کتاب تراث الشیخ الطوسی فی فقه القضاء

کتاب تراث الشیخ الطوسی فی فقه القضاء با ترجمه فارسی، گردآوری و ترجمه حمید نیک فکر و مهدی رحیمی، مجموعه‌ای است که به باب قضا در آثار شیخ طوسی می‌پردازد و بخشی از میراث فقهی امامیه را در کنار متن عربی و برگردان فارسی کنار هم می‌گذارد. این اثر فقط نقل متن نیست؛ در بخش‌های ترجمه، توضیح‌ها و نمونه‌هایی هم آمده است تا مباحثی مثل جایگاه قاضی، حدود اختیار او و آداب داوری روشن‌تر شود. این کتاب را انتشارات چتر دانش منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تراث الشیخ الطوسی فی فقه القضاء

کتاب تراث الشیخ الطوسی فی فقه القضاء با ترجمه فارسی، بر پایه‌ی گزیده‌ها و بخش‌هایی از نوشته‌های شیخ طوسی تنظیم شده و محور اصلی آن فقه قضا و مسئله‌ی داوری در میان مردم است. گردآورندگان کوشیده‌اند متن عربی را در کنار ترجمه‌ی فارسی بیاورند تا هم امکان مراجعه به عبارت اصلی حفظ شود و هم مسیر فهم مباحث برای مخاطب فارسی‌زبان هموارتر باشد. در این اثر، قضاوت فقط به‌عنوان یک حکم کلی مطرح نمی‌شود، بلکه از زاویه‌های مختلفی مثل مشروعیت قضا، مسئولیت قاضی، شرایط علمی و اخلاقی او و نسبت داوری با عدالت بررسی می‌شود.
کتاب تراث الشیخ الطوسی فی فقه القضاء در بخش‌های آغازین، سراغ مباحثی می‌رود که برای فهم کل باب قضا نقش پایه‌ای دارند؛ از جواز و گاه وجوب قضاوت گرفته تا هشدارهایی که درباره‌ی خطر لغزش در این منصب آمده است. متن بارها نشان می‌دهد که قضاوت در این سنت فقهی، صرفاً یک مقام اداری نیست و با تکلیف، امانت و پاسخ‌گویی گره خورده است. در ادامه، بحث‌هایی مثل تفاوت میان کسی که قضاوت بر او واجب است، کسی که از عهده‌ی آن برنمی‌آید و کسی که فقط امکان تصدی آن را دارد، با تفصیل مطرح می‌شود.
کتاب تراث الشیخ الطوسی فی فقه القضاء فقط به مبانی نظری بسنده نمی‌کند و به جزئیات اداره‌ی مجلس قضا هم می‌رسد. از محل نشستن قاضی، شیوه‌ی دسترسی مردم به او و حضور نویسنده و شاهدان گرفته تا رسیدگی به زندانیان، بررسی اسناد، امانت‌ها، وقف‌ها و ترتیب رسیدگی به دعواها، همه در متن آمده‌اند. همین گستره باعث می‌شود اثر، تصویری روشن از پیوند میان فقه و سازوکار عملی دادرسی به دست بدهد. حضور نقل‌قول‌های قرآنی و روایی در کنار توضیح‌های فارسی نیز فضای کتاب را به‌سمت استدلال و تطبیق پیش می‌برد، نه صرفاً گزارش یک حکم جداافتاده.

خلاصه کتاب تراث الشیخ الطوسی فی فقه القضاء

کتاب تراث الشیخ الطوسی فی فقه القضاء مجموعه‌ای از مباحث مربوط به قضاوت در فقه امامیه را از خلال آثار شیخ طوسی گرد آورده است. متن از اینجا آغاز می‌شود که قضاوت چه جایگاهی دارد و چه زمانی بر عهده‌ی فردی خاص واجب می‌شود. سپس به شرایط قاضی، خطرهای این منصب، نسبت عدالت و دانش با داوری و تفاوت میان قاضی شایسته و ناآگاه می‌پردازد. در ادامه، موضوع‌هایی مثل آداب مجلس قضا، شیوه‌ی رسیدگی به دعوا، بررسی حال زندانیان، اعتبار اسناد و نقش شاهدان مطرح می‌شود. حاصل کار، ترسیم تصویری از قضاوت است که هم بُعد فقهی دارد و هم بُعد اجرایی.

چرا باید کتاب تراث الشیخ الطوسی فی فقه القضاء را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تراث الشیخ الطوسی فی فقه القضاء را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب بخشی از مباحث قضا در آثار شیخ طوسی را همراه با متن عربی و ترجمه‌ی فارسی در دسترس می‌گذارد.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند جایگاه قاضی، شرط‌های لازم برای داوری و مسئولیت‌های این منصب را دقیق‌تر بشناسد.
• این اثر فقط به حکم‌های کلی بسنده نمی‌کند و جزئیات مجلس قضا، رسیدگی به دعوا و بررسی اسناد را هم مطرح می‌کند.
• توضیح‌های افزوده‌شده در ترجمه، فهم عبارت‌های فقهی و پیگیری استدلال‌ها را آسان‌تر می‌کند.
• کتاب برای شناخت پیوند میان مباحث نظری فقه و شکل عملی دادرسی منبعی قابل‌استفاده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تراث الشیخ الطوسی فی فقه القضاء به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران فقه و حقوق که می‌خواهند با مباحث قضا در سنت فقهی امامیه آشنا شوند.
• خوانندگانی که به آثار شیخ طوسی و جایگاه او در شکل‌گیری مباحث فقهی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی شرایط قاضی، آداب داوری و شیوه‌ی رسیدگی قضایی شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• مخاطبانی که ترجیح می‌دهند متن عربی و ترجمه‌ی فارسی را هم‌زمان کنار هم داشته باشند.
• علاقه‌مندان به موضوع عدالت، دادرسی و مبانی فقهی قضاوت در منابع کلاسیک.