کتاب هتروتوپیا و شهر

کتاب هتروتوپیا و شهر (Heterotopia and the City) گردآوری و تدوین میشل دهائن و لیون د. کاتر، از دل مفهوم هتروتوپیا یا دیگرجاها به فضاهایی نگاه می‌کند که در شهر هم آشنا هستند و هم از منطق معمول آن فاصله می‌گیرند؛ از موزه و مرکز خرید تا گورستان، زمین متروک و سکونت‌گاه‌های محصور. مجموعه‌ی حاضر با کنار هم گذاشتن مقاله‌های نظری و نمونه‌های شهری، بحثی جدی درباره مرزهای عمومی و خصوصی و دگرگونی تجربه‌ی زیستن در شهر پیش می‌کشد. مریم امیری این مجموعه‌مقالات را ترجمه و انتشارات آوینه آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هتروتوپیا و شهر

کتاب هتروتوپیا و شهر با گردآوری و تدوین میشل دهائن و لیون د. کاتر، مجموعه‌ای از مقاله‌ها درباره‌ی نسبت فضا، شهر و مفهوم هتروتوپیا در اندیشه‌ی میشل فوکو است. هتروتوپیا در این‌جا به فضاهایی گفته می‌شود که در دل زندگی روزمره حضور دارند اما از نظم عادی آن فاصله می‌گیرند و رابطه‌ی میان عمومی و خصوصی را به‌هم می‌زنند. کتاب نشان می‌دهد که مسئله‌ی اصلی، فقط تعریف یک اصطلاح فلسفی نیست؛ بلکه فهم این است که شهر معاصر چگونه با فضاهای چندمعنا، مرزی و گاه متناقض ساخته می‌شود. از همین زاویه، کتاب به موضوع‌هایی مثل خصوصی‌سازی فضای عمومی، شکل‌های تازه‌ی سکونت، فضاهای مصرف، زمین‌های متروک و وضعیت کلان‌شهرهای تکه‌تکه نزدیک می‌شود.

این کتاب در هفت بخش تنظیم شده و هر بخش از زاویه‌ای جداگانه این مفهوم را باز می‌کند. بخش نخست با ترجمه‌ی متن مهم فوکو، یعنی «درباره‌ی دیگر فضاها»، آغاز می‌شود و بعد مقاله‌هایی می‌آیند که ریشه‌ها، ابهام‌ها و امکان‌های این مفهوم را بررسی می‌کنند. در بخش‌های بعدی، نمونه‌های مشخص‌تری مطرح می‌شود: مرکز خرید به‌ مثابه‌ی فضایی میان آگورا و مصرف، سکونت‌گاه‌های محصور، روستاهای از پیش طراحی‌شده، زمین‌های رهاشده، کنش‌گری شهری، جریان‌های کلان‌شهری، دبی، جاکارتا و کینشاسا. این تنوع باعث شده کتاب فقط در سطح نظری نماند و نشان دهد هتروتوپیا چگونه در موقعیت‌های واقعی شهری دیده می‌شود.

کتاب هتروتوپیا و شهر حال‌وهوایی پژوهشی دارد اما در عین‌ حال از خلال مثال‌های متنوع، تصویری گسترده از شهر امروز می‌سازد؛ شهری که دیگر با دوگانه‌های ساده‌ی عمومی و خصوصی توضیح داده نمی‌شود. میشل دهائن و لیون د. کاتر بارها به این پرسش برمی‌گردند که آیا فضاهای تازه‌ی شهری امکان جمعی‌بودن را حفظ می‌کنند یا آن را به شکل دیگری بازسازی می‌کنند. به‌ همین دلیل، این کتاب فقط برای فهم یک واژه نیست؛ برای دنبال‌کردن بحثی بزرگ‌تر درباره‌ی دگرگونی تجربه‌ی شهری، مرزهای قدرت، شیوه‌های حضور در فضا و معنای دیگرجاها در زندگی معاصر هم اهمیت دارد.

خلاصه کتاب هتروتوپیا و شهر

کتاب هتروتوپیا و شهر مفهوم هتروتوپیا را از متن مشهور میشل فوکو آغاز می‌کند و سپس در مجموعه‌ای از مقاله‌ها، آن را در نسبت با شهر و فضای عمومی گسترش می‌دهد. نویسندگان و پژوهشگران کتاب نشان می‌دهند که فضاهایی مثل موزه، کتابخانه، مرکز خرید، پارک موضوعی، سکونت‌گاه محصور، زمین متروک، گورستان و حتی پروژه‌های بزرگ شهری، فقط مکان‌هایی کاربردی نیستند؛ هر کدام نظمی متفاوت را در دل شهر شکل می‌دهند. 

کتاب در مسیر خود از تعریف و بازخوانی نظری فراتر می‌رود و با نمونه‌های گوناگون، این سؤال را پیش می‌کشد که شهر معاصر چگونه میان کنترل، مصرف، حافظه، حذف، عبور و امکان‌های تازه‌ی زیست جمعی بازآرایی می‌شود.

چرا باید کتاب هتروتوپیا و شهر را بخوانیم؟

دلایل خواندن هتروتوپیا و شهر را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مفهوم هتروتوپیا را از سطح یک اصطلاح نظری بیرون می‌آورد و آن را در نمونه‌های واقعی شهری نشان می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند مرزهای مبهم میان فضای عمومی و خصوصی را دقیق‌تر بررسی کند.
• این اثر مجموعه‌ای از مقاله‌های نظری و مطالعات موردی را در کنار هم می‌گذارد و امکان مقایسه‌ی ایده و مصداق را فراهم می‌کند.
• کتاب به موضوع‌هایی مثل مرکز خرید، سکونت‌گاه‌های محصور، زمین‌های متروک و کلان‌شهرهای چندپاره می‌پردازد که در بحث شهر امروز نقش مهمی دارند.
• خواندن این کتاب به درک بهتر نسبت میان معماری، شهرسازی، قدرت، حافظه و شیوه‌های زیستن در فضا کمک می‌کند.

خواندن کتاب هتروتوپیا و شهر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن هتروتوپیا و شهر به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران معماری، شهرسازی و مطالعات شهری که می‌خواهند با یکی از بحث‌های مهم نظریه‌ی فضا آشنا شوند.
• خوانندگانی که به اندیشه‌ی میشل فوکو و کاربرد مفاهیم او در تحلیل شهر علاقه دارند.
• کسانی که درباره‌ی دگرگونی فضای عمومی، خصوصی‌سازی و شکل‌های تازه‌ی زیست شهری سؤال دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند نمونه‌های متنوعی از فضاهای شهری را در کنار بحث‌های مفهومی بررسی کنند.
• علاقه‌مندان به مباحث فرهنگی و اجتماعی شهر که از پیوند میان نظریه و مثال‌های عینی استقبال می‌کنند.