کتاب شخصیت شناسی

کتاب شخصیت شناسی، نوشته حسن نیرومند، به موضوع شناخت شخصیت کودک از زاویه‌ای دینی و تربیتی می‌پردازد و انتشارات متخصصان آن را منتشر کرده است. محور اصلی این کتاب پیوند میان نگاه قرآنی به ابعاد انسان با الگوهای شناخته‌شده‌ی شخصیت، طبایع چهارگانه و شیوه‌های مشاهده و ارزیابی کودکان دبستانی است. نویسنده می‌کوشد نشان دهد که شناخت خلق‌وخو، شیوه‌ی یادگیری و واکنش‌های عاطفی کودک، چگونه می‌تواند به تربیت بهتر کمک کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شخصیت شناسی

کتاب شخصیت شناسی، نوشته حسن نیرومند، چند رویکرد متفاوت به شناخت کودک را در کنار یکدیگر بررسی می‌کند؛ از آموزه‌های قرآنی و بحث طبایع گرفته تا الگوهای شناخته‌شده‌ی شخصیت و روش‌های تربیتی در خانواده و مدرسه. در این کتاب تربیت تنها به رفتارهای ظاهری کودک محدود نمی‌شود و انسان موجودی دارای ابعاد جسمانی، روحی، عقلانی، اخلاقی، اجتماعی و معنوی در نظر گرفته می‌شود. برهمین‌اساس، شناخت شخصیت کودک به معنای قراردادن او در یک تیپ مشخص نیست، بلکه توجه به ابعاد مختلف وجود او و چگونگی پرورش هر یک از این ابعاد را نیز در بر می‌گیرد.

در ادامه، کتاب به دسته‌بندی‌های شخصیتی و ارتباط آن‌ها با نمونه‌ها و برداشت‌هایی از قرآن می‌پردازد. در این بخش، ویژگی‌هایی مانند درون‌گرایی و برون‌گرایی، حسی و شهودی، احساسی و منطقی، و قضاوتی و ادراکی بررسی می‌شوند. حسن نیرومند همچنین طبایع چهارگانه‌ی دموی، صفراوی، بلغمی و سودایی را مطرح می‌کند و تأثیر هر یک را بر یادگیری، رفتار، تعامل اجتماعی و شیوه‌ی تربیت کودکان دبستانی بررسی می‌کند. تأکید این بخش بر تفاوت‌های فردی کودکان است و نشان می‌دهد که نمی‌توان یک شیوه‌ی تربیتی یا آموزشی ثابت را برای همه آن‌ها به کار برد.

بخش دیگری از کتاب شخصیت شناسی به روش‌ها و ابزارهای شناخت شخصیت اختصاص دارد. آزمون‌هایی مانند نئو، کتل، دیسک و مایرز بریگز در کنار روش‌هایی مانند مشاهده‌ی رفتاری، قصه‌گویی، تحلیل نقاشی، بازی‌درمانی، مصاحبه و موقعیت‌های شبیه‌سازی‌شده معرفی می‌شوند. این ابزارها، از زوایای مختلف، به شناخت ویژگی‌ها و رفتارهای کودک کمک می‌کنند و در کنار دسته‌بندی‌های شخصیتی، تصویری گسترده‌تر از ویژگی‌های فردی او ارائه می‌دهند.

در فصل‌های پایانی، موضوعاتی مانند ارزش‌ها، حب و بغض، مدیریت تمایلات و هیجانات کودک بررسی می‌شود. کتاب شخصیت شناسی در مجموع تلاش می‌کند میان شناخت ویژگی‌های شخصیتی کودک و شیوه‌ی تربیت او ارتباط برقرار کند و کاربرد این شناخت را در محیط خانواده و مدرسه توضیح دهد.

خلاصه کتاب شخصیت شناسی

کتاب شخصیت شناسی با این ایده آغاز می‌شود که تربیت کودک بدون شناخت دقیق ویژگی‌های شخصیتی او ناقص می‌ماند. نویسنده ابتدا ابعاد مختلف انسان را از نگاه وحی بررسی می‌کند و سپس به سراغ دسته‌بندی‌های شخصیتی می‌رود؛ از دوگانه‌هایی مانند درون‌گرایی و برون‌گرایی تا احساسی و منطقی. 

بعد از آن، طبایع چهارگانه و اثر هر یک بر رفتار، یادگیری و واکنش‌های کودک دبستانی توضیح داده می‌شود. بخش دیگری از کتاب به آزمون‌های شخصیت و روش‌های غیرمستقیم شناخت کودک اختصاص دارد؛ از مشاهده و گفت‌وگو تا نقاشی و بازی. در ادامه نیز نقش ارزش‌ها، حب و بغض، تمایلات و هیجان‌ها در شکل‌گیری شخصیت کودک بررسی می‌شود.

چرا باید کتاب شخصیت شناسی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب شخصیت شناسی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب شناخت شخصیت کودک را فقط به یک آزمون یا یک تیپ محدود نمی‌کند و چند زاویه‌ی متفاوت را کنار هم می‌گذارد.
• خواننده با طبایع چهارگانه و اثر احتمالی آن‌ها بر رفتار، تمرکز، تعامل اجتماعی و واکنش‌های عاطفی آشنا می‌شود.
• بخش مربوط به دوگانه‌های شخصیتی، تفاوت میان کودکان را در تصمیم‌گیری، ارتباط و دریافت جهان روشن‌تر می‌کند.
• این اثر چند روش برای شناخت غیرمستقیم کودک معرفی می‌کند؛ مثل مشاهده، قصه، نقاشی، بازی و گفت‌وگو.
• بحث ارزش‌ها، حب و بغض و مدیریت هیجان‌ها نشان می‌دهد که شخصیت فقط به خلق‌وخو محدود نیست و با تربیت اخلاقی هم گره خورده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب شخصیت شناسی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• والدینی که می‌خواهند تفاوت‌های رفتاری و عاطفی کودکان دبستانی را دقیق‌تر بشناسند.
• مربیان و معلمانی که با مسئله‌ی تنظیم شیوه‌ی برخورد با کودکان گوناگون روبه‌رو هستند.
• خوانندگانی که به پیوند میان تربیت دینی، شناخت شخصیت و فضای مدرسه علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی طبایع چهارگانه و کاربرد آن‌ها در تربیت کودک بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که به روش‌های مشاهده و ارزیابی غیرمستقیم کودک، مثل بازی، نقاشی و قصه‌گویی توجه دارند.

بخشی از کتاب شخصیت شناسی

«قرآن کریم دربارهٔ بُعد جسمانی انسان مطالب متعددی را بیان کرده است. برای همین، ما در مدارسِ هوش و هیجان این موضوع را بررسی می‌کنیم. از آیات قرآن می‌توان دریافت که جسم انسان یک جنبهٔ مهم از وجود اوست، اما به‌تنهایی کامل نیست و باید در کنار ابعاد روحی، عقلی و معنوی رشد کند. دوران دبستان یکی از مهم‌ترین مراحل رشد جسمانی کودک است و تأثیر مستقیمی بر سایر ابعاد زندگی او، ازجمله رشد ذهنی، هیجانی و اخلاقی دارد. از دیدگاه تربیت اسلامی، توجه به نیازهای جسمانی کودک در این دوره ضروری است؛ زیرا جسم سالم بستری برای رشد و تعالی روح و شخصیت اوست.»