از مشاهده‌ی موجودی کوچک آغاز می‌شود تا پرسشی بزرگ‌تر درباره‌ی استفاده‌ی انسان از داشته‌هایش مطرح کند.

چرا باید کتاب مورچه ها را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مورچه ها را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• پرسش‌های متن، زمینه‌ای برای گفت‌وگو با کودکان درباره‌ی تفاوت ظاهر و توانایی فراهم می‌کنند.
• حکایت‌ها، موضوع پشتکار و مواجهه با شکست را در قالب موقعیت‌های مشخص بیان می‌کنند.
• توضیح رابطه‌ی مورچه و شته، نمونه‌ای مقدماتی از سودرسانی متقابل در طبیعت ارائه می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب مورچه ها به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• کودکان گروه سنی ج که به رفتار حشرات علاقه دارند.
• خوانندگان کم‌سن‌وسالی که از حکایت‌های مرتبط با کوشش و پایداری لذت می‌برند.
• والدین و مربیانی که برای گفت‌وگو درباره‌ی پشتکار به‌دنبال متنی کوتاه هستند.